Ngày 17/03/2026, Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội xã Kiến Đức (tỉnh Lâm Đồng) đã ký Quyết định số 18/QĐ-VHXH về việc phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu gói thầu thi công xây dựng: Nâng cấp, cải tạo trường tiểu học Nguyễn Bá Ngọc. Dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách xã (sự nghiệp giáo dục), được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng.
Đơn vị trúng thầu là Công ty TNHH một thành viên Thương mại xây dựng Thanh Tuấn Đắk Nông (Mã số thuế 6400300658; địa chỉ tại thôn Quảng Lộc, xã Kiến Đức, tỉnh Lâm Đồng). Giá trúng thầu được phê duyệt là 2.604.558.000 đồng, thời gian thực hiện hợp đồng 150 ngày theo hình thức trọn gói.
So sánh với giá gói thầu ban đầu là 2.609.749.000 đồng, thương vụ này chỉ giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm được vỏn vẹn 5.191.000 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm tương đương khoảng 0,19% – một con số rất thấp so với mặt bằng chung của các gói thầu xây lắp hiện nay.
Đáng chú ý, tài liệu trích xuất từ Biên bản mở thầu và Báo cáo đánh giá E-HSDT số 12/BCĐG-HM (do Công ty TNHH MTV Huyền My Đắk Nông lập ngày 13/03/2026) cho thấy, dù được thông báo rộng rãi qua mạng, nhưng gói thầu này chỉ có duy nhất Công ty TNHH một thành viên Thương mại xây dựng Thanh Tuấn Đắk Nông nộp hồ sơ dự thầu. Việc "một mình một ngựa" tham gia khiến doanh nghiệp dễ dàng vượt qua các bước đánh giá về kỹ thuật và tài chính để trở thành đơn vị trúng thầu.
Theo hồ sơ phân tích lịch sử tham gia đấu thầu, Công ty TNHH một thành viên Thương mại - Xây dựng Thanh Tuấn Đắk Nông không phải là cái tên xa lạ. Tính đến nay, nhà thầu này đã từng tham gia 13 gói thầu, trong đó trúng tới 10 gói, chỉ trượt 1 gói. Sự "quen mặt" và tỷ lệ trúng thầu áp đảo tại địa phương đặt ra những dấu hỏi về tính hấp dẫn của hồ sơ mời thầu cũng như môi trường cạnh tranh thực chất đối với các doanh nghiệp cùng ngành khác trên địa bàn.
Mục đích cốt lõi của hoạt động đấu thầu được quy định rõ tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật 57/2024/QH15 và Luật 90/2025/QH15) là phải đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình. Bên cạnh đó, các quy định chi tiết tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC luôn hướng tới việc tạo ra sân chơi rộng mở để ngân sách nhà nước tiết kiệm tối đa. Việc gói thầu xuất hiện tình trạng một nhà thầu tham dự và trúng sát giá, về mặt hình thức không sai quy định pháp luật, nhưng thực tế hiệu quả kinh tế mang lại cho ngân sách là rất hạn chế.
Đánh giá về hiện tượng trên dưới góc độ chuyên môn, chuyên gia đấu thầu Lê Hân nhìn nhận: "Hiện tượng đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng chỉ có một nhà thầu nộp hồ sơ, sau đó trúng thầu với tỷ lệ tiết kiệm mang tính 'tượng trưng' không phải là hiếm. Để đạt được hiệu quả kinh tế thực sự, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn lập hồ sơ mời thầu cần xây dựng các tiêu chí kỹ thuật, tài chính một cách rộng mở, khách quan, tránh việc vô tình tạo ra rào cản khiến các doanh nghiệp khác e ngại, không tham gia".
Đồng quan điểm trên tinh thần xây dựng và thượng tôn pháp luật, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Pháp luật về đấu thầu quy định rất rõ về trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư cũng như hiệu quả đầu tư công. Trường hợp thường xuyên có một doanh nghiệp quen mặt dự thầu và trúng thầu sát giá, các cơ quan chức năng và đơn vị kiểm toán cần có những chuyên đề giám sát sâu sát hơn. Điều này không nhằm quy chụp sai phạm, mà để đảm bảo cao nhất sự công khai, minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh để nguồn vốn đầu tư công được sử dụng tiết kiệm, tối ưu hóa nhất".
QUY ĐỊNH VỀ TỶ LỆ TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẤU THẦU
Hiệu quả kinh tế là một trong những mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu, được định nghĩa rõ tại Khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15. Để đạt được mục tiêu này, việc xác định giá gói thầu và kiểm soát giá trúng thầu được quy định chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch đến khi thực hiện hợp đồng.
Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, giá gói thầu phải được tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. Đặc biệt, chủ đầu tư có trách nhiệm cập nhật giá gói thầu trong thời hạn 28 ngày trước ngày mở thầu nếu cần thiết để đảm bảo giá gói thầu sát với giá thị trường, tránh thất thoát ngân sách hoặc gây khó khăn cho nhà thầu. Căn cứ xác định giá gói thầu bao gồm dự toán được duyệt, kết quả lựa chọn nhà thầu của các gói thầu tương tự trong 12 tháng trước đó hoặc các báo giá thị trường (tối thiểu 01 báo giá, khuyến khích nhiều hơn).
Về chỉ số đánh giá, Điểm b Khoản 2 Điều 17 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định "tỷ lệ tiết kiệm trung bình" là một trong những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá năng lực, nguồn lực và kết quả thực hiện công tác đấu thầu của chủ đầu tư trong kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu. Đối với hình thức chỉ định thầu, tính hiệu quả kinh tế được siết chặt hơn:
- Tại quy trình chỉ định thầu thông thường, chủ đầu tư phải quy định mức tỷ lệ tiết kiệm của giá đề nghị trúng thầu trong hồ sơ yêu cầu để làm cơ sở cho nhà thầu chuẩn bị hồ sơ đề xuất.
- Tại quy trình chỉ định thầu rút gọn, chủ đầu tư và nhà thầu phải thương thảo về giá để bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả. Riêng với gói thầu xây lắp quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78, quá trình thương thảo phải đảm bảo tiết kiệm tối thiểu 5% giá gói thầu.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, để duy trì hiệu quả kinh tế, Điểm a Khoản 5 Điều 70 Luật Đấu thầu nhấn mạnh việc sửa đổi hợp đồng về giá, khối lượng không được vượt giá gói thầu đã ghi trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt. Việc tuân thủ nghiêm các quy định này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công tại các địa phương mà còn là thước đo trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền trước pháp luật.