Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031 đặt mục tiêu xây dựng Liên hiệp Hội Việt Nam trở thành tổ chức hội quần chúng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ vững mạnh toàn diện, là thành tố quan trọng kết nối hệ sinh thái tri thức giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Tinh gọn tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động

Theo Báo cáo chính trị của Hội đồng Trung ương Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam khóa VIII trình Đại hội IX, Đại hội diễn ra trong bối cảnh vai trò, vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế tiếp tục được khẳng định và nâng cao. Cả nước đang nỗ lực, quyết tâm, chung sức, đồng lòng bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Với tinh thần “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, Đại hội có nhiệm vụ đánh giá toàn diện kết quả hoạt động của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam nhiệm kỳ 2020-2026, đồng thời đề ra phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031.

Một trong những kết quả nổi bật của nhiệm kỳ 2020-2026 là công tác kiện toàn tổ chức, bộ máy theo hướng tinh gọn, đồng bộ.

Ngày 10/2/2025, Đảng bộ Liên hiệp Hội Việt Nam được thành lập trên cơ sở hợp nhất Đảng đoàn và Đảng ủy, trực tiếp đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương. Đảng bộ có 56 chi bộ trực thuộc và 725 đảng viên.

Theo Quy định số 118-QĐ/TW và Kết luận số 230-KL/TW, Liên hiệp Hội Việt Nam được xác định là tổ chức quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương, trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Cùng với đó, số hội thành viên từ 152 hội đầu nhiệm kỳ được kiện toàn còn 126 hội, gồm 92 hội ngành toàn quốc và 34 Liên hiệp Hội địa phương. Công tác quản lý các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc cũng được tăng cường; đến tháng 6/2026 có 575 tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc Đoàn Chủ tịch.

Tại Cơ quan Liên hiệp Hội Việt Nam, từ tháng 3/2025, bộ máy được giảm từ 6 đầu mối xuống còn 4 đầu mối, gồm Văn phòng và 3 ban chuyên môn.

Hệ thống hiện có 3 đơn vị sự nghiệp là Nhà xuất bản Tri thức, Quỹ Hỗ trợ Sáng tạo kỹ thuật Việt Nam (Vifotec) và Báo Tri thức và Cuộc sống. Theo báo cáo, các đơn vị này hoạt động ổn định, ngày càng khẳng định vai trò, vị trí theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Tập hợp, đoàn kết và phát huy vai trò đội ngũ trí thức

Trong nhiệm kỳ qua, công tác tập hợp, đoàn kết và vận động đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ được triển khai gắn với các hoạt động ghi nhận, biểu dương, tôn vinh những đóng góp của trí thức, tạo môi trường thuận lợi để phát huy vai trò của đội ngũ trí thức trong phát triển đất nước.

Liên hiệp Hội Việt Nam đã 2 lần tổ chức tôn vinh và trao biểu trưng Trí thức khoa học và công nghệ tiêu biểu cho 241 trí thức thuộc hệ thống. Trong đó, năm 2022 có 106 trí thức được xét chọn, vinh danh và năm 2024 có 135 trí thức tiêu biểu được vinh danh.

Ngày 15/9/2021, Liên hiệp Hội Việt Nam tổ chức Hội nghị toàn quốc “Đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng”, theo hình thức trực tiếp và trực tuyến, kết nối tới 62 điểm cầu trong toàn quốc. Hội nghị có sự tham dự của nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành và địa phương; Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham dự và phát biểu chỉ đạo.

Công tác tập hợp, đoàn kết, vận động trí thức trẻ và trí thức người Việt Nam ở nước ngoài cũng được quan tâm thông qua các hội thảo, tọa đàm, hoạt động kết nối chuyên gia và trí thức kiều bào.

Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội là một trong những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ.

Trong nhiệm kỳ, có 296 nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội được triển khai từ nguồn kinh phí ngân sách Nhà nước cấp cho Liên hiệp Hội Việt Nam. Trong đó, Cơ quan Liên hiệp Hội Việt Nam trực tiếp triển khai 151 nhiệm vụ và phối hợp, hỗ trợ các hội thành viên, tổ chức khoa học và công nghệ triển khai 145 nhiệm vụ. Mỗi năm, Cơ quan Liên hiệp Hội Việt Nam góp ý khoảng 10-15 dự thảo chủ trương, chính sách, đề án, dự án, văn bản quan trọng theo đề nghị của các cơ quan Trung ương, bộ, ngành, địa phương.

Báo cáo từ 48 hội ngành toàn quốc cho thấy đã triển khai 2.056 nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội; trong đó có 535 nhiệm vụ được tổ chức dưới hình thức đề tài, hội thảo và 1.530 lượt đóng góp ý kiến bằng văn bản và các hình thức khác.

Các Liên hiệp Hội địa phương triển khai 3.483 nhiệm vụ, gồm 1.084 đề tài, hội thảo và 2.399 lượt góp ý bằng văn bản cùng các hình thức khác.

