Ngày 4/11, tại lễ khai mạc Vietwater 2026 trong chuỗi triển lãm công nghiệp 2026, ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết khai thác, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước là ưu tiên đối với phát triển bền vững.

Theo ông Hiếu, các nhiệm vụ trọng tâm gồm điều hòa, phân phối nguồn nước; hạch toán tài nguyên nước; sử dụng nước tuần hoàn, tiết kiệm; cải tạo, phục hồi nguồn nước suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm. Mục tiêu là bảo đảm an ninh nguồn nước trước sức ép từ đô thị hóa, sản xuất và biến đổi khí hậu.

Phát biểu tại lễ khai mạc, GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP HCM, Chủ tịch Hội Nước và Môi trường TP HCM, nhấn mạnh yêu cầu lựa chọn giải pháp công nghệ đồng bộ.

Theo GS Phước, khai thác, xử lý, truyền dẫn và tái sử dụng nước đều tiêu thụ năng lượng. Một nhà máy tiết kiệm nước nhưng dùng quá nhiều điện vẫn có thể phát sinh gánh nặng chi phí. Công nghệ xử lý tốt nhưng khó bảo trì cũng gặp trở ngại khi vận hành. Hiệu quả đầu tư cần được đánh giá trên toàn hệ thống, thay vì chỉ nhìn vào thông số thiết bị.

Ông đề xuất đánh giá công nghệ bằng kết quả cụ thể: lượng nước và điện tiết kiệm, mức giảm chi phí, độ ổn định hệ thống, lợi ích cho người sử dụng. Ngành nước cần ưu tiên bảo vệ nguồn nước, giảm thất thoát, nâng hiệu quả xử lý nước thải, mở rộng tái sử dụng nước theo mục đích phù hợp.

GS.TS Nguyễn Văn Phước đặc biệt quan tâm kinh tế tuần hoàn. Nước sau xử lý có thể được tái sử dụng khi đáp ứng yêu cầu chất lượng, an toàn. Nhiệt thải, vật liệu và phụ phẩm cũng có thể phục vụ hoạt động khác. Mọi phương án cần được đánh giá về năng lượng, chi phí và rủi ro, tránh giảm ô nhiễm ở một khâu nhưng làm phát sinh chất thải hoặc tiêu hao tài nguyên ở khâu khác.

Trao đổi riêng với phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống bên lề sự kiện, GS.TS Nguyễn Văn Phước cho rằng nước thải sinh hoạt đô thị là vấn đề đáng quan tâm tại TP HCM. Dân số đông làm lượng nước thải phát sinh lớn, gia tăng nhu cầu đầu tư hệ thống thu gom và xử lý.

Hệ thống xử lý nước cần được quy hoạch theo từng tiểu lưu vực. Tuy nhiên, quỹ đất của thành phố có những hạn chế nhất định. Một số quy hoạch trước đây phải điều chỉnh nhằm giảm nhu cầu sử dụng đất. Yếu tố này cần được tính toán từ khâu lập phương án đầu tư.

Chi phí đầu tư là trở ngại thứ hai. Nguồn lực của thành phố còn hạn chế. Nhiều trường hợp phải dựa vào vốn vay quốc tế, trong đó có nguồn từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), hoặc các dự án quốc tế. Tiến độ thực hiện có thể phụ thuộc vào quá trình thu xếp nguồn vốn.

Lựa chọn công nghệ cũng là thách thức. Công nghệ tiên tiến có thể nâng hiệu quả xử lý, song chi phí thường cao hơn. Một số trường hợp sử dụng viện trợ phải phụ thuộc vào công nghệ được cung cấp. Điều này có thể hạn chế khả năng lựa chọn giải pháp phù hợp.

GS cho biết các cơ quan quản lý TP HCM đã nhận diện vấn đề ô nhiễm từ nước thải đô thị và đang triển khai chương trình đầu tư hệ thống xử lý. Thành công của các chương trình phụ thuộc vào việc tháo gỡ khó khăn về đất đai, tài chính và công nghệ.

Mở rộng xử lý nước thải đô thị đòi hỏi nhiều hơn việc xây thêm nhà máy. Quy hoạch, nguồn lực đầu tư, hiệu quả xử lý và chi phí vận hành cần được xem xét cùng lúc. Đây là thước đo thực tế đối với các công nghệ được giới thiệu tại Vietwater 2026.