Ngày 22/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố Phạm Tuấn (25 tuổi, quê Bắc Ninh, tự xưng là đàn em Khá “Bánh”) cùng 9 đối tượng về tội “Đưa trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông” theo quy định tại khoản 2 Điều 288 Bộ luật Hình sự.

Trong đó, Phạm Tuấn được xác định là đối tượng cầm đầu ổ nhóm chuyên sản xuất, phát tán các video clip có nội dung bạo lực học đường, giang hồ mạng nhằm mục đích câu view và thu lợi bất chính.

Không thể lợi dụng “diễn xuất” hay “câu view” sản xuất nội dung bạo lực

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội khởi tố Phạm Tuấn cùng 9 bị can liên quan đến hoạt động sản xuất, đăng tải các video có nội dung băng nhóm, giang hồ, bạo lực học đường để thu hút người xem và thu lợi bất chính là vụ án được dư luận xã hội quan tâm.

Đây cũng là một trong những vụ án cho thấy cơ quan bảo vệ pháp luật đang ngày càng chú trọng xử lý các hành vi lợi dụng không gian mạng để sản xuất, phát tán những nội dung độc hại, vi phạm pháp luật, gây tác động tiêu cực đến xã hội.

Theo luật sư Cường, thông tin ban đầu cho thấy các đối tượng không chỉ đăng tải một vài nội dung vi phạm mà còn xây dựng cả hệ thống kênh, sản xuất nhiều video mang tính chất băng nhóm, giang hồ, sử dụng dao, kiếm, súng để giải quyết mâu thuẫn, trong đó có nội dung về bạo lực học đường.

Một video được báo chí dẫn lại đã thu hút gần 3 triệu lượt xem và hàng nghìn bình luận. Nhóm này cũng bị cáo buộc sử dụng hình ảnh một trường THPT ở Bắc Ninh để gắn với nội dung “Một ngôi trường ưa bạo lực”, gây ảnh hưởng đến uy tín của nhà trường.

Các đối tượng bị cho là sản xuất video với nội dung bạo lực, đăng tải nhằm thu hút người xem, tăng tương tác, kiếm tiền dù nhận thức rõ tính chất nguy hiểm, trái pháp luật của nội dung. Theo luật sư, đây không còn đơn thuần là hoạt động sáng tạo nội dung trên mạng xã hội.

“Không gian mạng không phải là không gian nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Quyền tự do sáng tạo, quyền tự do biểu đạt và quyền kinh doanh trên môi trường số đều phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác cũng như lợi ích của Nhà nước, cộng đồng”, ông Cường nói.

Luật sư Cường dẫn Luật An ninh mạng 2025 quy định nhiều hành vi bị nghiêm cấm trên không gian mạng. Trong đó đáng chú ý là hành vi đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật, xâm phạm danh dự, uy tín của người khác; kích động, cổ xúy bạo lực, lối sống trụy lạc, lệch chuẩn, phá hoại thuần phong, mỹ tục, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng. Luật cũng nghiêm cấm việc hướng dẫn, xúi giục, lôi kéo, kích động người khác phạm tội hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để khẳng định rằng không thể lợi dụng danh nghĩa “giải trí”, “phim ngắn”, “content”, “diễn xuất” hay “câu view” để sản xuất và phát tán những nội dung có tính chất cổ xúy bạo lực, kích động hành vi lệch chuẩn hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Tuy nhiên, luật sư Cường cho rằng cần đặc biệt lưu ý nguyên tắc áp dụng pháp luật theo thời gian. Luật An ninh mạng 2025 chỉ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, trong khi thông tin điều tra cho thấy một số video trong vụ án đã được đăng tải từ năm 2020. Do đó, không thể lấy quy định mới của Luật An ninh mạng 2025 để hồi tố và làm căn cứ xác định trách nhiệm hình sự đối với hành vi đã hoàn thành trước khi luật có hiệu lực.

