Theo tài liệu thu thập của Báo Tri thức và Cuộc sống, tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế luôn là những tiêu chí được đặt lên hàng đầu trong công tác lựa chọn nhà thầu, đặc biệt đối với các dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư công. Việc thiết lập một môi trường đấu thầu mở không chỉ thu hút các doanh nghiệp có năng lực mà còn giúp tối ưu hóa ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, tại một số dự án do Ban Quản lý Dự án khu vực Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long làm chủ đầu tư, khâu chấm thầu đang xuất hiện những điểm nghẽn kỹ thuật cần được các cơ quan giám sát làm rõ, đặc biệt là sự hiện diện áp đảo của Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế và Xây dựng Song Phú.

Bản đồ hệ sinh thái và kịch bản loại đối thủ vì "lỗi font chữ"

Dữ liệu lịch sử đấu thầu ghi nhận Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế và Xây dựng Song Phú (Mã số thuế: 0314877810, do ông Huỳnh Hữu Tài làm Tổng giám đốc) đã tham gia tổng cộng 41 gói thầu trên cả nước, trong đó trúng 28 gói, trượt 11 gói và 2 gói chưa có kết quả. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm cả liên danh) đạt 190.264.884.862 đồng. Tuy nhiên, địa bàn mang lại nguồn doanh thu lớn nhất cho doanh nghiệp này không phải là nơi đăng ký trụ sở chính (TP HCM) mà tập trung chủ yếu tại tỉnh Vĩnh Long (địa giới hành chính mới bao gồm tỉnh Bến Tre cũ sáp nhập) với 29 gói thầu tham gia.

Nổi bật nhất trong mạng lưới này là mối quan hệ đặc biệt với Ban Quản lý Dự án khu vực Bình Đại với tư cách là Chủ đầu tư. Tại đây, Công ty Song Phú đạt tỷ lệ trúng thầu gần như tuyệt đối khi giành chiến thắng tại 6 trên tổng số 7 gói thầu tham gia, mang về tổng giá trị trúng thầu 58.385.743.590 đồng.

Đi sâu vào hồ sơ đấu thầu công khai, tại Gói thầu Thi công xây dựng công trình thuộc Dự án Trường Mẫu giáo Hương Nhãn, xã Tam Hiệp, tỉnh Vĩnh Long (mã số thông báo mời thầu: IB2600050607), Giám đốc Ban Quản lý Dự án khu vực Bình Đại là ông Trần Bá Nhi đã ký Quyết định số 26/QĐ-BQLDA ngày 31/03/2026 phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Gói thầu này có giá dự toán được duyệt là 15.358.395.601 đồng. Kết quả, Liên danh Công ty Hưng Châu – Song Phú được xướng tên trúng thầu với mức giá 14.997.537.425 đồng. Số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước tại dự án này đạt 360.858.176 đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm là 2,35%.

Sự hoài nghi về tính cạnh tranh lành mạnh càng đẩy lên cao khi nhìn vào khâu đánh giá kỹ thuật do Công ty Cổ phần tư vấn thiết kế và Xây dựng Gia Long (đơn vị tư vấn) thực hiện. Tại gói thầu này, Công ty TNHH Xây dựng - Thương mại - Dịch vụ Hữu Lợi đã tham gia nộp hồ sơ dự thầu qua mạng với mức giá chào sau giảm giá (chiết khấu 3,3%) cực kỳ cạnh tranh là 14.850.834.383 đồng, thấp hơn giá của liên danh trúng thầu chính xác 146.703.042 đồng.

Thế nhưng, nhà thầu có mức giá tốt nhất này lại bị Tổ chuyên gia kết luận "Không đạt" và loại trực tiếp ở vòng đánh giá kỹ thuật. Lý do trượt thầu được Tổ chuyên gia trích dẫn cụ thể từ báo cáo đánh giá là do nhà thầu Hữu Lợi đề xuất sai loại bê tông đá 4x6 mác 100 cho hạng mục bê tông móng so với yêu cầu bản vẽ, đồng thời bản vẽ thuyết minh thi công điện bị mờ, lỗi font chữ và không bổ sung làm rõ. Việc nhà thầu im lặng không phản hồi yêu cầu làm rõ đã tạo cơ hội thuận lợi để Liên danh Hưng Châu – Song Phú vượt qua vòng kỹ thuật và tiến thẳng vào vòng tài chính để giành chiến thắng sát nút giá gói thầu.

Rào cản trích dẫn tiêu chuẩn cũ và hệ lụy đối với ngân sách

Tiếp tục rà soát chéo sang một dự án khác có quy mô lớn hơn là Gói thầu Thi công xây dựng và thử tĩnh cọc thuộc Dự án Trường Mẫu giáo Hoa Phượng, xã Vang Quới Tây, tỉnh Vĩnh Long mang mã số thông báo mời thầu IB2600063657. Gói thầu này cũng do Ban Quản lý Dự án khu vực Bình Đại làm Chủ đầu tư và Công ty Cổ phần tư vấn thiết kế và Xây dựng Gia Long thực hiện đánh giá hồ sơ dự thầu.

Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 26/QĐ-BQLDA ngày 22/04/2026 do ông Trần Bá Nhi - Giám đốc ký ban hành, gói thầu có giá dự toán được duyệt lên tới 21.183.319.733 đồng. Nhà thầu Công ty TNHH Xây dựng Kiến Hòa đã nộp hồ sơ dự thầu với mức giá chào rẻ nhất là 17.898.989.898 đồng, hứa hẹn mang lại khả năng tiết kiệm cho ngân sách nhà nước lên tới 3.284.329.835 đồng.

Tuy nhiên, tương tự như kịch bản tại dự án Trường Mẫu giáo Hương Nhãn, Công ty Kiến Hòa đã bị đánh giá "Không đạt" và loại trực tiếp ngay từ vòng kỹ thuật. Lý do được đưa ra là phần thuyết minh biện pháp thi công của nhà thầu có trích dẫn các tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng cũ đã hết hiệu lực như TCVN 3105:1993, TCVN 3118:1993, TCVN 4085:2011. Cùng chung số phận, tại gói thầu này Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế và Xây dựng Song Phú (chào giá 18.575.653.073 đồng) cũng bị loại do Tổ chuyên gia áp dụng quy trình đánh giá thiết bị thi công chủ yếu (hồ sơ máy vận thăng đi thuê thiếu Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp của bên cho thuê).

Sự khắt khe trong việc loại bỏ các nhà thầu có mức giá thấp đã dọn đường cho Công ty TNHH Tư vấn và Xây dựng Chí Cường trúng thầu với mức giá 20.439.122.728 đồng. So sánh với giá chào của nhà thầu Kiến Hòa, việc lựa chọn nhà thầu Chí Cường khiến nguồn vốn đầu tư công phải chi trả cao hơn chính xác 2.540.132.830 đồng, trong khi tỷ lệ tiết kiệm chung của toàn bộ gói thầu chỉ dừng lại ở mức 3,51% (tương đương số tiền tiết kiệm đạt 744.197.005 đồng).

Trách nhiệm giải trình và tính minh bạch trong đánh giá thầu

Đánh giá về các điểm nghẽn kỹ thuật nêu trên, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) phân tích, theo quy định của pháp luật đấu thầu hiện hành, đặc biệt là Khoản 6 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, với điều kiện hồ sơ dự thầu qua mạng đáp ứng cơ bản các yêu cầu của hồ sơ mời thầu, các vấn đề như lỗi font chữ, bản vẽ thuyết minh bị mờ nét hay việc trích dẫn sai tiêu chuẩn trong bản thuyết minh biện pháp thi công đính kèm thường được pháp luật xếp vào nhóm "sai sót không nghiêm trọng". Những sai sót mang tính chất hành chính này không làm thay đổi bản chất cốt lõi của hồ sơ dự thầu, không ảnh hưởng đến đơn giá dự thầu hay năng lực thi công thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc Tổ chuyên gia chấm sâu tài liệu chứng minh thiết bị (như trường hợp máy vận thăng) và loại nhà thầu ở vòng kỹ thuật có dấu hiệu vi phạm Khoản 2 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Pháp luật quy định rõ đối với các gói thầu đấu thầu trong nước, tổ chuyên gia chỉ được đánh giá nội dung thiết bị thi công chủ yếu và nhân sự chủ chốt trên cơ sở cam kết của nhà thầu trong đơn dự thầu, việc kiểm tra tài liệu chứng minh chỉ dành cho nhà thầu xếp hạng thứ nhất sau khi mở tài chính.

Luật sư Võ Quang Vinh nhấn mạnh, tinh thần cốt lõi của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) hướng tới việc bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Theo quy định tại Khoản 1 Điều 30 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, khi phát hiện các lỗi thuộc nhóm sai sót không nghiêm trọng, bên mời thầu và Tổ chuyên gia có trách nhiệm yêu cầu nhà thầu làm rõ, bổ sung tài liệu nhằm bảo đảm không bỏ sót các nhà thầu có năng lực cạnh tranh tốt về giá.

Việc Tổ chuyên gia áp dụng các tiêu chuẩn đánh giá một cách cứng nhắc để loại bỏ trực tiếp các nhà thầu giá rẻ, từ đó tạo điều kiện cho một nhà thầu khác trúng thầu sát giá dự toán gói thầu, có nguy cơ đi ngược lại tinh thần bảo vệ dòng vốn đầu tư công. Hành vi này còn có dấu hiệu đi ngược lại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó nghiêm cấm tuyệt đối việc cài cắm các tiêu chí đánh giá rườm rà, lạm dụng quy trình chấm điểm kỹ thuật khắt khe quá mức cần thiết nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu.

Dư luận hoàn toàn có cơ sở để đặt câu hỏi về tính khách quan, độc lập của đơn vị tư vấn là Công ty Cổ phần tư vấn thiết kế và Xây dựng Gia Long, cũng như trách nhiệm giám sát, thẩm định cuối cùng của Chủ đầu tư là Ban Quản lý Dự án khu vực Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long. Để bảo đảm tính nghiêm minh, cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu tại địa phương (Sở Tài chính tỉnh Vĩnh Long) cần xem xét tiến hành hoạt động giám sát thường xuyên theo quy định tại Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đối với toàn bộ quy trình lập, đánh giá và thẩm định hồ sơ mời thầu tại các dự án này, nhằm bảo đảm nguồn vốn ngân sách được sử dụng một cách minh bạch, công bằng và hiệu quả kinh tế thực chất nhất.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Bài toán trách nhiệm từ hệ sinh thái đấu thầu Song Phú tại tỉnh Vĩnh Long