Nguyễn Văn Tuấn (SN 1971, trú tại phường Cửa Ông, TP Quảng Ninh, thường gọi là “Cậu Tuấn Tử Vi Quảng Ninh”) vừa bị Cơ quan CSĐT Công an TP Quảng Ninh khởi tố, tạm giam về tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”.

“Phán truyền” liên quan các giang hồ mạng để vụ lợi

Điều tra xác định, Nguyễn Văn Tuấn đã thiết lập và sử dụng các tài khoản mạng xã hội có hàng nghìn lượt người theo dõi như “Cậu Tuấn Cửa Ông”, “Cậu Tuấn Tử Vi Quảng Ninh”… để thường xuyên livestream, đăng tải các nội dung xem tử vi trực tuyến.

Thông qua việc khai thác thông tin cá nhân, Tuấn đưa ra những lời phán đoán, luận giải thiếu căn cứ khoa học về quá khứ, hiện tại và tương lai, xâm phạm danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của nhiều cá nhân, đồng thời gây ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh, trật tự. Cùng tham gia các hoạt động này còn có hai con trai của Tuấn là Nguyễn Duy Lương, sinh năm 1993 và Nguyễn Hùng Cường, sinh năm 2021.

Đáng chú ý, tại các video liên quan đến những vụ việc nghiêm trọng có thật được lan truyền trên mạng xã hội, Tuấn đưa ra những lời giải thích mang màu sắc tâm linh lệch lạc, quy kết nguyên nhân sự việc cho việc người còn sống phạm sao, phạm số hoặc bị thần thánh trừng phạt. Tuấn còn đưa ra những lời phán như “số phải chết”, “số phải cô độc”…rồi khẳng định chỉ khi dâng lễ để Tuấn cúng giải hạn, đổi cung số thì mới có thể hóa giải, thoát khỏi những vận hạn đó.

Đặc biệt, thời gian gần đây, Tuấn còn lợi dụng các vụ việc nghiêm trọng xảy ra trong xã hội, trong đó có những vụ việc liên quan đến các đối tượng “giang hồ mạng” bị Cơ quan Công an bắt giữ, để sản xuất, đăng tải video nhằm thu hút sự chú ý, lượt xem và tương tác trên mạng xã hội.

Đằng sau những nội dung mang màu sắc tâm linh này là hàng loạt bình luận tiêu cực, xúc phạm, lăng mạ những cá nhân có thật được nhắc đến trong các câu chuyện mà Tuấn khai thác để thu hút sự chú ý, đánh bóng tên tuổi và phục vụ mục đích vụ lợi.

Không ít người xem còn bày tỏ tâm lý hoang mang, lo sợ, thậm chí chủ động đề nghị được dâng lễ cho Tuấn để giải hạn, hóa giải những điều mà Tuấn đã phán truyền.

Quá trình khám xét nơi ở của Tuấn, Cơ quan Công an đã thu giữ nhiều tang vật, tài liệu có liên quan, gồm 1 máy quay, 5 điện thoại di động, 2 máy tính xách tay, 10 máy tính, 6 thẻ nhớ, 10 ổ cứng, 6 sổ sách; đặc biệt là 22 sổ tiết kiệm có kỳ hạn và không kỳ hạn tại các ngân hàng Agribank, BIDV, Vietcombank, với tổng số tiền trên 31 tỷ đồng cùng 10 khẩu súng tự chế.

Có dấu hiệu mê tín dị đoan hay không?

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, thông tin điều tra ban đầu trên cho thấy, “Cậu Tuấn Cửa Ông” đã sử dụng các tài khoản mạng xã hội để livestream, đăng tải video xem tử vi, bói toán, đưa ra những thông tin không có thật, nhận xét và quy kết tiêu cực về tính cách, đời tư, quan hệ tình cảm, thậm chí phán đoán một số cá nhân có thể bị bắt giam hoặc gặp tai họa. Những nội dung này được cho là đã ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, hoạt động kinh doanh và đời sống của những người liên quan.

