Vì sao khí cầu Nga có thể hồi sinh và tỏa sáng?
Tại Nga, khí cầu đang trở lại như một phương tiện của thời đại mới. Người ta kỳ vọng sẽ sử dụng khí cầu điều khiển, khí cầu neo giữ (aerostat) và khí cầu tầng bình lưu (stratostat) để vận chuyển hàng hóa tới các khu vực hẻo lánh, đặc biệt là ở vùng Viễn Bắc và Bắc Cực, cũng như phục vụ phát triển thông tin liên lạc, du lịch, chữa cháy, v.v.
Tại một quốc gia rộng lớn như Nga, phương thức vận tải giá rẻ thực sự là một báu vật, trang SvobodnayaPressa nhận định.
"Thời đại của khí cầu đang quay trở lại... Tải trọng của chúng có thể đạt tới 200 tấn. Đúng là tốc độ không cao, chỉ trong khoảng 100 km/h, nhưng lượng hàng hóa có thể chuyên chở lại cực kỳ lớn", ông Sergey Bendin, thành viên Ủy ban Hàng không thuộc Hiệp hội Địa lý Nga, chỉ rõ.
Chính những thảm họa bi thảm bắt nguồn từ đặc tính dễ cháy của khí hydro đã khiến ngành chế tạo khí cầu trên toàn thế giới dần lụi tàn theo thời gian.
Ai cũng nhớ thảm họa của chiếc khinh khí cầu Zeppelin "Hindenburg" tại New York. Thế nhưng, nước Nga cũng từng trải qua vụ tai nạn gần Murmansk của chiếc "Osoaviakhim", khi nó được cử tới Bắc Cực để giải cứu đoàn thám hiểm Papanin đang mắc kẹt trên tảng băng trôi.
Tuy nhiên, những bước đột phá kỹ thuật đạt được kể từ đó đến nay cho phép hồi sinh ngành công nghiệp này ở một tầm cao mới, giảm thiểu tối đa các rủi ro từng tồn tại trước đây.
Yếu tố cốt lõi chính là sử dụng khí heli thay cho hydro. Loại khí hiếm này trơ về mặt hóa học, không cháy, không bị oxy hóa và không phản ứng với bất kỳ loại vật liệu nào dùng để làm vỏ khí cầu. Nga hiện là nhà sản xuất khí heli lớn nhất thế giới (chiếm 10% sản lượng toàn cầu). Nhà máy chế biến khí Amur (Amur GPP) vừa đi vào hoạt động gần đây hoàn toàn đủ sức cung cấp khí cho cả một hạm đội bay khổng lồ.
Đúng là khí heli không rẻ như hydro, nhưng nhược điểm này dễ dàng được khắc phục nhờ các vật liệu composite hiện đại: những tấm màng cán nhiều lớp ngăn không cho heli thoát ra ngoài, tích hợp sẵn các cảm biến sợi quang hoặc cảm biến áp điện giúp theo dõi theo thời gian thực những vết thủng và biến dạng nhỏ nhất.
Lớp vỏ "thông minh" này cũng đóng vai trò như một hệ thống giác quan cho bộ lái tự động. Hệ thống lái tự động của khí cầu khác biệt hoàn toàn so với máy bay. Do kích thước khổng lồ và quán tính lớn, hệ thống điều khiển không chỉ làm nhiệm vụ điều hướng vector lực đẩy và duy trì độ cao, mà còn phải phản ứng cực kỳ tinh tế trước sức gió và hướng gió.
Cuối cùng, vào danh sách những lợi thế công nghệ của kỷ nguyên mới, cần phải kể thêm khả năng ứng dụng hệ thống động lực hybrid — kết hợp giữa cánh quạt điện, các tấm pin mặt trời và máy phát điện — giúp những chiếc khí cầu không người lái hiện đại có khả năng điều khiển linh hoạt và độ an toàn tương đối cao.
