Việc trang bị kỹ năng mua sắm thông minh là chưa đủ

Thị trường tiêu dùng Việt Nam đang chứng kiến cuộc xâm lăng toàn diện của hàng giả, hàng nhái từ các chợ truyền thống lên không gian mạng. Trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, việc trang bị kỹ năng mua sắm thông minh là chưa đủ, mà toàn thị trường cần một điểm tựa vững chắc hơn: thượng tôn các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Chưa bao giờ ranh giới giữa hàng thật và hàng giả lại trở nên mong manh như hiện nay. Không còn bó hẹp trong các sạp hàng khuất sau chợ truyền thống, hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay đã tự tin "lên sàn", len lỏi vào từng buổi livestream, trang mạng xã hội và các cửa hàng bán lẻ hiện đại. Từ những mặt hàng thời trang xa xỉ, linh kiện điện tử đến mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, hầu như không một nhóm ngành nào thoát khỏi tầm ngắm của các đối tượng trục lợi. Thay vì trốn tránh, các đường dây này sử dụng công nghệ để tiếp cận hàng triệu khách hàng cùng lúc bằng chiến thuật bẫy lòng tin như thuê người nổi tiếng quảng bá, thao túng tâm lý bằng hàng nghìn bình luận đánh giá giả mạo, và đánh vào lòng tham qua các biểu ngữ "xả kho cắt lỗ", "hàng xách tay giá gốc", "giảm giá sốc" nhằm thúc ép người tiêu dùng xuống tiền nhanh chóng.

Những con số thống kê từ lực lượng chức năng đã phơi bày quy mô đáng báo động của vấn nạn này. Chỉ tính riêng tại TP HCM trong những tháng đầu năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường đã xử lý tới 882 vụ vi phạm về nhãn hiệu và sở hữu trí tuệ, tạm giữ hơn 77.100 sản phẩm với tổng trị giá trên 10,1 tỷ đồng. Riêng đợt cao điểm tháng 5/2026, cơ quan chức năng tiếp tục phát hiện 138 vụ vi phạm, thu giữ lượng hàng hóa trị giá hơn 4,6 tỷ đồng, trong đó nhiều vụ việc có dấu hiệu hình sự nghiêm trọng đã buộc phải chuyển sang cơ quan điều tra. Không chỉ ở các đô thị lớn, vấn nạn này lan rộng khắp các tỉnh thành. Tại Hà Nội, Hưng Yên, Đà Nẵng, hàng loạt kho mỹ phẩm, dầu gội, kem chống nắng không hóa đơn, chứng từ, có dấu hiệu nhập lậu liên tục bị triệt phá. Những thương hiệu toàn cầu như Gucci, Louis Vuitton, Dior, Rolex, Nike hay Adidas bị làm giả một cách công khai, biến môi trường số thành một ma trận bủa vây người tiêu dùng.

Nguyên nhân khiến hàng giả vẫn có "đất sống" kiên cố bất chấp nỗ lực càn quét của cơ quan chức năng xuất phát từ lợi nhuận khổng lồ thúc đẩy các đối tượng liên tục thay đổi phương thức tinh vi, cộng hưởng với tâm lý chuộng hàng giá rẻ của một bộ phận không nhỏ người mua. Sự thỏa hiệp vô tình này đang để lại những hệ lụy nhãn tiền. Hàng giả không chỉ làm suy kiệt các doanh nghiệp làm ăn chân chính, triệt tiêu động lực đổi mới sáng tạo, mà nguy hiểm hơn, nó đang trực tiếp bào mòn sức khỏe của cộng đồng.