Luật sư Cường cho rằng, việc khởi tố về tội danh theo Điều 331 thể hiện quan điểm xử lý nghiêm minh của pháp luật đối với hành vi lợi dụng các quyền tự do dân chủ để xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Theo chuyên gia pháp lý, quyền tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng là những quyền hiến định, được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, không ai được phép nhân danh những quyền này để bịa đặt thông tin, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm đời tư hoặc gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân.

Khoản 2 Điều 331 Bộ luật Hình sự quy định hình phạt tù từ 2 năm đến 7 năm đối với trường hợp phạm tội gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Tuy nhiên, việc một người bị khởi tố không đồng nghĩa với việc người đó đã bị kết tội. Cơ quan tiến hành tố tụng phải tiếp tục chứng minh đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm, đánh giá tính chất, mức độ hành vi và những hậu quả thực tế để xử lý đúng quy định pháp luật.

Đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi của Nguyễn Văn Tuấn, luật sư Cường cho rằng, điều đáng lo ngại trong vụ việc này không chỉ nằm ở hoạt động xem bói, tử vi, mà còn ở việc sử dụng những lời phán mang tính áp đặt, quy kết tiêu cực về người khác để tạo sự chú ý, thu hút lượt xem và tương tác trên mạng xã hội.

Một người tự nhận có khả năng nhìn thấu quá khứ, dự đoán tương lai, phán xét đời tư hoặc dự báo người khác sẽ gặp tai họa, bị bắt giam… có thể tác động rất lớn đến tâm lý của những người nhẹ dạ, cả tin. Nếu những thông tin này được phát tán rộng rãi, người bị nhắc đến có thể phải chịu áp lực dư luận, bị xúc phạm danh dự, mất uy tín, ảnh hưởng đến công việc, các mối quan hệ gia đình và hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, khi những lời phán vô căn cứ được lặp đi lặp lại trên nhiều nền tảng, chúng có thể tạo thành một dạng áp lực xã hội, khiến người bị nhắc tên phải giải thích, thanh minh hoặc đối diện với những đánh giá tiêu cực từ cộng đồng.

Theo luật sư Cường, đây là biểu hiện đáng lo ngại của việc biến niềm tin tâm linh thành công cụ gây ảnh hưởng đến người khác. Niềm tin vốn thuộc về đời sống tinh thần của mỗi người, không thể trở thành phương tiện để áp đặt, thao túng tâm lý hoặc xâm phạm quyền của người khác.

Luật sư Cường cho rằng, cần phân biệt rõ giữa tín ngưỡng, hoạt động tâm linh chính đáng với hành vi mê tín dị đoan. Pháp luật tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người. Hoạt động thờ cúng tổ tiên, thực hành tín ngưỡng dân gian, đi lễ chùa, cầu bình an hoặc tìm hiểu tử vi không mặc nhiên là hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, nếu một người lợi dụng sự thiếu hiểu biết, tâm lý lo sợ hoặc niềm tin tâm linh của người khác để đưa ra những thông tin không có căn cứ, gieo rắc nỗi sợ hãi, tổ chức hoạt động bói toán nhằm trục lợi hoặc thực hiện những hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác thì cần được xem xét, xử lý theo tính chất và mức độ vi phạm.

Đáng chú ý, Điều 320 Bộ luật Hình sự quy định về tội hành nghề mê tín, dị đoan. Tuy nhiên, không phải cứ xem bói, cúng bái là đương nhiên cấu thành tội phạm này. Điều luật quy định điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi dùng bói toán, đồng bóng hoặc các hình thức mê tín, dị đoan khác khi người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.

Vì vậy, trong vụ việc này, cần tiếp tục làm rõ hoạt động xem bói, cúng bái có mang tính chất hành nghề mê tín, dị đoan hay không; có thu tiền, thu lợi bất chính hay không; người thực hiện đã từng bị xử phạt hoặc kết án về hành vi này chưa.