Liên hiệp Hội Việt Nam cũng tổ chức hội thảo lấy ý kiến trí thức khoa học và công nghệ trước các kỳ họp thứ 6, 7, 8, 9 và 10 của Quốc hội khóa XV và trước Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; trên cơ sở đó xây dựng báo cáo gửi Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổng hợp, chuyển các cơ quan liên quan.

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành trọng tâm

Trong nhiệm kỳ, hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam đã thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường.

Giai đoạn 1/2021-3/2026, Cơ quan Liên hiệp Hội Việt Nam trực tiếp triển khai, phối hợp và hỗ trợ các đơn vị thực hiện 57 đề tài nghiên cứu khoa học cấp Liên hiệp Hội Việt Nam với kinh phí khoảng 27 tỷ đồng. Các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc đã thực hiện 1.470 nhiệm vụ nghiên cứu khoa học các cấp và 7.645 hợp đồng dịch vụ khoa học và công nghệ.

Trong hoạt động đổi mới sáng tạo, Liên hiệp Hội Việt Nam giữ vai trò kết nối, tạo môi trường để các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc, hội thành viên tham gia hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; thúc đẩy ươm mầm ý tưởng, chuyển giao công nghệ và kết nối với nguồn vốn, thị trường doanh nghiệp.

Đối với chuyển đổi số và ứng dụng AI, Cơ quan Trung ương Liên hiệp Hội Việt Nam tham gia xây dựng Đề án Chuyển đổi số Liên hiệp Hội Việt Nam giai đoạn 2026-2030, nghiên cứu xây dựng cổng dữ liệu mở VUSTA; phối hợp tổ chức các hội thảo về chuyển đổi số, tự động hóa, phát triển kinh tế số và Chương trình biểu dương TOP Công nghiệp 4.0 Việt Nam các năm 2023, 2024, 2025.

Trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường, các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc đã triển khai 646 mô hình bảo vệ môi trường, 904 mô hình ứng phó thiên tai và 122 mô hình bảo tồn tài nguyên nước và biển. Công tác truyền thông được đẩy mạnh với hơn 55.000 ấn phẩm tuyên truyền.

Trong giai đoạn 2021-2025, các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc Liên hiệp Hội Việt Nam huy động tổng kinh phí 5.653.752 triệu đồng, trong đó nguồn viện trợ đạt 42,8 triệu USD; nộp ngân sách Nhà nước 263.467 triệu đồng và tổng nộp bảo hiểm xã hội 405.697 triệu đồng.

Các tổ chức này tham gia nghiên cứu khoa học, dịch vụ khoa học và công nghệ với 1.470 đề tài, dự án; 7.645 hợp đồng dịch vụ, dịch vụ khoa học và công nghệ; góp ý 458 lượt dự thảo Luật, 298 lượt dự thảo Nghị định, 335 lượt dự thảo Thông tư và đề xuất 2.026 lượt sáng kiến chính sách.

Hoạt động xã hội cũng ghi nhận nhiều kết quả. Có 21.258 thanh niên được dạy nghề; 22.654 trẻ em, thanh thiếu niên được đào tạo tiếng Anh, tin học; 1.069.417 trẻ em, thanh thiếu niên được tham gia học các kỹ năng mềm. Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, có 1.017.238 lượt người được thăm, khám và tư vấn chữa bệnh; 492.295 bệnh nhân được can thiệp, hỗ trợ dịch vụ, thuốc.

Mở rộng hợp tác quốc tế, kết nối trí thức toàn cầu

Hoạt động hợp tác quốc tế tiếp tục được xác định là một điểm sáng của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam.

Trong nhiệm kỳ 2021-2026, Liên hiệp Hội Việt Nam tích cực tham gia các hoạt động của Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN (AFEO), đăng cai thành công Hội nghị giữa kỳ AFEO năm 2025 tại Đà Nẵng với gần 150 đại biểu quốc tế từ ASEAN và Trung Quốc.

Liên hiệp Hội Việt Nam cũng tăng cường quan hệ với Hội Khoa học và Kỹ thuật Trung Quốc, các đối tác Nhật Bản, Australia, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu tại Việt Nam, các cơ quan của Liên hợp quốc và thúc đẩy tham gia các cơ chế hợp tác mới tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Công tác vận động, huy động nguồn lực quốc tế tiếp tục là điểm sáng. Mỗi năm, Liên hiệp Hội Việt Nam phê duyệt hàng chục khoản viện trợ dự án và phi dự án với tổng giá trị khoảng 10 triệu USD/năm. Dự án của Quỹ Toàn cầu về phòng, chống HIV/AIDS được triển khai với tổng kinh phí gần 15 triệu USD tại 16 tỉnh, thành phố.

Đáng chú ý, Liên hiệp Hội Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động kết nối trí thức khoa học người Việt Nam ở nước ngoài với các nhà khoa học trong nước thông qua diễn đàn trao đổi học thuật, hội thảo khoa học và hoạt động kết nối chuyên gia, trí thức kiều bào. Các vấn đề được quan tâm gồm phát triển bền vững, chuyển đổi năng lượng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài.

