Sáng 4/11, tại Diễn đàn xúc tiến xuất khẩu Việt Nam 2026, các chuyên gia quốc tế chia sẻ kinh nghiệm giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Marco Forester, trưởng Đại diện Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ - Việt Nam tại Hà Nội cho biết Việt Nam đang có cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu khi ngày càng nhiều chuỗi cung ứng dịch chuyển đến đây. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này không đồng nghĩa với việc họ sẽ ở lại mãi mãi.
"Ví dụ thị trường Trung Quốc, trước đây, các chuỗi cung ứng chuyển đến thị trường này và chúng ta từng nghĩ họ sẽ duy trì ở đó lâu dài. Nhưng hiện nay, một phần đang tiếp tục dịch chuyển sang những thị trường khác. Quá trình này có thể diễn ra nhanh chóng chỉ vì một thay đổi về thuế quan hoặc căng thẳng địa chính trị", ông nói.
Vì vậy, theo vị chuyên gia, vấn đề đặt ra là làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu và bảo đảm hoạt động ổn định.
Ông Marco lấy một ví dụ điển hình là Apple. Danh sách nhà cung cấp của tập đoàn này được công khai trên website cho thấy có các nhà cung cấp có cơ sở sản xuất tại Trung Quốc như Luxshare và Foxconn. Tại Việt Nam, danh sách này cũng ghi nhận sự hiện diện của nhiều nhà cung cấp trong lĩnh vực điện tử và sản xuất công nghiệp.
Hiện nay, Việt Nam đang triển khai nhiều chương trình nhằm thu hút các tập đoàn công nghệ lớn. Chẳng hạn, NVIDIA đã công bố mở trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam vào tháng 12/2024. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc trở thành nơi đặt dây chuyền lắp ráp, mà còn là tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng.
Theo vị chuyên gia, khi doanh nghiệp Việt Nam nâng cao được vị trí và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, họ có cơ hội đồng hành lâu dài với các tập đoàn lớn. Đây cũng là chiến lược bền vững hơn so với việc chỉ đảm nhận những công đoạn sản xuất đơn giản.
“Hiện vẫn còn một số doanh nghiệp Việt Nam chưa hiện diện trong các chuỗi cung ứng này. Theo tôi, dệt may và da giày là những lĩnh vực mà doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sớm hơn do rào cản gia nhập không quá cao. Trên thực tế, đã có một số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của Adidas và Nike. Tuy nhiên, ngay cả trong chuỗi cung ứng của hai thương hiệu này, một số nhà sản xuất Hàn Quốc và Đài Loan tại Việt Nam vẫn giữ vai trò cung ứng vải và hợp tác với các thương hiệu”, ông Marco nói.
Chia sẻ thêm, ông Laurent Corpataux, chuyên gia của Chương trình Xúc tiến nhập khẩu Thụy Sĩ (SIPPO) cho biết mỗi thị trường có những yêu cầu riêng. Chẳng hạn, nếu muốn xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) hoặc Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), doanh nghiệp cần tìm hiểu các quy định tương ứng.
EFTA hiện có 4 thành viên gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EFTA đã được ký ngày 18/10/2026, nhưng hiện vẫn đang chờ có hiệu lực. Các yêu cầu tại những thị trường này cũng có thể khác với Mỹ. Vì vậy, doanh nghiệp cần nắm rõ quy định và đánh giá mức độ sẵn sàng của mình trước khi mở rộng hoạt động.
Thứ hai, doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm về tiêu chuẩn sản phẩm. Việc chủ động cập nhật thông tin, thậm chí đi trước quy định pháp luật, rất quan trọng. Khi quy định chính thức có hiệu lực, doanh nghiệp xuất khẩu thường cần nhiều thời gian để điều chỉnh và đáp ứng. Do đó, nếu người mua đặt ra yêu cầu ngay từ hôm nay, doanh nghiệp nên có sự chuẩn bị để đáp ứng kịp thời.
“Việc tuân thủ các yêu cầu không nhất thiết chỉ làm phát sinh chi phí. Thông qua quá trình rà soát và điều chỉnh, doanh nghiệp thậm chí có thể phát hiện những khoản chi phí có thể tiết giảm”, vị chuyên gia nói.
Ông nhấn mạnh doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị. Điều này cũng tương tự tại Thụy Sĩ, nơi có nhiều doanh nghiệp gia đình. Ở một số doanh nghiệp, hoạt động vẫn phụ thuộc nhiều vào người sáng lập. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng các tiêu chuẩn và quy trình nội bộ, thay vì để toàn bộ hoạt động và thành công phụ thuộc vào một cá nhân. Đây là nền tảng để nâng cao năng lực quản lý và phát triển bền vững.
Ngoài ra, doanh nghiệp cần quan tâm đến thiết kế sản phẩm theo các yêu cầu phát triển bền vững. Tại châu Âu, Quy định về thiết kế sinh thái đối với sản phẩm bền vững (ESPR – Ecodesign for Sustainable Products Regulation) đặt ra yêu cầu không chỉ về cách thức sản xuất mà còn về cách thiết kế sản phẩm. Chẳng hạn, sản phẩm cần được thiết kế để dễ sửa chữa hoặc có thể vận chuyển ở dạng phẳng nhằm tiết kiệm chi phí.
Cuối cùng, ông nhấn mạnh rằng doanh nghiệp nên giảm phụ thuộc vào mô hình gia công sản xuất theo thiết kế của đối tác (OEM) hoặc việc thuê thiết kế từ nước ngoài. Thay vào đó, cần từng bước phát triển năng lực thiết kế ngay tại Việt Nam để giữ lại và gia tăng giá trị trong nước.
