Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, sự vận hành của cơ chế đấu thầu trực tuyến qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia hiện nay đã triệt tiêu hoàn toàn các kẽ hở can thiệp cảm tính. Thay vào đó, hệ thống đã thiết lập một quy trình chấm thầu sòng phẳng, cơ học và minh bạch dựa trên hệ thống rào cản tiêu chí cứng vô cùng nghiêm ngặt. Trong môi trường pháp lý hiện đại này, mức giá dự thầu thấp nhất dù mang lại lợi thế cạnh tranh vô cùng lớn về mặt kinh tế cho ngân sách, nhưng tuyệt đối không thể trở thành tấm lá chắn để che đậy hoặc dung túng cho những thiếu sót nghiêm trọng về mặt năng lực kỹ thuật và biện pháp tổ chức thi công.

Đấu thầu đầu tư công không đơn thuần là một cuộc chạy đua cắt giảm chi phí trên giấy tờ. Đó là một cuộc sát hạch khắt khe, toàn diện nhằm tìm kiếm những nhà thầu có phương án thi công tối ưu, bảo đảm tính bền vững lâu dài cho các công trình hạ tầng công cộng có sử dụng nguồn vốn từ ngân sách.

Bộ lọc kỹ thuật nghiêm minh và rào cản từ sự chủ quan của doanh nghiệp

Một minh chứng đắt giá, điển hình cho tính nghiêm minh của hệ thống mua sắm công đã diễn ra vào tháng 02/2026 tại dự án thi công xây dựng Nhà mẫu giáo KP8. Gói thầu xây lắp dân dụng này thu hút sự quan tâm và nộp hồ sơ của nhiều doanh nghiệp có tiếng trong khu vực, trong đó có Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp An Thịnh – một đơn vị vốn có thế mạnh và kinh nghiệm dày dạn trong mảng công trình giáo dục.

Tiếp tục phát huy chiến thuật tối ưu hóa chi phí dự thầu vốn là thứ vũ khí cạnh tranh chủ lực đã áp dụng thành công trong năm 2025, Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp An Thịnh đã chủ động tính toán và nộp E-HSDT với một mức giá dự thầu rẻ nhất. Động thái này tạo ra một khoảng cách tài chính vô cùng chênh lệch và có lợi cho dòng vốn ngân sách của chủ đầu tư. Nếu quy trình chấm thầu chỉ nhìn vào những con số cơ học ở bước xét giá, doanh nghiệp này gần như đã nắm chắc phần thắng trong tay.

Lỗi sơ đẳng mang tính "chí mạng"

Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn thẩm định chi tiết hồ sơ đề xuất, Tổ chuyên gia chấm thầu đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, sự công tâm và tính tuân thủ quy định pháp luật một cách tuyệt đối. Quá trình kiểm tra, bóc tách các tài liệu kỹ thuật phát hiện Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp An Thịnh đã mắc một sai sót mang tính hệ thống vô cùng sơ đẳng nhưng lại "chí mạng": Nhà thầu hoàn toàn không đính kèm bản vẽ tổng mặt bằng thi công công trình vào hồ sơ dự thầu.

Trong quản lý xây dựng cơ bản, bản vẽ tổng mặt bằng thi công không phải là một thủ tục giấy tờ mang tính hình thức. Đây là tài liệu kỹ thuật cốt lõi thể hiện logic bố trí máy móc, phân khu an toàn lao động, sơ đồ kho bãi vật tư và phương án di chuyển các thiết bị cơ giới trên công trường một cách trực quan nhất. Việc thiếu hụt tài liệu này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không thể chứng minh được biện pháp tổ chức thi công khả thi, an toàn và khoa học trước lăng kính giám sát của cơ quan chuyên môn.

Do đó, bất chấp mức giá dự thầu rẻ nhất, Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp An Thịnh đã bị Tổ chuyên gia thẳng tay đánh giá ở trạng thái "Không đạt" tại bước sát hạch kỹ thuật và bị loại một cách đầy thuyết phục. Sự kiên quyết này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ đến cộng đồng doanh nghiệp xây lắp: Chất lượng công trình và tính thượng tôn pháp luật luôn là mục tiêu tối thượng của công tác đầu tư công, không có chỗ cho sự nhân nhượng hay thỏa hiệp chỉ vì mục tiêu giá rẻ nhất thời.