Hướng đi mới cho chiến sự
Hướng đi triển vọng và cấp thiết nhất ngay tại thời điểm này cho Nga chính là sử dụng các phương tiện bay nhẹ hơn không khí để tổ chức thông tin liên lạc và phát sóng tín hiệu mạng Internet ngay tại vùng chiến sự.
Bởi lẽ, toàn bộ cuộc chiến tranh robot hóa hiện đại, bao gồm cả thành tố chủ chốt là máy bay không người lái (UAV), đều đòi hỏi kết nối Internet băng thông rộng ổn định.
Hiện tại, chỉ duy nhất tỷ phú Elon Musk sở hữu một hệ thống như vậy. Thành thử ra, người Mỹ cho phép ai sử dụng hệ thống Starlink thì bên đó sẽ nắm giữ lợi thế trên chiến trường. Các giải pháp thay thế khác đều có hạn chế: mạng di động từ các nhà mạng viễn thông dễ dàng bị chế áp bởi các phương tiện tác chiến điện tử, còn cáp quang tuy hiệu quả nhưng lại bị giới hạn về phạm vi triển khai. Vì vậy, khí cầu trở thành lời giải còn lại.
Chính ông chủ Facebook Mark Zuckerberg từng có ý định sử dụng khí cầu điều khiển, khí cầu neo giữ và các loại tàu lượn khác để triển khai hệ thống phát sóng Internet của riêng mình.
Mặc dù chưa thành công, nhưng đơn giản chỉ vì Zuckerberg muốn theo đuổi các mục tiêu thương mại toàn cầu, và Musk đã nhanh chân đi trước một bước.
Một chiếc khí cầu tầng bình lưu với nửa bán cầu phía trên được phủ kín pin mặt trời, hoạt động ở độ cao 30–40 km, có khả năng phát sóng tín hiệu trong bán kính hàng trăm km xung quanh.
Một nhóm các khí cầu như vậy có thể được triển khai nhanh chóng và dễ dàng tại bất kỳ khu vực chiến trường nào được chỉ định, mà không cần đến sân bay vũ trụ hay hệ thống bảo dưỡng phức tạp.
Tất nhiên, vẫn tồn tại rủi ro là đối phương sẽ tìm cách bắn hạ một mục tiêu lớn như vậy. Thế nhưng, để làm được điều đó, họ sẽ phải tiêu tốn những quả tên lửa đắt đỏ — thứ mà họ vốn đã khan hiếm hoặc thậm chí không có.
Việc đánh đổi một chiếc khí cầu tầng bình lưu giá rẻ lấy tên lửa phòng không đắt tiền của đối phương cũng là một phương án có lợi. Vị trí của chiếc khí cầu vừa "hy sinh" sẽ lập tức được lấp đầy bởi một chiếc "đồng đội" giá rẻ khác, và lỗ hổng vùng phủ sóng sẽ nhanh chóng được khôi phục.
Nỗ lực xây dựng hệ thống vệ tinh "Rassvet" hoàn toàn không mâu thuẫn với mạng Internet từ khí cầu. Cụm vệ tinh vũ trụ là giải pháp dài hạn và tốn kém, còn khí cầu tầng bình lưu là kênh dự phòng giá rẻ, có thể triển khai thần tốc. Chúng bổ trợ lẫn nhau, giúp nâng cao độ tin cậy cho toàn bộ hệ thống.
Những cuộc thử nghiệm đầu tiên đối với dòng khí cầu này đã được tiến hành. Tạp chí Forbes từng bày tỏ sự lo ngại cho viễn cảnh của Kiev khi nhận định rằng: nền tảng truyền thông băng thông rộng tầng bình lưu "Barrage-1", với khả năng mang theo 100 kg thiết bị lên độ cao 20 km, đang trở thành một giải pháp thay thế đầy hấp dẫn cho Starlink. Điều đó cho thấy Nga đang đi đúng hướng.
Với bộ tiêu chuẩn về khí cầu mới, mọi việc sẽ còn tiến triển tích cực hơn cho Nga.
