Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, chuỗi các dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn liên tục xướng tên Công ty TNHH MTV Thọ Xuân (Công ty Thọ Xuân) trúng thầu trên địa bàn Thành phố Đồng Nai đang để lại nhiều dấu hỏi lớn. Dù tổng giá trị trúng thầu cán mốc hơn 87,2 tỷ đồng, nhưng với hàng loạt hồ sơ ghi nhận tỷ lệ giảm giá ở mức siêu thấp, vắng bóng đối thủ cạnh tranh, hay kịch bản mạng lưới nhân sự tư vấn "đá chéo sân" đầy bất thường, sự chú ý của dư luận hiện nay đang dồn về năng lực thẩm định và trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý nhà nước cấp cơ sở.

Trong bối cảnh Thành phố Đồng Nai vận hành theo mô hình hành chính tinh gọn mới, với nguồn lực đầu tư công phân bổ mạnh mẽ về cấp cơ sở, việc siết chặt kỷ cương quản lý ngân sách không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là nhiệm vụ chính trị cấp thiết.

Dấu hỏi về năng lực thi công đồng loạt và rủi ro chuyển nhượng thầu

Chỉ tính riêng trong nửa đầu năm 2026, Công ty Thọ Xuân đã liên tiếp ghi danh trúng thầu tại 8 dự án với tổng giá trị hơn 44,5 tỷ đồng. Các gói thầu này đều là những dự án giao thông trọng điểm, thi công phức tạp trên địa bàn Thành phố Đồng Nai, tiêu biểu như: Nâng cấp, mở rộng đường số 42 (hơn 25,4 tỷ đồng), đường ĐH Đồng Tâm - Thuận Lợi (hơn 9,8 tỷ đồng) hay đường Điểu Ong (hơn 3,1 tỷ đồng).

Khối lượng công việc khổng lồ đổ dồn vào cùng một thời điểm đặt ra một bài toán lớn về năng lực thi công thực chất của nhà thầu. Để đảm bảo tiến độ và chất lượng cùng lúc tại hàng loạt công trường sát vách nhau, đòi hỏi doanh nghiệp phải sở hữu một nguồn lực tài chính, máy móc thiết bị và đội ngũ nhân sự chủ chốt vô cùng hùng hậu.

Trong khi đó, hồ sơ năng lực của doanh nghiệp này lại cho thấy quy mô ở mức khá khiêm tốn. Sự đối lập giữa năng lực nội tại và quy mô trúng thầu buộc các chuyên gia phải đặt ra nghi vấn: Liệu có tình trạng doanh nghiệp ôm đồm quá sức, dẫn đến nguy cơ chậm tiến độ, suy giảm chất lượng công trình, hay nghiêm trọng hơn là hành vi bán thầu, chuyển nhượng thầu trái phép cho các đơn vị phụ ngoài hồ sơ E-HSDT?

Theo quy định tại khoản 8 Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, hành vi chuyển nhượng thầu trái phép bị pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối. Việc kiểm soát danh sách nhà thầu phụ, nhân sự trên công trường là trách nhiệm trực tiếp của chủ đầu tư và đơn vị tư vấn giám sát nhằm đảm bảo chất lượng dòng vốn nhà nước.

Khoảng trống kiểm soát tại các gói chỉ định thầu rút gọn

Không chỉ ôm đồm các gói thầu rộng rãi, bức tranh đấu thầu của Công ty Thọ Xuân còn điểm xuyết bởi hàng loạt gói thầu được chỉ định trực tiếp, nơi mà lằn ranh tiết kiệm ngân sách dường như bị lãng quên. Dữ liệu thể hiện, vào cùng ngày 07/01/2026, ông Tô Duy Cầm, Phó Chánh văn phòng HĐND và UBND phường Minh Hưng, đã ký phê duyệt giao trực tiếp cho Công ty Thọ Xuân 2 gói chỉ định thầu thi công xây dựng với giá trị 599.425.472 đồng (ký lúc 17 giờ 23 phút) và 802.869.124 đồng (ký lúc 16 giờ 38 phút).

Bên cạnh dấu hiệu chia nhỏ gói thầu trong cùng một ngày, điều khiến dư luận quan tâm là tỷ lệ tiết kiệm ngân sách tại các gói thầu chỉ định này gần như bằng 0, giá trúng thầu trung bình đạt trên 100% so với dự toán ban đầu.

Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Hành lang pháp lý về tiết kiệm ngân sách trong chỉ định thầu xây lắp theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và hướng dẫn tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính đã phân định rất rõ hai nhóm trường hợp cụ thể để bảo đảm tính khả thi:

Một là, đối với các gói thầu thuộc trường hợp quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (gói thầu xây lắp có quy mô, tính chất tương tự gói thầu đã đấu thầu rộng rãi trong vòng 05 năm và nhà thầu thực hiện tốt), chủ đầu tư bắt buộc phải thương thảo giá bảo đảm tiết kiệm tối thiểu 5% so với giá gói thầu được duyệt.

Hai là, đối với các trường hợp chỉ định thầu xây lắp thông thường khác, dù không bị áp mức sàn cứng 5%, chủ đầu tư vẫn có nghĩa vụ bắt buộc phải chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với điều kiện thị trường và địa bàn nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho dòng vốn đầu tư công.

Do đó, việc hàng loạt gói thầu chỉ định rút gọn giao trực tiếp cho Công ty Thọ Xuân liên tục ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm bằng đúng 0,00% (giá trúng thầu bằng 100% giá dự toán) là dấu hiệu cho thấy công tác thương thảo giá hợp đồng đã bị xem nhẹ hoặc thực hiện mang tính hình thức. Hành vi ký duyệt nguyên giá gói thầu mà không giảm trừ được dù chỉ một đồng cho ngân sách nhà nước không chỉ làm giảm hiệu quả đầu tư công mà còn đặt ra dấu hỏi lớn về trách nhiệm giải trình của người đứng đầu chủ đầu tư theo tinh thần kỷ cương của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ."

Trách nhiệm giải trình của "người gác cổng"

Khi các lỗ hổng trong khâu đánh giá năng lực, thương thảo hợp đồng và đặc biệt là kịch bản tư vấn "đá chéo sân" (chuyên gia Lê Thị Thu Uyên luân phiên giữa Công ty E-Bidding và Công ty Sơn Tây để chấm đạt cho Thọ Xuân) bị phơi bày, mọi ánh nhìn đều hướng về vai trò của người đứng đầu các chủ đầu tư.

Theo Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý, tuyệt đối không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Tại các dự án ở phường Minh Hưng hay xã Đồng Tâm, khi đại diện chủ đầu tư đặt bút ký quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, họ chính là người chịu trách nhiệm cuối cùng về tính hợp pháp của bộ hồ sơ.

Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Việc một nhà thầu liên tục trúng thầu, thậm chí trúng sát giá trong các điều kiện thiếu vắng đối thủ hoặc đối thủ bị loại một cách khó hiểu, là những 'chỉ báo đỏ'. Khi chỉ báo này xuất hiện có tính hệ thống, kết hợp với việc đơn vị tư vấn có dấu hiệu dàn xếp, người đứng đầu cơ quan phê duyệt bắt buộc phải có trách nhiệm giải trình. Họ không thể đổ lỗi hoàn toàn cho tổ chuyên gia. Cần làm rõ quá trình thuê mướn, chỉ định đơn vị tư vấn có khách quan hay không, và vì sao những báo cáo thẩm định với các tỷ lệ giảm giá 0,08% hay 1,27% vẫn dễ dàng được thông qua".

Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cũng đồng quan điểm: "Đã đến lúc các cơ quan thanh tra, kiểm toán của Thành phố Đồng Nai cần vào cuộc thực hiện kiểm tra chéo các biên bản thương thảo hợp đồng, hồ sơ thiết bị, nhân sự thực tế trên công trường của Công ty Thọ Xuân. Đồng thời, cần rà soát lại năng lực và tư cách độc lập của các đơn vị tư vấn như Sơn Tây và E-Bidding để thiết lập lại kỷ cương đấu thầu trên địa bàn".

Minh bạch, công khai và trách nhiệm giải trình là chìa khóa để bảo vệ môi trường đấu thầu trong sạch. Những kịch bản trúng thầu của Công ty Thọ Xuân cần sớm được các cơ quan chức năng làm sáng tỏ, nhằm củng cố niềm tin của dư luận vào hiệu quả quản lý dòng tiền ngân sách.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.