Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, trong tiến trình hiện đại hóa và nâng cao tính minh bạch tài chính công, công tác đấu thầu qua mạng trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với hầu hết các dự án sử dụng vốn ngân sách. Tuy nhiên, thực tế giám sát đầu tư tại địa bàn phường Bình Đông và phường Chánh Hưng, TP HCM lại đang phơi bày một hiện tượng đáng chú ý: Hàng loạt dự án dịch vụ công ích có quy mô vốn hàng tỷ đồng đã bị phân rã, chia tách thành nhiều gói thầu dịch vụ phi tư vấn có giá trị dưới 500 triệu đồng.

Việc "né" hạn mức đấu thầu qua mạng này dường như đã dọn đường cho các quyết định chỉ định thầu rút gọn trực tiếp cho Công ty Cổ phần Xây dựng Thương mại MK, triệt tiêu hoàn toàn tính cạnh tranh.

Bóc tách những dự toán bị "xé nhỏ"

Dữ liệu gốc từ các quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu tại Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bình Đông và phường Chánh Hưng đã cung cấp những bằng chứng rõ nét về dấu hiệu phân rã dự toán. Cụ thể, theo quy định tại Khoản 4 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Đấu thầu, hạn mức áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án (sử dụng nguồn kinh phí thường xuyên, nguồn thu sự nghiệp hoặc nguồn chi khác của đơn vị) là không quá 500 triệu đồng. Đối với các gói thầu dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa hay xây lắp thuộc dự án, hạn mức này là không quá 02 tỷ đồng.

Do các hoạt động công ích, trang trí lễ hội và tuần lễ nông sản tại địa phương được chi từ nguồn kinh phí thường xuyên và nguồn thu sự nghiệp (thuộc dải dự toán mua sắm không hình thành dự án), chủ đầu tư bắt buộc phải áp dụng ngưỡng trần nghiêm ngặt là không quá 500 triệu đồng để thực hiện chỉ định thầu rút gọn. Nếu tổng dự toán mua sắm đồng bộ vượt quá ngưỡng này, đơn vị bắt buộc phải tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.

Thế nhưng, chuỗi số liệu thực tế lại cho thấy một kịch bản phân tách dự toán vô cùng vừa vặn để "lách" qua khe cửa hẹp của hạn mức 500 triệu đồng này:

Điển hình nhất là dự án Chợ hoa tết Bình Đông - Xuân Bính Ngọ năm 2026 do Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bình Đông làm chủ đầu tư. Toàn bộ dự án có tổng giá trị dự toán được phê duyệt tại Quyết định số 04/QĐ-TTCUDVC ngày 16/01/2026 là 1.544.711.880 đồng. Thay vì gộp thành một gói thầu công ích đồng bộ để đấu thầu rộng rãi qua mạng theo quy định đối với gói thầu trên 500 triệu đồng, chủ đầu tư đã phê duyệt tách dự án này thành 6 gói thầu độc lập, áp dụng 100% hình thức chỉ định thầu rút gọn. Đáng chú ý, tất cả 6 gói thầu này đều được định giá dưới hạn mức trần 500 triệu đồng: Gói thầu số 5 trị giá 276.920.000 đồng được giao trực tiếp cho Công ty MK với tỷ lệ tiết kiệm đúng 0%; các gói thầu còn lại như Gói số 1 (145.000.000 đồng), Gói số 2 (83.382.480 đồng), Gói số 3 (358.977.400 đồng) và đặc biệt là Gói số 4 (Tiểu cảnh) được định giá sát sạt ngưỡng trần là 496.932.000 đồng.

Một kịch bản tương đồng xuất hiện tại dự án Lắp đặt hệ thống logo hoa mai và chiếu sáng trang trí do Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Chánh Hưng làm chủ đầu tư. Công trình chiếu sáng trang trí đồng bộ trên cùng tuyến đường Dương Quang Đông có tổng dự toán phê duyệt tại Quyết định số 10/QĐ-TTCUDVC ngày 12/02/2026 là 941.673.772 đồng. Dự toán này đã bị bóc tách thành 2 gói thầu phi tư vấn độc lập: Gói thầu số 1 trị giá 498.981.164 đồng và Gói thầu số 2 trị giá 442.692.608 đồng. Cả hai gói thầu đều được định giá ngay sát ngưỡng trần 500 triệu đồng để vừa vặn áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn, và Gói thầu số 2 sau đó được giao thẳng cho Công ty MK với giá trúng thầu 436.052.000 đồng.