Cơ quan tố tụng cần xác định chính xác thời điểm thực hiện từng hành vi, thời điểm đăng tải, phát tán, tình trạng tiếp tục tồn tại hoặc tiếp tục thực hiện hành vi trên không gian mạng để áp dụng đúng quy định pháp luật theo từng thời kỳ.

Vì sao có thể xử lý hình sự theo Điều 288 Bộ luật Hình sự?

Nói về việc Phạm Tuấn cùng các đối tượng bị điều tra về tội “Đưa trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông”, luật sư Cường cho biết, theo Điều 288 Bộ luật Hình sự, người đưa lên mạng những thông tin trái với quy định của pháp luật và đáp ứng các điều kiện về thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc gây dư luận xấu làm giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể bị xử lý hình sự. Khung cơ bản của tội danh này có mức phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Trong vụ án này, thông tin được cơ quan điều tra công bố cho thấy hoạt động sản xuất, đăng tải các video đã thu lợi hàng trăm triệu đồng. Đồng thời, có nội dung bị cho là ảnh hưởng tiêu cực đến giới trẻ và hành vi sử dụng hình ảnh một trường học làm ảnh hưởng đến uy tín của nhà trường. Đây là những tình tiết sẽ được cơ quan điều tra chứng minh bằng tài liệu, dữ liệu điện tử và các chứng cứ khác.

Đối với các đối tượng được gọi là “giang hồ mạng”, việc thu thập, chứng minh hành vi có thể có những thuận lợi nhất định do các hoạt động thường được công khai trên không gian mạng. Nhiều video clip, hình ảnh và nội dung thông tin có thể trở thành nguồn dữ liệu phục vụ quá trình điều tra, xác minh.

Kết quả xác minh điều tra bước đầu xác định các bị can đã cố ý đưa những thông tin trái pháp luật lên mạng, nhận thức được tính chất và hậu quả của hành vi, đồng thời đáp ứng các dấu hiệu định tội của Điều 288. Tuy nhiên, những nội dung này vẫn cần được cơ quan tố tụng tiếp tục chứng minh trong quá trình điều tra.

Đặc biệt, khoản 2 Điều 288 quy định mức hình phạt từ phạt tiền 200 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm đối với một số trường hợp như có tổ chức, thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội…

Theo quy định của pháp luật, đồng phạm là có từ 2 người trở lên cùng có ý thực hiện tội phạm. Trong vụ án này, cơ quan điều tra xác định có nhiều đối tượng có sự phân công, bàn bạc với nhau để thực hiện hành vi phạm tội, sản xuất các video clip có nội dung độc hại, bạo lực, những hành vi bị cấm rồi đưa lên không gian mạng.

Quá trình điều tra vụ án, Cơ quan tố tụng sẽ làm rõ vai trò của từng người, sự câu kết, phân công, phối hợp, mức độ nhận thức và ý chí phạm tội của từng bị can. Tương tự, số tiền “thu lợi hàng trăm triệu đồng” cũng phải được xác định chính xác để xem có đạt ngưỡng định khung hay không.

Nguy hiểm hơn cả là tác động đối với giới trẻ

Từ vụ án trên, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng cần nhìn nhận vụ việc không chỉ dưới góc độ một vụ án hình sự mà còn dưới góc độ xã hội.

Một bộ phận người làm nội dung trên mạng hiện nay có xu hướng tạo ra những sản phẩm ngày càng gây sốc để tăng lượt xem, lượt tương tác và doanh thu. Khi thuật toán của các nền tảng ưu tiên những nội dung gây tranh cãi, kích thích cảm xúc mạnh hoặc giữ chân người xem lâu hơn, những nội dung bạo lực, chửi bới, gây gổ, khoe tiền, khoe quyền lực, “giang hồ hóa” đời sống rất dễ trở thành sản phẩm câu view.