“Không nên đồng nhất mọi hoạt động tâm linh với hành vi phạm tội. Pháp luật cần xử lý những hành vi lợi dụng tâm linh để trục lợi, lừa dối hoặc gây tổn hại cho cộng đồng, chứ không hạn chế quyền tự do tín ngưỡng chính đáng của người dân”, luật sư Cường nêu ý kiến.

Một vấn đề rất đáng quan tâm trong vụ việc này là việc sử dụng mạng xã hội như một công cụ để mở rộng phạm vi tác động của những lời phán thiếu căn cứ.

Nêu ý kiến về hành vi này của Tuấn, luật sư Cường cho biết, trước đây hoạt động bói toán chủ yếu diễn ra trong phạm vi một địa điểm, một nhóm người nhất định thì hiện nay, chỉ cần một chiếc điện thoại, người thực hiện có thể livestream, đăng video và tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người.

Đặc biệt, cơ chế lan truyền nội dung và thuật toán đề xuất của các nền tảng có thể khiến những video gây tò mò, tranh cãi, gieo rắc nỗi sợ hãi được chú ý nhiều hơn. Khi lượt xem, lượt tương tác trở thành mục tiêu, một số người có thể cố tình sử dụng những phát ngôn cực đoan, gây sốc, xúc phạm người khác để thu hút sự chú ý.

Không gian mạng không phải là vùng lãnh thổ nằm ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Mọi phát ngôn, hình ảnh, video được đăng tải trên mạng xã hội đều phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong trường hợp này, cần làm rõ toàn bộ quá trình tạo lập tài khoản, sản xuất nội dung, tổ chức livestream, phát tán video, mục đích đăng tải, mức độ lan truyền và những thiệt hại thực tế phát sinh. Đồng thời, cần xác định việc sử dụng mạng xã hội là phương thức thực hiện hành vi, không mặc nhiên là một tội danh độc lập. Trách nhiệm hình sự phải được xác định trên cơ sở hành vi cụ thể và các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng.

Vụ việc trên là lời cảnh báo đối với những người đang lợi dụng niềm tin tâm linh để xây dựng hình ảnh cá nhân, thu hút người theo dõi và kiếm tiền trên mạng xã hội. Không thể lấy danh nghĩa tâm linh để tùy tiện phán xét cuộc đời, danh dự, nhân phẩm và tương lai của người khác. Càng không thể coi mạng xã hội là nơi muốn nói gì thì nói, muốn quy kết ai thế nào cũng được mà không phải chịu trách nhiệm.

Đối với người dân, cần tỉnh táo trước những lời phán về vận hạn, tai họa, bệnh tật, tình duyên hoặc số phận. Không nên để nỗi sợ hãi và sự cả tin chi phối các quyết định quan trọng của cuộc sống, đặc biệt là những quyết định liên quan đến tiền bạc, sức khỏe và các mối quan hệ gia đình.

Đối với các nền tảng mạng xã hội, cần tăng cường trách nhiệm kiểm duyệt, tiếp nhận phản ánh và xử lý nội dung có dấu hiệu xâm phạm danh dự, nhân phẩm, quyền riêng tư hoặc lợi dụng mê tín dị đoan để trục lợi.

Một xã hội văn minh cần tôn trọng tín ngưỡng nhưng không dung túng mê tín dị đoan; bảo vệ quyền tự do ngôn luận nhưng không chấp nhận việc lợi dụng quyền tự do để xúc phạm, bịa đặt và xâm phạm quyền lợi của người khác. Niềm tin phải được xây dựng trên nền tảng văn hóa, đạo đức và sự tỉnh táo, chứ không thể được tạo dựng bằng nỗi sợ hãi và những lời phán vô căn cứ.

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Huấn Hoa Hồng: