Đồng Nai: Nhiều gói thầu trúng thầu cao, cảnh báo về cạnh tranh không lành mạnh

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, đằng sau hai gói thầu cải tạo và hoàn thiện cơ sở vật chất trường học có tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thấp tại Trường THCS Bù Nho và Trường THCS Phước Bình là một mạng lưới đối tác quen thuộc. Phân tích lịch sử đấu thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia của nhóm doanh nghiệp này tại địa bàn thành phố Đồng Nai cho thấy tỷ lệ trúng thầu áp đảo, đặt ra yêu cầu cấp thiết về vai trò giám sát của cơ quan quản lý.

Bóc tách năng lực liên kết giữa các nhà thầu

Rà soát dữ liệu của Công ty TNHH MTV Thương mại Dịch vụ Sản xuất Minh Phương (do ông Nguyễn Văn Phức làm Giám đốc, người đại diện theo pháp luật) trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, nhà thầu này sở hữu tỷ lệ trúng thầu đạt mức áp đảo lên tới 92,86%. Lũy kế đến thời điểm hiện tại, doanh nghiệp này đã tham gia tổng cộng 32 gói thầu và được phê duyệt trúng thầu tới 30 gói, với tổng giá trị trúng thầu đạt hơn 123,43 tỷ đồng. Trong đó có tới 29 gói thầu tại địa bàn thành phố Đồng Nai.

Đối tác liên danh trực tiếp cùng nhà thầu Minh Phương tại dự án Trường THCS Bù Nho là Công ty TNHH Xây dựng Thành Nam (do ông Nguyễn Văn Quyết làm Giám đốc, người đại diện theo pháp luật) cũng sở hữu một lịch sử đấu thầu với số lượng gói thầu trúng rất lớn. Doanh nghiệp này đã tham gia đấu 72 gói thầu và trúng tới 55 gói (bao gồm cả vai trò độc lập và liên danh), tổng giá trị trúng thầu khoảng hơn 342,77 tỷ đồng. Trong đó, có đến 70 trên tổng số 72 gói thầu mà nhà thầu này nộp hồ sơ tham dự cũng cô đặc tại địa bàn thành phố Đồng Nai.

Mối liên hệ đối tác thường xuyên của nhóm doanh nghiệp này tại địa phương được phác họa rõ nét qua hai đặc trưng chính.

Thứ nhất, sự bắt tay liên danh giữa các nhà thầu quen thuộc. Hồ sơ thầu ghi nhận nhà thầu Minh Phương từng liên danh với 13 nhà thầu trong 15 gói thầu và thắng 13 gói. Đối tác liên danh "ruột" lớn nhất của nhà thầu Minh Phương là Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng Đức Thịnh Phát với 4 lần liên danh chung và trúng cả 4 gói thầu (bao gồm cả gói thầu cải tạo Trường THCS Phước Bình vừa qua). Đối với nhà thầu Thành Nam, doanh nghiệp này cũng có lịch sử liên danh 14 gói thầu và trúng thầu tới 13 gói. Sự phối hợp đồng bộ giữa nhà thầu Minh Phương và nhà thầu Thành Nam đã giúp liên danh này dễ dàng trúng gói thầu xây lắp và thiết bị trị giá hơn 6,45 tỷ đồng tại xã Phú Riềng, thành phố Đồng Nai.

Thứ hai, sự tập trung dòng vốn ngân sách vào các khu vực chủ đầu tư quen thuộc. Nhà thầu Thành Nam đã nộp hồ sơ tham dự 21 gói thầu tại chủ đầu tư là Ban Quản lý dự án Phú Riềng, thành phố Đồng Nai và trúng tới 21 gói, với tổng giá trị lũy kế hơn 106,73 tỷ đồng cùng tỷ lệ giá trúng thầu sát nút giá dự toán trung bình lên đến 98,8%. Trong khi đó, nhà thầu Minh Phương lại ghi nhận kết quả tuyệt đối tại một số khu vực khi trúng cả 5/5 gói thầu tham gia tại Ban Quản lý dự án Bù Đốp, thành phố Đồng Nai (tổng giá trị đạt 28,62 tỷ đồng, tỷ lệ giá trúng thầu đạt 98,62%) và trúng cả 4/4 gói thầu tham gia tại Ban Quản lý dự án Bù Gia Mập, thành phố Đồng Nai (với tỷ lệ giá trúng thầu sát trần đạt 99,98%).