Nguy hiểm ở chỗ, người xem, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, có thể tiếp xúc lặp đi lặp lại với những hình ảnh này, từ đó hình thành tâm lý coi bạo lực, việc sử dụng dao kiếm, súng hoặc giải quyết mâu thuẫn bằng sức mạnh là một cách hành xử “ngầu”, “bản lĩnh” hoặc đáng được ngưỡng mộ.

Nếu hoạt động sản xuất nội dung này còn được tổ chức thành một mô hình kinh doanh, có sự phân công vai trò, đầu tư sản xuất, quảng bá và thu lợi thì tính chất nguy hiểm càng đáng lưu ý.

Từ đó, luật sư Cường cho rằng việc điều tra vụ án cần được tiến hành toàn diện, không chỉ làm rõ người đứng tên hoặc người xuất hiện trên video mà phải xác định toàn bộ quá trình sản xuất và phát tán nội dung: ai là người xây dựng kịch bản, ai tổ chức sản xuất, ai cung cấp đạo cụ, ai trực tiếp thực hiện hành vi, ai quản lý tài khoản, ai đăng tải, ai quảng bá, ai hưởng lợi và nguồn tiền thu được từ đâu.

Đồng thời, cần làm rõ các hành vi khác nếu có, chẳng hạn hành vi xâm phạm danh dự, uy tín của tổ chức, cá nhân; sử dụng trái phép hình ảnh; hành vi liên quan đến vũ khí, công cụ hỗ trợ; hành vi đe dọa, gây rối hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Tuy nhiên, việc mở rộng điều tra phải đi đôi với nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự. Không phải tất cả những người xuất hiện trong video, tham gia sản xuất hoặc làm việc cho một kênh đều đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự. Cần xác định rõ hành vi, lỗi, vai trò và mức độ tham gia của từng người.

Nhấn mạnh việc xử lý hình sự là cần thiết đối với những trường hợp đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, luật sư Cường cũng cho rằng giải pháp quan trọng hơn vẫn là phòng ngừa.

Theo ông, các nền tảng mạng xã hội phải tăng cường trách nhiệm phát hiện, hạn chế và gỡ bỏ nhanh những nội dung cổ xúy bạo lực, kích động hành vi vi phạm pháp luật. Cùng với đó, cần có cơ chế bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng hiệu quả hơn, trong đó chú trọng kiểm soát nội dung mà trẻ em dễ tiếp cận và nâng cao kỹ năng nhận diện nội dung độc hại.

Đồng thời, cần tăng cường giáo dục pháp luật và kỹ năng số cho học sinh, sinh viên. Người trẻ cần hiểu rằng một video có hàng triệu lượt xem không đồng nghĩa với việc nội dung đó đúng, tốt hoặc đáng học theo.

Một điểm đáng chú ý là cần xử lý cả nguồn lợi bất chính từ hoạt động sản xuất nội dung vi phạm pháp luật. Khi những nội dung độc hại không còn tạo ra lợi nhuận, động lực sản xuất và phát tán cũng sẽ giảm đáng kể.

Cuối cùng, cần xây dựng một môi trường mạng lành mạnh, trong đó người sáng tạo nội dung được khuyến khích sáng tạo nhưng phải chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình. Không thể vì muốn nổi tiếng, muốn có nhiều người theo dõi hoặc muốn kiếm tiền mà bất chấp giới hạn pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội.

Việc xử lý vụ án Phạm Tuấn và những người liên quan không chỉ là xử lý một nhóm người vi phạm pháp luật mà còn là thông điệp rõ ràng rằng không gian mạng không phải là “vùng đất vô pháp luật”. Càng có nhiều người theo dõi, càng có sức ảnh hưởng thì trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm xã hội của người tạo nội dung càng lớn. Đây cũng là yêu cầu cần thiết để từng bước làm trong sạch môi trường mạng, hạn chế sự lan truyền của văn hóa bạo lực và những hình mẫu “giang hồ mạng”, góp phần xây dựng môi trường số văn minh, an toàn, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.