Hậu quả của sự dễ dãi không còn là lời cảnh báo trên giấy mà đã được phản ánh qua thực tế tại các cơ sở y tế. Thống kê từ Bệnh viện Da liễu tỉnh Hưng Yên trong 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận hơn 15.000 lượt khám, trong đó có làn sóng học sinh, sinh viên nhập viện vì biến chứng mỹ phẩm giả. Nhiều bệnh nhân chịu tình trạng viêm da nặng, mụn mủ toàn mặt, giãn mao mạch hoặc bỏng hóa chất do dùng kem trộn, sản phẩm trị mụn "thần tốc" mua trên mạng. Các chuyên gia da liễu cảnh báo, mỹ phẩm kém chất lượng thường chứa corticoid, hydroquinone hoặc kim loại nặng. Thời gian đầu, chúng tạo ảo giác da đẹp nhanh chóng, nhưng thực chất đang tàn phá hàng rào bảo vệ tự nhiên, gây tổn thương vĩnh viễn và khó phục hồi.

Trước sự bùng phát của hàng giả, việc chỉ dựa vào sự thông thái mang tính cảm tính của người tiêu dùng là không đủ. Hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) chính là những thước đo hoàng kim, là hành lang pháp lý tối cao để định hình lại chất lượng thị trường. Đối với nhóm ngành mỹ phẩm, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13634:2023 (ISO 17516:2014) về giới hạn vi sinh vật đặt ra những bộ lọc khắt khe, yêu cầu sản phẩm tuyệt đối không được chứa các vi sinh vật gây bệnh nguy hiểm như Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa và Candida albicans, đồng thời tổng số vi sinh vật hiếu khí phải nằm trong giới hạn nghiêm ngặt. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp sản xuất buộc phải áp dụng tiêu chuẩn ISO 22716 và Thực hành sản xuất tốt (GMP) nhằm kiểm soát toàn diện từ khâu nguyên liệu đầu vào, quy trình chế biến cho đến đóng gói, bảo quản.

Đối với nhóm ngành thiết bị điện, điện tử gia dụng, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 25:2025/BKHCN đóng vai trò là rào cản kỹ thuật bắt buộc nhằm loại bỏ các sản phẩm linh kiện trôi nổi, nguy cơ cháy nổ cao. Quy chuẩn này buộc các thiết bị điện gia dụng phải vượt qua các bài kiểm tra nghiêm ngặt về độ bền cách điện, khả năng chịu nhiệt và chống cháy trước khi được phép lưu thông trên thị trường.

Để nhận biết hàng giả, người tiêu dùng cần được tiếp cận thông tin minh bạch, cần có công cụ để truy xuất nguồn gốc, để so sánh giá cả và chất lượng.

Người tiêu dùng cần từ bỏ thói quen thỏa hiệp với hàng giá rẻ vô căn cứ

Tuy nhiên, cuộc chiến chống hàng giả là một chặng đường dài, đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy đến hành động của cả ba chủ thể. Về phía cơ quan quản lý, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn chỉ thực sự phát huy quyền lực khi công tác thanh tra, hậu kiểm được thực hiện gắt gao, tăng cường chế tài xử phạt và đẩy mạnh hình sự hóa các hành vi cố tình phân phối hàng giả quy mô lớn trên không gian mạng. Về phía doanh nghiệp, việc tuân thủ nghiêm túc các TCVN, QCVN không phải là gánh nặng chi phí, mà là tấm hộ chiếu khẳng định uy tín, giúp doanh nghiệp chủ động minh bạch thông tin, áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và bảo vệ thương hiệu của mình. Về phía người tiêu dùng, đã đến lúc cần từ bỏ tâm lý chuộng hàng giá rẻ bất thường, cảnh giác trước các lời quảng cáo truyền thông vô căn cứ, ưu tiên mua sắm tại các đại lý phân phối chính thức và kiểm tra kỹ nhãn mác, tem chống giả trước khi giao dịch.

Hàng giả có thể mang lại lợi nhuận nhất thời cho kẻ bất chính và sự tiết kiệm ảo cho người mua, nhưng cái giá phải trả của toàn xã hội là vô cùng đắt. Đã đến lúc chúng ta phải trả thị trường về đúng giá trị thật của nó. Thượng tôn các tiêu chuẩn kỹ thuật và kiên quyết nói không với hàng hóa vô danh chính là hành động thiết thực nhất để bảo vệ nền kinh tế và trên hết là bảo vệ chính sức khỏe, tính mạng của bản thân và gia đình.