Đặt mục tiêu tăng mạnh chất lượng tư vấn, phản biện và chuyển đổi số

Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, Dự thảo Báo cáo chính trị xác định mục tiêu xây dựng Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam trở thành tổ chức hội quần chúng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ vững mạnh toàn diện; là thành tố quan trọng kết nối hệ sinh thái tri thức giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Liên hiệp Hội Việt Nam hướng tới phát huy cao độ trí tuệ, sức sáng tạo của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; thực hiện chuyển đổi số trong toàn hệ thống, tạo bước đột phá về chất lượng tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức, nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Các chỉ tiêu cụ thể được đặt ra gồm: 100% hội thành viên, tổ chức trực thuộc được phổ biến, quán triệt các nghị quyết, văn bản mới của Đảng và chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; 100% hội thành viên từ Trung ương đến địa phương hoàn thành kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả.

Trong nhiệm vụ chuyên môn, phấn đấu tăng 15% số lượng nhiệm vụ tư vấn, phản biện các chương trình, dự án, đề án của Đảng và Nhà nước; tăng 10% số lượng công trình công bố quốc tế so với giai đoạn 2020-2025; có khoảng 400 công trình, giải pháp ứng dụng vào sản xuất và đời sống mang lại hiệu quả cao về kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh từ các giải thưởng VIFOTEC và các cuộc thi sáng tạo kỹ thuật.

Về chuyển đổi số, mục tiêu là 100% văn bản chỉ đạo, điều hành được xử lý trên môi trường số; hoàn thành chuyển đổi số, quản trị điều hành và đưa vào vận hành hệ sinh thái “VUSTA Digital Ecosystem”, tích hợp VUSTA ID và Knowledge Hub ứng dụng AI; xây dựng và đưa vào vận hành “Cơ sở dữ liệu quốc gia về chuyên gia, trí thức KH&CN - VUSTA Global” thuộc hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam.

Chủ động phản biện, tạo môi trường để trí thức dấn thân

Một định hướng đáng chú ý của nhiệm kỳ mới là chuyển mạnh phương thức tư vấn, phản biện từ “bị động” chờ xin ý kiến sang “chủ động” phát hiện vấn đề. Các báo cáo phản biện được định hướng dựa trên dữ liệu lớn và mô hình thực chứng, cung cấp luận cứ khoa học sắc bén, khách quan, độc lập cho Đảng và Nhà nước.

Báo cáo cũng đề ra việc thường xuyên tổ chức diễn đàn đối thoại chính sách trực tiếp giữa lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, các nhà khoa học với cơ quan hoạch định chính sách của Đảng và Quốc hội.

Cùng với đó là định hướng xây dựng hệ sinh thái “VUSTA Digital”, gồm VUSTA ID, Knowledge Hub ứng dụng AI, nền tảng tư vấn trực tuyến E-Consultancy và hệ thống quản trị không giấy tờ. Theo định hướng này, Nhà nước và doanh nghiệp có thể đặt hàng trực tuyến các chuyên gia Liên hiệp Hội Việt Nam giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội.

Liên hiệp Hội Việt Nam cũng định hướng thúc đẩy các cơ chế thử nghiệm chính sách mới, chính sách vượt trội và chấp nhận rủi ro nhằm tạo điều kiện để trí thức, nhà khoa học dấn thân nghiên cứu, phát triển các công nghệ lõi như AI, bán dẫn và công nghệ sinh học.

Trong nhiệm kỳ 2026-2031, Liên hiệp Hội Việt Nam định hướng tiếp tục đổi mới, đa dạng hóa hợp tác quốc tế; hình thành các diễn đàn phù hợp để thu hút trí thức khoa học và công nghệ người Việt Nam ở nước ngoài tham gia các hoạt động phục vụ phát triển đất nước.

Đáng chú ý, dự thảo đề ra việc xây dựng mạng lưới VUSTA Global, một hệ sinh thái kết nối mềm, linh hoạt nhằm thu hút chuyên gia, trí thức kiều bào tham gia giải quyết những bài toán công nghệ mũi nhọn như chip bán dẫn, AI mà không bị rào cản địa lý. Thông qua mạng lưới này, hướng tới cơ chế đặt hàng trực tiếp các nhóm nghiên cứu kiều bào chủ trì, biến lực lượng trí thức kiều bào thành nguồn lực chiến lược vươn tầm toàn cầu.

Theo Báo cáo chính trị, Đại hội IX nhiệm kỳ 2026-2031 được xác định là “cột mốc lịch sử”, đòi hỏi Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, từ đổi mới tư duy chính trị, cải cách bộ máy, chuyển đổi số quản trị đến nâng tầm chuyên môn.

Tinh thần xuyên suốt là “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, hướng tới mục tiêu phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; phát huy trí thức thành sức mạnh vật chất, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.