Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, việc áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn đang là một vấn đề được quan tâm trong hoạt động mua sắm công. Việc thiếu vắng đấu thầu rộng rãi qua mạng không chỉ tước đi cơ hội cạnh tranh sòng phẳng của các nhà thầu có năng lực, mà còn làm hao hụt trực tiếp giá trị tiết kiệm ngân sách. Tại cấp cơ sở thuộc tỉnh Gia Lai, bức tranh phân bổ dự án cho Công ty TNHH Xây dựng Vĩ Nhân cần được tiếp tục phân tích, soi chiếu dưới lăng kính pháp luật và trách nhiệm người đứng đầu.

Tỷ lệ tiết kiệm 5% tại xã Vĩnh Quang

Xuyên suốt lịch sử trúng thầu giai đoạn 2025-2026, Công ty TNHH Xây dựng Vĩ Nhân thường xuyên là đơn vị duy nhất tham gia và trúng các gói thầu xây dựng cấp cơ sở. Ngoài hai gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm 0% và 0,5% tại Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn và Phòng Kinh tế xã Vĩnh Thịnh đã nêu ở kỳ trước, hồ sơ của nhà thầu Vĩ Nhân còn bộc lộ điểm gây chú ý tại một dự án khác.

Đó là dự án Sửa chữa tường rào Trường trung học cơ sở Vĩnh Quang do Phòng Kinh tế xã Vĩnh Quang làm chủ đầu tư. Ngày 30/3/2026, ông Mang Văn Ráng, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Quang đã ký Quyết định số 22/QĐ-KT chỉ định Công ty TNHH Xây dựng Vĩ Nhân là đơn vị thi công.

Về mặt sổ sách, tỷ lệ tiết kiệm tại dự án này "tăng vọt". Phân tích chỉ ra: 435.784.000 đồng (Giá gói thầu) - 413.995.000 đồng (Giá trúng thầu) = 21.789.000 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm tương ứng đạt đúng 5% (mức tiết kiệm tốt).

Đằng sau con số 5% tròn trĩnh này, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ đưa ra góc nhìn:

"Việc một dự án chỉ định thầu theo hạn mức thông thường (dưới 2 tỷ đồng) lại có mức giảm giá vừa khít 5% - khác biệt hoàn toàn với xu hướng giá trúng thầu tiết kiệm 0% hay 0,5% của chính nhà thầu Vĩ Nhân ở các dự án lân cận – là một chỉ dấu tốt cho năng lực cạnh tranh thực chất?", vị chuyên gia bình luận.

Bài toán minh bạch và trách nhiệm người đứng đầu

Bên cạnh câu chuyện về giá trị kinh tế của dự án, tính minh bạch trong việc công khai thông tin cũng bộc lộ những điểm nghẽn. Dữ liệu trích xuất cho thấy sự chậm trễ trong công bố kết quả lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Điển hình, dự án Nâng cấp, mở rộng tuyến đường ĐH29 có độ trễ công bố lên tới khoảng 12 ngày; dự án tại Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn cũng trễ 05 ngày.

Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết, theo quy định, thời hạn công khai kết quả không được vượt quá 05 ngày làm việc. Sự chậm trễ này không chỉ cản trở quyền tiếp cận thông tin, mà còn làm giảm hiệu lực giám sát của cộng đồng đối với chủ đầu tư.

Đánh giá toàn diện về hiện tượng một nhà thầu liên tục trúng nhiều gói thầu thông qua con đường chỉ định thầu, Luật sư Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh đến yếu tố trách nhiệm người đứng đầu. Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 12/CT-TTg nhằm chấn chỉnh nghiêm khắc tình trạng này, yêu cầu bảo đảm "không có vùng cấm", "không có ngoại lệ".

Luật sư Hương phân tích: "Theo Chỉ thị 12/CT-TTg, Thủ tướng nghiêm cấm việc lợi dụng quy định nhằm mục đích trao thầu cho các nhà thầu 'thân hữu, quen thuộc', tạo cơ chế 'xin - cho'. Khi chủ đầu tư giao các gói thầu cho Công ty TNHH Xây dựng Vĩ Nhân, trách nhiệm người đứng đầu đặt ra vô cùng lớn. Họ có trách nhiệm rà soát chặt chẽ việc bố trí, huy động nguồn lực của nhà thầu để triển khai dự án. Đồng thời, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm giải trình trước pháp luật khi những dự án này đem lại tỷ lệ tiết kiệm 0%".

Đã đến lúc các cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai cần vào cuộc thanh tra, rà soát lại toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, phê duyệt giá trúng thầu tại các dự án nêu trên, nhằm chấn chỉnh triệt để và gắn chặt trách nhiệm người đứng đầu, mang lại tính minh bạch cho môi trường đấu thầu tại địa phương.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.