Hiệu quả tối ưu hóa dòng vốn từ cơ chế chỉ định thầu rút gọn

Song song với việc chấp nhận quy luật đào thải nghiêm khắc của các gói thầu rộng rãi cạnh tranh cao, chu kỳ hoạt động trong năm 2026 của Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp An Thịnh cũng ghi nhận những kết quả đáng chú ý khi tham gia vào các dự án quy mô nhỏ và vừa thuộc "sân nhà", được vận hành theo cơ chế đặc thù của pháp luật đấu thầu. Tại không gian này, vai trò điều tiết, năng lực thương thảo hợp đồng và ý thức bảo vệ dòng vốn ngân sách của các chủ đầu tư tiếp tục được thể hiện rõ nét, mang lại những giá trị kinh tế thiết thực.

Dẫn chứng cụ thể là gói thầu "Thi công xây dựng công trình và đảm bảo an toàn giao thông" thuộc dự án "Nâng cấp HTKT đường Ngô Văn Sở". Đây là dự án hạ tầng đô thị do Ban Quản lý phường Quy Nhơn làm chủ đầu tư. Căn cứ vào tính chất kỹ thuật phổ thông, quy mô nguồn vốn công và yêu cầu cấp bách về mặt tiến độ triển khai thực tế trên địa bàn phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai (địa danh đã được chuẩn hóa theo bối cảnh hành chính mới của Nghị quyết số 202), dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt áp dụng hình thức Chỉ định thầu rút gọn. Quyết định giao thầu chính thức được ban hành và ký kết vào giai đoạn tháng 04/2026.

Sự đối kháng trong khâu thương thảo hợp đồng

Hồ sơ tài chính công khai của dự án thể hiện rõ, giá dự toán được phê duyệt cho gói thầu xây lắp này là 1.758.757.000 đồng. Về nguyên tắc quản lý, hình thức chỉ định thầu rút gọn cho phép chủ đầu tư chủ động lựa chọn một nhà thầu duy nhất có đủ năng lực để tiến hành giao thầu trực tiếp nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án mà không cần phải tổ chức đấu thầu cạnh tranh rộng rãi qua mạng. Nhiều góc nhìn dư luận thường quan ngại hình thức này dễ trở thành kẽ hở gây thất thoát ngân sách do thiếu đi tính đối kháng trực tiếp về giá giữa các nhà thầu.

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại Ban Quản lý phường Quy Nhơn đã chứng minh một kịch bản tích cực. Dù tham gia với tư cách độc lập và không có đối thủ bám đuổi, Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp An Thịnh và chủ đầu tư vẫn phải trải qua các vòng thương thảo biên bản hợp đồng nghiêm túc, chặt chẽ dưới sự giám sát của các cơ quan quản lý tài chính. Kết quả, mức giá trúng thầu cuối cùng được chốt ở con số 1.670.819.000 đồng.

Nhờ khâu đàm phán hiệu quả, gói thầu đã đạt được tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức tròn trịa 5%. Con số giảm giá hơn 87 triệu đồng này tuy không quá đồ sộ về mặt khối lượng, nhưng phản ánh rất rõ ý thức trách nhiệm của chủ đầu tư. Thay vì giao thầu sát giá trần dự toán, việc kiên trì thương thảo để tối ưu hóa chi phí đầu tư công đã thể hiện tinh thần giải trình kinh tế một cách nghiêm túc, bám sát các chỉ đạo quyết liệt về việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Bình luận về bản chất của các diễn biến pháp lý này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích chuyên sâu: "Sự kết hợp giữa hai bức tranh đối lập trong cùng một chu kỳ hành chính của năm 2026 – một bên là bộ lọc kỹ thuật nghiêm minh loại bỏ hồ sơ giá rẻ thiếu bản vẽ tổng mặt bằng tại dự án Nhà mẫu giáo KP8, và một bên là khâu thương thảo đạt tỷ lệ tiết kiệm 5% tại gói chỉ định thầu đường Ngô Văn Sở – đã phản ánh một tư duy quản lý mua sắm công rất chín muồi, sòng phẳng của các cơ quan chức năng. Dữ liệu thực tế cho thấy kỷ cương tài chính và các quy định khắt khe của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 đã thực sự được thực thi một cách thực chất, bảo vệ dòng vốn đầu tư công ngay từ những chi tiết hồ sơ nhỏ nhất".

Dù ghi nhận nhiều gam màu sáng trong công tác sát hạch hồ sơ năm 2026, nhưng khi lật mở toàn bộ biểu đồ lịch sử dự thầu, việc nhà thầu này từng thiết lập một mật độ trúng thầu dày đặc tại các địa bàn quen thuộc lại mở ra những góc nhìn khác về cơ chế hậu kiểm và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Trách nhiệm người đứng đầu tại Gia Lai và hệ sinh thái thầu Công ty An Thịnh