Thời gian qua, cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc liên quan đến hoạt động san chia, sang chiết và đóng gói lại mì chính dưới các thương hiệu khác nhau.

Thị trường gia vị, đặc biệt là mì chính (bột ngọt), đang chứng kiến một thực trạng đáng ngại khi các dòng sản phẩm đóng gói lại (sang chiết) có dấu hiệu lập lờ thông tin, đánh tráo khái niệm xuất xứ để bẫy người tiêu dùng. Theo quy định pháp luật, bao bì hàng hóa bắt buộc phải thể hiện minh bạch các thông tin: tên sản phẩm, tổ chức/cá nhân chịu trách nhiệm, thành phần, hạn sử dụng và đặc biệt là xuất xứ. Thế nhưng, kiểm tra thực tế thời gian qua cho thấy, phân khúc mì chính đóng gói lại đang là "khoảng tối" về tính minh bạch.

Mới đây, Công an TP HCM, thực hiện đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm kinh tế, buôn lậu, môi trường và an toàn thực phẩm, lực lượng chức năng phát hiện một đường dây chuyên sản xuất, tiêu thụ phụ gia thực phẩm giả hoạt động tại khu vực giáp ranh TP HCM và tỉnh Tây Ninh.

Qua điều tra, Công an xác định Nguyễn Văn Đại (SN 1987, ngụ phường Dĩ An, TP HCM) là đối tượng cầm đầu. Đại thu mua nguyên liệu trôi nổi gồm bột ngọt, hạt nêm, bột giặt, sau đó đặt in bao bì, tem nhãn giả của các thương hiệu nổi tiếng để sang chiết, đóng gói thành phẩm. Ngày 16/7, Công an TP Hồ Chí Minh cho biết, đơn vị đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 5 bị can về tội "Sản xuất, mua bán hàng giả là phụ gia thực phẩm"...

Điển hình như trong năm 2025, cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý nghiêm sai phạm liên quan đến các sản phẩm mì chính mang nhãn hiệu Famimoto và Boat Brand của Công ty TNHH Famimoto Việt Nam (tại Phú Thọ).

Tại đây, cơ quan chức năng đã phát hiện 40 tấn mì chính giả, cùng hơn 1.220 tấn mì chính san chia, đóng gói có dấu hiệu vi phạm về chỉ dẫn tem mác. Theo khai nhận của đơn vị vi phạm, mì chính được họ san chia, đóng gói cho vào 2 loại bao bì mang nhãn hiệu “Mì chính Boat Brand - thương hiệu xuất xứ Singapore”, và “Mì chính Famimoto - nhãn hiệu Mì chính hàng đầu Việt Nam, công nghệ Nhật Bản”.

Các vụ việc này là hồi chuông cảnh báo về làn sóng mì chính nhập khẩu xô, tự sang chiết rồi dán nhãn mác nội địa nhằm trục lợi.

Lỗ hổng an toàn từ quy trình "đóng gói lại" và nguy cơ sức khỏe

Khác với các nhà máy sản xuất chính quy, quy trình của các cơ sở "sang chiết" thực chất là mua nguyên liệu mì chính thành phẩm có sẵn, chủ yếu từ Trung Quốc theo dạng bao tải lớn, sau đó về trộn, phân chia nhỏ và đóng vào các bao bì mang thương hiệu riêng. Đáng nói, rất nhiều sản phẩm loại này cố tình mập mờ, không công bố rõ ràng nguồn gốc xuất xứ của hạt mì chính gốc trên nhãn mác.

Mối nguy hại không chỉ dừng lại ở sự gian lận thương mại mà trực tiếp đe dọa sức khỏe người dùng. Khi nguồn gốc nguyên liệu bị giấu nhẹm, người tiêu dùng hoàn toàn mù tịt về việc số mì chính bên trong được sản xuất theo tiêu chuẩn nào, có bị tạp nhiễm trong quá trình vận chuyển thô hay sang chiết thủ công hay không, và liệu có đáp ứng các yêu cầu khắt khe về an toàn vệ sinh thực phẩm? Sự lập lờ này đẩy toàn bộ rủi ro về phía người tiêu dùng, biến gian bếp của mỗi gia đình thành nơi thử nghiệm các sản phẩm trôi nổi.

Không chỉ gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng, bột ngọt "sang chiết", đóng gói không rõ nguồn gốc xuất xứ còn gây rối loạn thị trường, ảnh hưởng đến các nhà sản xuất uy tín và môi trường đầu tư trong nước.

Các đơn vị "sang chiết" chỉ cần nhập mì chính từ nguồn không rõ ràng, chia nhỏ và đóng gói đơn giản, trong khi doanh nghiệp trong nước phải đầu tư rất nhiều vào xây dựng nhà máy, trang bị máy móc và sử dụng nguyên liệu nội địa, dẫn đến khó cạnh tranh.

Nhận diện bẫy nhãn mác

Sở dĩ các loại mì chính đóng gói lại vẫn có đất sống là do thói quen đại khái của một bộ phận khách hàng, thường chỉ nhìn vào mẫu mã bắt mắt hoặc giá thành rẻ mà bỏ qua việc "soi" nhãn mác. Tuy nhiên, chỉ cần dành ra vài giây quan sát kỹ, người mua hoàn toàn có thể lật tẩy chiêu trò này. Dấu hiệu nhận biết rõ nhất của hàng sang chiết là trên bao bì thường xuất hiện các cụm từ né tránh như: "Đóng gói tại...", "Cơ sở đóng gói...", hoặc chỉ ghi "Sản xuất tại: Tên và địa chỉ công ty ở nước ngoài". Trong khi đó, các sản phẩm mì chính chuẩn vị, được sản xuất trực tiếp và đồng bộ tại Việt Nam luôn tự tin khẳng định rõ ràng: "Xuất xứ: Việt Nam" hoặc "Sản xuất tại: tên doanh nghiệp nội địa".

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở quy trình quản trị chất lượng. Mì chính sản xuất trực tiếp trong nước tuân thủ chu trình khép kín nghiêm ngặt từ khâu chọn lọc nông sản tự nhiên (khoai mì, mía) qua quá trình lên men tự nhiên, tương tự như làm sữa chua hay giấm, cho đến khi ra thành phẩm. Từng công đoạn đều được giám sát chặt chẽ, đảm bảo tính ổn định tối đa về chất lượng và độ an toàn. Việc quản lý đồng bộ từ gốc này là điều mà các cơ sở sang chiết, mua ngọn bán gốc từ nguồn mì chính trôi nổi không bao giờ có được.

Người tiêu dùng nên tự bảo vệ bản thân và gia đình bằng việc kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm trước khi mua để tránh mua phải các mặt hàng "sang chiết", đóng gói lại không rõ nguồn gốc, xuất xứ...