Hoạt động đấu thầu đóng vai trò then chốt trong việc tối ưu hóa nguồn lực ngân sách, đảm bảo tính công khai và minh bạch trong đầu tư công. Tuy nhiên, thực tế tại một số địa phương, các gói thầu chỉ có một nhà thầu duy nhất tham dự và trúng thầu sát nút đang đặt ra nhiều dấu hỏi về tính cạnh tranh thực chất.
Gói thầu hơn 4,2 tỷ đồng và tỉ lệ tiết kiệm thấp
Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống, ngày 06/05/2026, Giám đốc Ban Quản lý dự án và phát triển quỹ đất phường Đông Hải đã ký Quyết định số 74/QĐ-BQLDA phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho Gói thầu số 06: Thi công xây dựng công trình thuộc dự án Đầu tư nâng cấp mặt đường nhựa và làm mới hệ thống thoát nước khu vực Đình Tây Giang.
Tại gói thầu này, Công ty TNHH Việt Trung Ninh Thuận (mã số doanh nghiệp: 4500650966) đã được xướng tên trúng thầu với giá 4.253.700.660 đồng. So với giá dự toán gói thầu là 4.273.701.290 đồng, số tiền tiết kiệm cho ngân sách Nhà nước chỉ đạt vỏn vẹn 20.000.630 đồng, tương ứng với tỉ lệ tiết kiệm chỉ khoảng 0,47%.
Điều đáng nói, Biên bản mở thầu mã số IB2600167789 cho thấy, dù được thông báo mời thầu rộng rãi qua mạng, nhưng đến thời điểm đóng thầu, hệ thống chỉ ghi nhận duy nhất một hồ sơ dự thầu của Công ty TNHH Việt Trung Ninh Thuận.
Dưới góc nhìn pháp lý, Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) luôn nhấn mạnh mục tiêu cao nhất là đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch. Khi một gói thầu đấu thầu rộng rãi nhưng chỉ có một đơn vị tham dự đang giảm đi tính cạnh tranh giữa các nhà thầu.
Năng lực nhà thầu
Đi sâu vào phân tích năng lực và lịch sử tham gia đấu thầu của Công ty TNHH Việt Trung Ninh Thuận (có địa chỉ trụ sở tại số 340A, Đường 21 Tháng 8, Phường Bảo An, tỉnh Khánh Hòa), tính đến tháng 05/2026, doanh nghiệp này đã tham gia tổng cộng 30 gói thầu, trong đó trúng tới 27 gói, chỉ trượt 3 gói.
Tổng giá trị trúng thầu của đơn vị này (bao gồm cả liên danh) đạt 59.383.748.396 đồng. Trong cơ cấu doanh thu từ đấu thầu, có tới 5.112.175.279 đồng đến từ các gói thầu chỉ định thầu.
Góc nhìn chuyên gia và trách nhiệm giải trình
Bình luận về tình trạng này, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý rất chặt chẽ nhằm ngăn chặn các hành vi hạn chế cạnh tranh. Tuy nhiên, nếu chủ đầu tư đưa ra các tiêu chí quá đặc thù trong hồ sơ mời thầu, sẽ dẫn đến hệ quả là tỉ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức tượng trưng. Việc một nhà thầu duy trì tỉ lệ trúng thầu 90% trong thời gian dài là một chỉ dấu cần được theo dõi đặc biệt về mặt quản lý nhà nước."
Đồng quan điểm, các chuyên gia đấu thầu nhấn mạnh rằng, mục đích của đấu thầu qua mạng là để thu hút tối đa các nguồn lực xã hội tham gia. Nếu tình trạng "độc diễn" diễn ra thường xuyên tại một đơn vị mời thầu như Ban Quản lý dự án và phát triển quỹ đất phường Đông Hải, thì vai trò và trách nhiệm của đơn vị tư vấn lập hồ sơ (Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng An Phát Đạt) cũng như đơn vị thẩm định (Công ty TNHH Xây dựng ATT Ninh Thuận) cần được xem xét thấu đáo.
TÍNH MINH BẠCH VÀ TRÁCH NHIỆM TRONG ĐẤU THẦU
1. Nghĩa vụ công khai thông tin (Điều 8 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15) Theo quy định, các thông tin phải được đăng tải đầy đủ trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia bao gồm: Thông báo mời thầu (TBMT), Hồ sơ mời thầu (HSMT) và Kết quả lựa chọn nhà thầu (KQLCNT). Việc hệ thống ghi nhận kết quả trúng thầu nhưng thiếu hụt dữ liệu về thông báo mời thầu là dấu hiệu vi phạm nguyên tắc công khai, minh bạch quy định tại Khoản 4 Điều 7 Luật Đấu thầu 2023.
2. Xử lý tình huống chỉ có một nhà thầu tham dự (Nghị định 214/2025/NĐ-CP) Căn cứ quy định chi tiết thi hành Luật Đấu thầu, đối với gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng mà đến thời điểm đóng thầu chỉ có duy nhất 01 nhà thầu nộp hồ sơ, chủ đầu tư được phép mở thầu ngay. Tuy nhiên, chủ đầu tư và bên mời thầu phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính phù hợp của Hồ sơ mời thầu (E-HSMT). Pháp luật nghiêm cấm việc đưa ra các tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc năng lực kinh nghiệm mang tính "định hướng" nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác (theo Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu 2023).
3. Mục tiêu hiệu quả kinh tế và Trách nhiệm giải trình Luật Đấu thầu 2023 và Thông tư 79/2025/TT-BTC nhấn mạnh: Mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu là đảm bảo tính Cạnh tranh, Công bằng, Minh bạch và Hiệu quả kinh tế. Khi một gói thầu có tỉ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức quá thấp (dưới 1%), chủ đầu tư có trách nhiệm giải trình về tính hợp lý của giá dự toán và tính cạnh tranh thực chất của gói thầu trước các cơ quan thanh tra và quản lý nhà nước.
4. Chế tài xử lý vi phạm Mọi hành vi thông thầu, gian lận hoặc can thiệp trái pháp luật vào quá trình đấu thầu gây thất thoát ngân sách đều bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