Tiếng nói pháp lý từ chuyên gia và trách nhiệm người đứng đầu

Phân tích dữ liệu đấu thầu, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Tình trạng một số nhóm nhà thầu trúng các gói thầu đầu tư công quy mô lớn với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở biên độ rất thấp, dao động quanh mức 1,20% đến 1,50%, đi kèm các dấu hiệu hạn chế cạnh tranh như chỉ có duy nhất một nhà thầu nộp hồ sơ hoặc đối thủ bị loại chóng vánh ở bước đánh giá năng lực, là biểu hiện của một môi trường đấu thầu có nguy cơ thiếu tính cạnh tranh lành mạnh. Thực trạng này cho thấy các chủ đầu tư cần sát sao và nâng cao vai trò giám sát, đôn đốc kiểm tra hơn nữa trong công tác lập hồ sơ mời thầu cũng như đánh giá hồ sơ dự thầu".

Luật sư Nguyễn Văn Lập cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quy chiếu trách nhiệm giải trình trực tiếp của người đứng đầu theo đúng tinh thần tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, người quyết định đầu tư và đại diện chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về kết quả thực hiện công tác đấu thầu trong phạm vi phụ trách.

Theo các quy định pháp lý hiện hành, người đứng đầu địa phương vẫn phải chịu trách nhiệm cao nhất về việc bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước trong phạm vi quản lý của mình. Sự xuất hiện của các gói thầu trường học có tỷ lệ tiết kiệm ngân sách rất thấp đi kèm hiện tượng thiếu đi tính cạnh tranh thực chất đang đặt ra các vấn đề đòi hỏi cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu cần xem xét, tiến hành rà soát, kiểm tra để làm rõ trách nhiệm giải trình của các chủ đầu tư này

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU VÀ CƠ CHẾ THANH TRA HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU ĐẦU TƯ CÔNG

Hệ thống pháp luật Việt Nam quy định rất rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cơ quan quyết định đầu tư và chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu mua sắm công nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Theo Mục 3 Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định rõ: Người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư phải "Chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý, không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm... gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện công tác đấu thầu trong phạm vi phụ trách; thực hiện nghiêm túc các quy định về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư". Đồng thời, Chỉ thị 12/CT-TTg cũng nghiêm cấm hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc phân cấp, ủy quyền không đi kèm giám sát để tạo lợi thế không công bằng hoặc chỉ định thầu, phê duyệt thầu cho các nhà thầu "thân hữu, quen thuộc", gây thất thoát và lãng phí ngân sách.

Về cơ chế thanh kiểm tra hoạt động đấu thầu, Khoản 3 Điều 122 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (ở đây là Ủy ban nhân dân Thành phố trực thuộc Trung ương) chủ trì tổ chức kiểm tra hoạt động đấu thầu của các đơn vị thuộc phạm vi quản lý, trong đó Sở Tài chính có trách nhiệm giúp Ủy ban nhân dân thực hiện hoạt động kiểm tra này. Công tác kiểm tra nhằm kịp thời phát hiện các tồn tại, đưa ra cảnh báo và biện pháp chấn chỉnh để bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.

Đối với việc xử lý vi phạm, nếu cơ quan chức năng phát hiện người quyết định đầu tư, chủ đầu tư, bên mời thầu hoặc các đơn vị tư vấn có hành vi vi phạm quy định pháp luật về bảo đảm cạnh tranh hoặc cài cắm rào cản hạn chế cạnh tranh trong hồ sơ mời thầu, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, cơ quan thẩm quyền sẽ tiến hành xử lý kỷ luật nghiêm khắc, hủy thầu, xử phạt hành chính hoặc áp dụng biện pháp cấm tham gia hoạt động đấu thầu theo quy định tại Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Trường hợp hành vi vi phạm có dấu hiệu cấu thành tội phạm, gây thất thoát, lãng phí nghiêm trọng tài sản của Nhà nước, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan điều tra để truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật hình sự.