Chuyến thăm cấp nhà nước tới Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 9 đến 14/8/2026 diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa hai nước đang phát triển ở giai đoạn sâu rộng nhất kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973. Từ một đối tác hỗ trợ phát triển, Australia từng bước trở thành một trong những "người bạn lớn" đồng hành cùng Việt Nam trên nhiều lĩnh vực, từ giáo dục, khoa học, hạ tầng, thương mại đến chuyển đổi năng lượng và đổi mới sáng tạo.
Dấu ấn của Australia trong hành trình đổi mới của Việt Nam
Nếu nhìn lại hành trình gần bốn thập kỷ đổi mới của Việt Nam, có thể thấy dấu ấn của Australia hiện diện ở nhiều cột mốc quan trọng. Australia là một trong những quốc gia phương Tây sớm bình thường hóa và thúc đẩy hợp tác với Việt Nam sau thời kỳ khó khăn hậu chiến. Trong nhiều năm, nước này luôn nằm trong nhóm các nhà tài trợ ODA song phương lớn nhất dành cho Việt Nam. Nguồn vốn hỗ trợ không chỉ tập trung vào các công trình hạ tầng mà còn hướng đến nâng cao năng lực quản trị, cải cách thể chế, phát triển nguồn nhân lực và giảm nghèo bền vững.
Một trong những biểu tượng tiêu biểu nhất của sự hợp tác này là cầu Mỹ Thuận, cây cầu dây văng đầu tiên bắc qua sông Tiền, được hoàn thành năm 2000 với nguồn vốn viện trợ không hoàn lại của Australia. Công trình không chỉ giúp kết nối khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với TP Hồ Chí Minh mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới cho giao thông, thương mại và kinh tế của cả vùng. Sau đó, Australia tiếp tục hỗ trợ nhiều dự án hạ tầng giao thông, quản lý nguồn nước và thích ứng biến đổi khí hậu, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long – khu vực chịu nhiều tác động của nước biển dâng.
Giáo dục được xem là lĩnh vực tạo nên ảnh hưởng lâu dài nhất của Australia đối với Việt Nam. Hàng chục nghìn sinh viên Việt Nam đã lựa chọn Australia làm điểm đến học tập trong nhiều thập kỷ qua. Nhiều người trong số họ hiện giữ vai trò quan trọng trong các doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan quản lý nhà nước hay các viện nghiên cứu. Những chương trình học bổng như Australia Awards đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ cán bộ, chuyên gia và nhà khoa học Việt Nam, tạo nên nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quá trình phát triển đất nước.
Không chỉ đào tạo con người, Australia còn tích cực thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Hai nước đã triển khai nhiều chương trình hợp tác trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, y tế, môi trường, quản lý tài nguyên nước, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Thông qua các quỹ nghiên cứu chung và mạng lưới hợp tác giữa các trường đại học, nhiều công nghệ mới đã được chuyển giao hoặc cùng phát triển để phù hợp với điều kiện của Việt Nam.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, Australia là đối tác có nhiều kinh nghiệm mà Việt Nam có thể học hỏi. Những tiến bộ về giống cây trồng, chăn nuôi, quản lý dịch bệnh, cơ giới hóa và sản xuất nông nghiệp bền vững đã được chia sẻ thông qua hàng loạt dự án hợp tác kéo dài nhiều năm. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi Việt Nam đang chuyển đổi từ nền nông nghiệp dựa trên sản lượng sang nền nông nghiệp giá trị cao, thân thiện với môi trường và có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Quan hệ kinh tế giữa hai nước cũng tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây. Australia hiện là một trong những đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam tại khu vực châu Đại Dương. Hai nền kinh tế có tính bổ trợ cao khi Australia có thế mạnh về khoáng sản, năng lượng, giáo dục và nông sản chất lượng cao, còn Việt Nam nổi bật trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, điện tử và hàng tiêu dùng. Việc cùng tham gia các hiệp định thương mại tự do lớn như CPTPP hay RCEP đã tạo thêm động lực để doanh nghiệp hai nước mở rộng hợp tác.
Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng trở thành ưu tiên toàn cầu, Australia nổi lên như một đối tác chiến lược của Việt Nam. Quốc gia này sở hữu tiềm lực hàng đầu thế giới về năng lượng tái tạo, hydro xanh, khoáng sản thiết yếu và công nghệ lưu trữ năng lượng. Đây đều là những lĩnh vực Việt Nam đang quan tâm nhằm thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Những dự án hợp tác về điện gió ngoài khơi, chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng hay đào tạo nhân lực cho ngành năng lượng sạch được kỳ vọng sẽ trở thành động lực mới cho quan hệ song phương trong thập niên tới.
Những động lực hợp tác mới
Một điểm đáng chú ý khác là sự phát triển của cộng đồng người Việt tại Australia. Với hàng trăm nghìn người đang sinh sống, học tập và làm việc, cộng đồng này đã trở thành cầu nối tự nhiên giữa hai quốc gia. Nhiều doanh nhân, trí thức và nhà khoa học gốc Việt tại Australia đang tham gia các dự án đầu tư, chuyển giao công nghệ và hợp tác nghiên cứu với Việt Nam, góp phần đưa tri thức quốc tế trở về phục vụ sự phát triển trong nước.
Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện đã mở ra một chương mới với phạm vi hợp tác rộng hơn nhiều so với trước đây. Không chỉ dừng ở thương mại hay viện trợ phát triển, quan hệ Việt Nam – Australia hiện hướng tới các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, an ninh mạng, khoa học biển và phát triển chuỗi cung ứng bền vững. Đây đều là những ngành có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh của các quốc gia trong thế kỷ XXI.
Đối với Việt Nam, quá trình hiện đại hóa không chỉ là xây dựng thêm nhà máy hay hạ tầng, mà còn là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển khoa học – công nghệ, hoàn thiện thể chế và hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu. Trên nhiều phương diện đó, Australia đã và đang đóng vai trò là một đối tác tin cậy, chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và tri thức thay vì chỉ đơn thuần là một thị trường hay nhà đầu tư.
Chuyến thăm Australia của lãnh đạo cấp cao Việt Nam lần này vì thế không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao thông thường, mà còn là dịp để hai nước xác định những động lực hợp tác mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo. Khi thế giới đang bước vào kỷ nguyên cạnh tranh về công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh, mối quan hệ Việt Nam – Australia được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát huy vai trò như một trong những trụ cột quan trọng, góp phần hỗ trợ Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI.