Dấu hỏi về tính hợp pháp tiếp tục lặp lại tại công trình "Tuần lễ nông sản vùng miền - Bình Đông" lần thứ 2 năm 2026 do Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bình Đông làm chủ đầu tư. Kế hoạch lựa chọn nhà thầu được duyệt tại Quyết định số 27/QĐ-TTCUDVC ngày 29/05/2026 xác định tổng dự toán sự kiện là 619.020.000 đồng (vượt hạn mức chỉ định thầu mua sắm thường xuyên). Dự toán này lập tức bị tách làm 2 phần: Gói thầu thiết kế sân khấu, âm thanh (126.020.000 đồng) và Gói thầu gian nhà nông sản (493.000.000 đồng). Nhờ việc bóc tách riêng phần sân khấu, gói thầu gian nhà nông sản chính đã giảm xuống còn 493 triệu đồng, vừa vặn nằm dưới hạn mức 500 triệu đồng để tiến hành chỉ định thầu trực tiếp cho Công ty MK theo Quyết định số 28/QĐ-TTCUDVC ngày 03/06/2026, tiếp tục ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm đúng 0%.

Chuyên gia pháp lý: Dấu hiệu vi phạm điều cấm

Bình luận dưới góc độ pháp lý, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) nhận định: “Việc phân rã các dự toán mua sắm, trang trí sự kiện đô thị có tính chất đồng bộ và trọn gói trên cùng một địa bàn, trong cùng một khoảng thời gian thành chuỗi gói thầu nhỏ sát nút hạn mức 500 triệu đồng để chỉ định thầu rút gọn là dấu hiệu vi phạm điều cấm của Luật Đấu thầu. Điểm l Khoản 6 Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 90/2025/QH15) đã quy định rất rõ hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối là: 'Chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu nhằm mục đích chỉ định thầu; chia dự án, dự toán mua sắm nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu'. Luật đã quy định rất rõ việc chia nhỏ gói thầu nhằm mục đích lách luật đấu thầu qua mạng là hành vi bất hợp pháp. Khi chủ đầu tư áp dụng hình thức này thường xuyên cho một nhà thầu thân quen như Công ty MK, đơn vị có quy mô siêu nhỏ nhưng sở hữu tỷ lệ trúng thầu lên tới 91,18% (trúng 31/34 gói thầu tham gia) thì dòng vốn ngân sách nhà nước đã bị chi tiêu trong trạng thái khép kín, triệt tiêu tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế được quy định tại Điều 4 Luật Đấu thầu. Đây chắc chắn phải là một trong những điểm trọng tâm mà các cơ quan thanh tra TP HCM cần xem xét vào cuộc thanh tra, làm rõ.”

Từ thực tế hồ sơ chuỗi gói thầu công ích có giá trị trúng thầu sát nút hoặc trùng khít 100% giá dự toán nêu trên, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cần phải được quy định rõ ràng. Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Bình Đông Huỳnh Đức Thuận, Q.Giám đốc Nguyễn Duy Tâm và Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Chánh Hưng Nguyễn Trần Thục Đoan không thể né tránh trách nhiệm khi đã trực tiếp ký duyệt các kế hoạch phân tách gói thầu có dấu hiệu lách luật.

Khoản 3 Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc thắt chặt kỷ cương mua sắm công, tăng cường hiệu quả tiết kiệm ngân sách đã nêu rõ mệnh lệnh: Kiên quyết xử lý nghiêm các chủ đầu tư, tổ chức, cá nhân có hành vi dàn xếp, thông đồng, lạm dụng chỉ định thầu hoặc cố ý chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm để trục lợi. Dư luận TP HCM có quyền đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt từ Thanh tra TP HCM và các ban, ngành chuyên môn nhằm đưa quy trình chi tiêu công ích tại các địa bàn này về đúng quỹ đạo thượng tôn pháp luật.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.