Ngày 9/3/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP nhằm sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng, dầu và nguyên liệu sản xuất. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng chính trị tại khu vực Trung Đông đang tác động mạnh mẽ đến nguồn cung và an ninh năng lượng toàn cầu.
Theo nội dung Nghị định, mức thuế suất MFN đối với xăng động cơ không pha chì (như RON 95, các mã HS 2710.12.21, 2710.12.22, 2710.12.24, 2710.12.25) và các nguyên liệu pha chế xăng như naphtha, reformate (mã HS 2710.12.80) được giảm mạnh từ 10% xuống còn 0%. Đồng thời, các mặt hàng nhiên liệu diesel, nhiên liệu máy bay (kerosine), dầu nhiên liệu cũng được điều chỉnh hạ từ mức thuế 7% về 0%. Một số nguyên liệu hóa dầu khác như xylen, condensate, p-xylen giảm từ 3% xuống 0%, riêng hydrocarbon mạch vòng loại khác giảm từ 2% xuống 0%.
Động thái này diễn ra khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang đe dọa trực tiếp đến eo biển Hormuz – "yết hầu" của dòng chảy dầu mỏ thế giới. Việc phong tỏa khu vực này khiến khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ Trung Đông không thể vận chuyển, buộc nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á phải cắt giảm công suất và hạn chế xuất khẩu. Tại Việt Nam, dù phần lớn xăng dầu nhập khẩu đến từ ASEAN và Hàn Quốc với thuế suất 0% theo các hiệp định thương mại tự do (FTA), nhưng nguồn cung từ các thị trường này đang bị thu hẹp đáng kể.
Bộ Tài chính đánh giá việc điều chỉnh thuế MFN là giải pháp cấp thiết nhằm tạo động lực cho các doanh nghiệp đầu mối tìm kiếm nguồn hàng từ các thị trường chưa có FTA với Việt Nam. Theo tính toán dựa trên kim ngạch nhập khẩu năm 2025, chính sách này sẽ khiến ngân sách giảm thu khoảng 1.024 tỷ đồng. Tuy nhiên, đây là sự đánh đổi cần thiết để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và hỗ trợ các nhà máy lọc dầu trong nước như Nghi Sơn và Dung Quất – hai đơn vị hiện đang đáp ứng khoảng 70% nhu cầu tiêu thụ nội địa.
Về các nỗ lực ngoại giao để đảm bảo nguyên liệu sản xuất, tại cuộc điện đàm ngày 9/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Thủ tướng Nhà nước Kuwait Sheikh Ahmed Abdullah Al-Ahmad Al-Sabah đã thống nhất phối hợp xem xét tiếp tục cung ứng dầu thô cho Việt Nam. Hiện nay, Kuwait là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất cho Việt Nam, chiếm khoảng 80% sản lượng đầu vào cho Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn. Bên cạnh đó, Thủ tướng cũng cho biết Việt Nam đã chủ động huy động khoảng 4 triệu thùng dầu từ các đối tác khác để bảo đảm nguồn cung trước mắt.
Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy, trong năm ngoái, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 9,9 triệu tấn xăng dầu thành phẩm với kim ngạch hơn 6,8 tỷ USD. Trong đó, diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với 3,3 tỷ USD. Về dầu thô, quốc gia nhập khẩu hơn 14,1 triệu tấn, trị giá hơn 7,7 tỷ USD. Việc mở rộng dư địa thuế quan được kỳ vọng sẽ giúp đa dạng hóa thị trường nhập khẩu thay vì chỉ phụ thuộc vào các nguồn truyền thống từ Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc.
Nghị định số 72/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký đến hết ngày 30/4/2026. Sau thời điểm này, mức thuế suất sẽ quay lại thực hiện theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP. Trong trường hợp cần thiết phải kéo dài thời hạn áp dụng để ổn định thị trường, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ xem xét ban hành Nghị quyết quy phạm pháp luật mới.
