Những năm gần đây, lượng tàu khách quốc tế cập cảng Việt Nam gia tăng nhanh, trong đó nhiều tàu cỡ lớn thuộc các hãng hàng đầu thế giới như Royal Caribbean, Celebrity Cruises liên tục đưa khách đến TP HCM và các địa phương lân cận. Tuy nhiên, nghịch lý là trong khi nhu cầu đón tàu biển tăng, bến cảng Tàu khách quốc tế Vũng Tàu – công trình duy nhất được quy hoạch chuyên dụng cho tàu khách tại khu vực phía Nam – vẫn chưa được triển khai.

Để đáp ứng nhu cầu trước mắt, các cơ quan chức năng buộc phải bố trí tàu khách cập các bến hàng hóa tại khu vực Cái Mép – Thị Vải. Dù bảo đảm an toàn hàng hải, nhưng giải pháp này chỉ mang tính tình thế và bộc lộ nhiều hạn chế về tổ chức khai thác, dịch vụ và trải nghiệm của du khách.

Hạ tầng tạm bợ, doanh nghiệp và du khách cùng “chịu thiệt”

Theo thống kê, từ năm 2018 đến nay, các bến cảng trong cụm Cái Mép – Thị Vải đã tiếp nhận hàng trăm lượt tàu khách quốc tế cỡ lớn. Tuy nhiên, việc dùng chung bến hàng hóa để đón tàu du lịch không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và dịch vụ của một cảng tàu khách chuyên dụng.

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết, về mặt kỹ thuật, nhiều bến cảng tại Cái Mép – Thị Vải đủ khả năng tiếp nhận tàu khách trọng tải lớn. Song do chưa được bổ sung chính thức công năng khai thác tàu khách trong quy hoạch, hoạt động này gặp nhiều vướng mắc pháp lý và đã phải tạm dừng trong thời gian gần đây. Nếu tình trạng kéo dài, nguy cơ các hãng tàu loại Việt Nam khỏi lịch trình du lịch châu Á là hoàn toàn có thể xảy ra.

Từ góc độ doanh nghiệp lữ hành, ông Võ Việt Hòa, Giám đốc Khối Du lịch quốc tế Công ty TNHH MTV Dịch vụ lữ hành Saigontourist cho rằng, việc thiếu cảng chuyên dụng khiến doanh nghiệp gặp khó trong tổ chức tour và làm giảm sức hấp dẫn của điểm đến. “Khách tàu biển là dòng khách cao cấp, yêu cầu rất cao về thời gian, dịch vụ và trải nghiệm. Khi phải cập cảng hàng hóa, quy trình đón – tiễn kéo dài, không gian chờ hạn chế, ảnh hưởng trực tiếp đến cảm nhận của du khách”, ông Hòa nói.

Ở góc nhìn du khách, bà Emma (quốc tịch Canada), từng đến Việt Nam bằng tàu biển, cho rằng một cảng tàu khách quốc tế không chỉ là nơi neo đậu mà còn là “bộ mặt” của điểm đến. Theo bà, cảng cần có khu mua sắm, khu chờ hiện đại, không gian giới thiệu văn hóa địa phương và kết nối thuận tiện với trung tâm đô thị.

Cần cú hích đầu tư để giữ chỗ trên bản đồ du lịch tàu biển

Các chuyên gia hạ tầng cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, việc chậm triển khai cảng tàu khách có thể khiến khu vực phía Nam đánh mất lợi thế chiến lược.

Ông Phạm Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty CP Tư vấn thiết kế cảng – kỹ thuật biển (Portcoast) nhận định, với vai trò trung tâm kinh tế – du lịch, việc TP HCM và vùng phụ cận chưa có cảng tàu khách chuyên dụng là khoảng trống lớn trong hệ thống hạ tầng.

Theo ông Tuấn, bến cảng tàu khách được quy hoạch tại khu vực Bãi Trước (Vũng Tàu) có nhiều lợi thế về vị trí, luồng tuyến và cảnh quan, đủ điều kiện tiếp nhận các tàu du lịch thế hệ mới có sức chở từ 5.000 – 7.000 khách. Vấn đề hiện nay chủ yếu nằm ở cơ chế đầu tư và tiến độ triển khai.

Về phía cơ quan quản lý, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, Bộ đã phê duyệt quy hoạch chi tiết Bến cảng Tàu khách quốc tế Vũng Tàu và giao địa phương tổ chức triển khai. Chủ trương là khuyến khích xã hội hóa đầu tư, song trong trường hợp khó thu hút nhà đầu tư, có thể xem xét đầu tư công một phần hạ tầng dùng chung hoặc vốn mồi ban đầu.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP HCM Mai Trung Hưng cho biết thêm, địa phương đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để lựa chọn nhà đầu tư và hình thức đầu tư phù hợp, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả lâu dài.

Theo đánh giá chung, việc sớm triển khai Bến cảng Tàu khách quốc tế Vũng Tàu không chỉ giải quyết bài toán hạ tầng, mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong việc giữ chân dòng khách tàu biển cao cấp, mở rộng dư địa tăng trưởng cho du lịch và dịch vụ của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.