'Hàng xóm' vận hành siêu kênh đào 11 tỷ USD, nối thẳng ra Vịnh Bắc Bộ - các DN Đông Nam Á nửa mừng nửa lo

Chuỗi cà phê Trung Nguyên Legend của Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ tại Trung Quốc, phục vụ các loại cà phê xay pha phin đặc trưng với nguồn nguyên liệu tươi ngon nhập trực tiếp từ Việt Nam.

Khi mạng lưới cửa hàng mở rộng khắp Trung Quốc, khâu hậu cần (logistics) đã trở thành một điểm nghẽn. Công ty tập trung thu mua hạt cà phê đúng vụ từ các đồn điền tại Việt Nam, nhưng quá trình vận chuyển đường bộ và đường biển sang Trung Quốc lại đi theo lộ trình vòng vèo và đôi khi gặp tình trạng chậm trễ.

Họ kỳ vọng rằng kênh đào nối sông với biển đầu tiên của Trung vừa được khánh thành sẽ mang lại một tuyến đường tắt hiệu quả.

Các doanh nghiệp trên khắp Đông Nam Á cũng hy vọng kênh đào Bình Lục (Pinglu) – công trình giúp lấp đầy mắt xích còn thiếu giữa vùng nội địa Tây Nam Trung Quốc và các hành lang hàng hải quốc tế - sẽ trở thành cầu nối cho dòng hàng hóa đi vào nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, thay vì chỉ là một tuyến đường khác để hàng hóa xuất khẩu ồ ạt từ Trung Quốc tràn sang thị trường của họ.

Ông Huang Weiqiang, đồng quản lý khu vực của Trung Nguyên tại Nam Ninh, cho biết: "Các sà lan biển cỡ lớn chở hạt cà phê từ Việt Nam sẽ có thể đi dọc theo kênh đào mới để đến thẳng Nam Ninh và các trung tâm nội địa khác của Trung Quốc. Không cần phải chuyển tải sang các tàu nhỏ hơn... điều này có tiềm năng mang lại doanh số cao hơn cho chúng tôi tại Trung Quốc."

11 quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã rất mong chờ sự kiện khánh thành kênh đào dài 134,2 km này tại Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, miền Nam Trung Quốc. Nhiều bên kỳ vọng dự án sẽ tạo ra tác động tích cực lan tỏa đến thương mại và logistics, nhờ khả năng kết nối các tuyến sông nội địa và huyết mạch vận tải tại Tây Nam Trung Quốc với Vịnh Bắc Bộ.

Theo tin từ Tân Hoa Xã, đây là tuyến đường thủy nhân tạo đầu tiên nối sông với biển được xây dựng kể từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập vào năm 1949.

Với tổng vốn đầu tư dự kiến là 72,7 tỷ nhân dân tệ (tương đương 10,8 tỷ USD), dự án được khởi công vào tháng 8/2022 này được thiết kế để tiếp nhận các tàu có trọng tải lên tới 5.000 tấn và giúp tiết kiệm hơn 5 tỷ nhân dân tệ chi phí vận chuyển tổng thể mỗi năm. Tuy nhiên, cũng có những lo ngại rằng cơ sở hạ tầng mới này có thể khiến cán cân thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN càng thêm chênh lệch.

Các nhà xuất khẩu và quan chức thương mại từ Việt Nam, Thái Lan và Singapore tham dự Hội chợ Trung Quốc - ASEAN (CAEXPO) thường niên tại Nam Ninh (thủ phủ khu tự trị Quảng Tây) cho rằng kênh đào này sẽ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp nước ngoài tương đương với các nhà xuất khẩu Trung Quốc.

"Kênh đào này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại hai chiều, đặc biệt là khi Bắc Kinh đã nhiều lần cam kết mở rộng nhập khẩu," một quan chức thuộc văn phòng tại Quảng Châu của Ủy ban Đầu tư Thái Lan cho biết.

"Nó không chỉ phục vụ việc Trung Quốc xuất khẩu sang Thái Lan mà còn cả chiều ngược lại. Hy vọng rằng sẽ có thêm nhiều hàng hóa Thái Lan – từ sầu riêng, gạo cho đến linh kiện điện tử – được vận chuyển qua kênh đào này để thâm nhập sâu hơn vào thị trường Trung Quốc."

Theo dữ liệu từ Hải quan Trung Quốc, trong tám tháng đầu năm nay, ASEAN đã nhập khẩu lượng hàng hóa trị giá 546 tỷ USD từ Trung Quốc (tăng 25,8% so với cùng kỳ năm ngoái), trong khi kim ngạch xuất khẩu của khối sang Trung Quốc đạt 316,7 tỷ USD.

Do kênh đào Bình Lục giúp hàng hóa không cần trung chuyển qua Quảng Châu hay Thượng Hải - qua đó rút ngắn quãng đường, giảm chi phí và tránh ùn tắc - vị quan chức Thái Lan cho rằng thâm hụt thương mại của nước bà có thể sẽ gia tăng.

"Với con kênh này, các công ty Trung Quốc hoạt động tại Thái Lan sẽ có phương thức dễ dàng và nhanh chóng hơn để nhập khẩu linh kiện và máy móc từ Trung Quốc... cần phải tái cân bằng sự chênh lệch trong cán cân thương mại," bà nói.

Các nhà phân tích cho rằng con kênh này có thể gắn kết chặt chẽ hơn địa lý kinh tế của Đông Nam Á với vùng nội địa Trung Quốc trong bối cảnh cán cân ảnh hưởng thương mại đang có sự dịch chuyển.

"ASEAN cần chủ động nghiên cứu các tác động và tận dụng tối đa lợi ích từ nó", bà Alice Chan, Giám đốc điều hành của Trung tâm Đổi mới và Hợp tác APAC (có trụ sở tại Singapore), nhận định.

Ông Phar Kim Beng, Giáo sư chuyên ngành Nghiên cứu ASEAN tại Đại học Hồi giáo Quốc tế Malaysia, cũng đồng tình rằng con kênh này nên là tuyến đường thương mại hai chiều.

"Một khi hàng hóa từ Quảng Tây và khu vực tây nam Trung Quốc đi vào Vịnh Bắc Bộ, chúng đã tiếp cận trực tiếp với ASEAN… Pinglu chính là huyết mạch kinh tế mới ở phía nam của Trung Quốc," ông viết trong một báo cáo được công bố tháng này. "ASEAN cần nỗ lực để hành lang này không trở thành con đường lưu thông một chiều".

Ông cho rằng vấn đề hiện nay không còn đơn thuần là làm thế nào để hàng hóa Malaysia tiếp cận được Thượng Hải, Thâm Quyến hay Quảng Châu, mà "Malaysia cần xem xét cách thức để các doanh nghiệp của mình vươn tới những không gian kinh tế rộng lớn nằm ngoài các trung tâm ven biển truyền thống của Trung Quốc".