Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, trào lưu biến ảnh thật thành sticker hoạt hình đang lan rộng trên mạng xã hội, đặc biệt với các bậc phụ huynh muốn lưu giữ khoảnh khắc đáng yêu của con trẻ. Tuy nhiên, theo cảnh báo từ cơ quan công an, chính hành động tưởng chừng vô hại này lại có thể vô tình “tiếp tay” cho các đối tượng lừa đảo công nghệ cao.

Từ “ảnh dễ thương” đến dữ liệu bị khai thác trái phép

Ảnh: Công an tỉnh Ninh Bình.

Cơ chế hoạt động của các ứng dụng AI khá đơn giản: người dùng tải ảnh lên hệ thống, chờ xử lý và nhận về sản phẩm đã chỉnh sửa. Nhưng phía sau quy trình này là việc dữ liệu hình ảnh bao gồm cả ảnh gốc có độ phân giải cao, rõ khuôn mặt có thể bị lưu trữ trên máy chủ của bên thứ ba. Khi người dùng bấm “đồng ý” điều khoản sử dụng mà không đọc kỹ, họ gần như trao quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân cho nhà cung cấp dịch vụ.

Từ đây, các kịch bản lừa đảo bắt đầu hình thành. Một trong những nguy cơ lớn nhất là việc lợi dụng dữ liệu để tạo nội dung giả mạo bằng công nghệ deepfake. Chỉ cần một số lượng ảnh đủ lớn, kẻ xấu có thể dựng nên các video giả với khuôn mặt trẻ em, phục vụ cho nhiều mục đích như tống tiền, bôi nhọ danh dự hoặc thậm chí tạo lòng tin để lừa đảo tài chính.​

Không dừng lại ở đó, một hình thức khác được ghi nhận là “bắt cóc trực tuyến” (digital kidnapping). Kẻ gian đánh cắp hình ảnh của trẻ em, đăng tải lại trên các tài khoản giả mạo và nhận là con mình. Từ những hình ảnh này, chúng dựng lên các câu chuyện thương tâm để kêu gọi quyên góp từ cộng đồng. Không ít người vì tin tưởng đã chuyển tiền mà không hề biết mình đang bị lừa.

Trên thực tế, đã có những trường hợp phụ huynh trở thành nạn nhân. Chị H. (Hà Nội) cho biết sau khi đăng ảnh con lên một ứng dụng tạo sticker, chỉ vài tuần sau, chị phát hiện hình ảnh của con mình xuất hiện trên một tài khoản Facebook lạ với nội dung kêu gọi từ thiện. Dù chưa ghi nhận thiệt hại tài chính trực tiếp, nhưng sự việc khiến gia đình chị hoang mang và mất nhiều thời gian để xử lý.

Một trường hợp khác là anh T. (TP.HCM), người từng sử dụng ứng dụng AI miễn phí để chỉnh sửa ảnh gia đình. Sau đó, anh liên tục nhận được các cuộc gọi lạ và tin nhắn quảng cáo, thậm chí có lần bị mạo danh hình ảnh để gửi tin nhắn vay tiền tới người thân. Dù chưa xác định được chính xác nguồn rò rỉ, nhưng anh cho rằng việc tải ảnh lên các nền tảng không rõ nguồn gốc là nguyên nhân chính.

Đáng chú ý, dữ liệu hình ảnh của trẻ em còn có giá trị đặc biệt trong các “chợ dữ liệu” trên không gian mạng. Những thông tin này có thể được mua bán với giá rẻ, sau đó được sử dụng để xây dựng các kịch bản lừa đảo tinh vi hơn, nhắm trúng vào từng nhóm đối tượng cụ thể.

Dữ liệu là “tài sản số” cần bảo vệ

Trước thực trạng trên, cơ quan công an đã nhiều lần phát đi cảnh báo về nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân khi sử dụng các ứng dụng AI không rõ nguồn gốc. Theo đó, người dân - đặc biệt là các bậc phụ huynh - cần hết sức thận trọng khi chia sẻ hình ảnh của trẻ em lên môi trường mạng.

Các khuyến cáo nhấn mạnh rằng không nên mặc định các ứng dụng miễn phí là an toàn. Người dùng cần kiểm tra rõ nguồn gốc, đơn vị phát triển, cũng như chính sách bảo mật trước khi sử dụng. Đồng thời, cần hạn chế chia sẻ hình ảnh nhạy cảm, đặc biệt là ảnh cận mặt của trẻ nhỏ.

Chuyên gia an ninh mạng Vũ Ngọc Sơn nhận định rằng việc cung cấp ảnh gốc cho các dịch vụ AI có thể phát sinh nhiều rủi ro về bảo mật dữ liệu. Theo ông, dù người dùng chỉ sử dụng ảnh đã xử lý, nhưng ảnh gốc vẫn có thể được lưu trữ trên hệ thống máy chủ của nhà cung cấp.

Ông Sơn phân tích, việc tập trung dữ liệu hình ảnh tại một nơi sẽ trở thành “mục tiêu hấp dẫn” cho hacker. Nếu các kho dữ liệu này bị tấn công, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc lộ ảnh mà còn có thể bị khai thác để tạo nội dung giả mạo phục vụ lừa đảo.

Đáng chú ý, chuyên gia này cũng cảnh báo rằng những người trước đây chưa từng công khai ảnh thật càng cần thận trọng hơn. Việc lần đầu đưa ảnh lên các nền tảng AI có thể vô tình tạo ra “dấu chân số” mà họ không thể kiểm soát trong tương lai.

Ở góc độ quản lý, cơ quan chức năng nhấn mạnh trách nhiệm của các nhà cung cấp dịch vụ trong việc bảo vệ dữ liệu người dùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều ứng dụng không có trụ sở rõ ràng hoặc hoạt động xuyên biên giới, việc kiểm soát là không hề dễ dàng. Do đó, yếu tố then chốt vẫn nằm ở ý thức của người dùng.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị, nếu muốn trải nghiệm công nghệ AI, người dùng nên ưu tiên lựa chọn các nền tảng uy tín, có đăng ký hoạt động rõ ràng tại Việt Nam. Điều này giúp đảm bảo việc tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro khi xảy ra sự cố.

Ngoài ra, việc thiết lập quyền riêng tư trên mạng xã hội cũng đóng vai trò quan trọng. Phụ huynh nên giới hạn đối tượng có thể xem và tải xuống hình ảnh của con mình, đồng thời tránh đăng tải thông tin đi kèm như tên, địa chỉ, trường học - những dữ liệu có thể bị lợi dụng.

Trong bối cảnh các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, các chuyên gia đều thống nhất rằng dữ liệu cá nhân – đặc biệt là hình ảnh – đã trở thành một loại “tài sản số” cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Chỉ một hành động bất cẩn, như tải ảnh lên một ứng dụng không rõ nguồn gốc, cũng có thể mở ra cánh cửa cho hàng loạt rủi ro về sau.

Thực tế cho thấy, công nghệ AI mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng kéo theo không ít hệ lụy nếu bị lạm dụng. Với trẻ em – nhóm đối tượng chưa có khả năng tự bảo vệ mình – trách nhiệm này càng đặt nặng lên vai người lớn.

Trong kỷ nguyên số, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Sự tỉnh táo, hiểu biết và thận trọng của mỗi người dùng chính là “lá chắn” quan trọng nhất trước những chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi trên không gian mạng.