Cú sụt từ 200 triệu năm trước tạo nên ‘túi nước’ 90 triệu m3 lớn nhất Việt Nam: Đang lột xác để thành ‘mỏ vàng’ giữa vùng Đông Bắc

Hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Việt Nam

Hồ Ba Bể là ‘túi nước’ có dung tích 90 triệu m3 nằm ở độ cao khoảng 145m so với mực nước biển, thuộc Vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên. Là hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Việt Nam, nơi đây được hợp thành từ ba hồ Pé Lèng, Pé Lù và Pé Lầm. Hồ dài hơn 8km, nơi rộng nhất khoảng 2-3km, độ sâu trung bình khoảng 20m và có nơi sâu 35m.

Điểm khác biệt của Ba Bể nằm ở nguồn gốc địa chất. Hồ được hình thành từ quá trình biến động địa chất cách đây khoảng 200 triệu năm, khi các dãy núi đá vôi bị sụt lún, tạo nên lòng hồ giữa hệ thống núi và rừng tự nhiên. Khu vực này có sự đan xen của các hệ sinh thái karst, phi karst và sông hồ.

Nước hồ xanh quanh năm, xung quanh là núi đá vôi, rừng, hang động và các dòng suối. Trong lòng hồ có những đảo nhỏ như đảo Bà Góa, đảo An Mạ… Hệ sinh thái dưới nước cũng ghi nhận nhiều loài cá nước ngọt, trong đó có những loài quý hiếm như cá Chép Kình, cá Rầm Xanh và cá Chiên…

Giá trị của Ba Bể không chỉ được thể hiện qua cảnh quan. Năm 1995, hồ được Hội nghị Hồ nước ngọt thế giới tổ chức tại Mỹ công nhận là một trong 20 hồ nước ngọt đặc biệt cần được bảo vệ. Năm 2011, Ba Bể được công nhận là khu Ramsar, vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế.

Với sự ghi nhận, công nhận tầm quốc tế ấy, tiềm năng du lịch hồ Ba Bể là một “mỏ vàng”.

Hiện nay, cách phổ biến để cảm nhận cảnh quan Ba Bể là di chuyển trên mặt hồ. Du khách có thể thuê xuồng máy, kayak, SUP hoặc trải nghiệm thuyền độc mộc. Các tuyến tham quan thường xuất phát từ khu vực hồ Ba Bể hoặc sông Năng.

Xuồng máy phù hợp với nhóm du khách muốn tham quan nhiều điểm trong một hành trình. Với những người thích vận động, kayak và SUP là lựa chọn khác để khám phá mặt nước ở khoảng cách gần hơn. Du khách sẽ được trang bị áo phao để bảo đảm an toàn. Số lượng tối đa cho 3 thuyền là 6 người. Đây là những dịch vụ xuất hiện tại Ba Bể trong những năm gần đây, bên cạnh hình thức tham quan bằng xuồng máy truyền thống.

Ngoài ra du khách có thể lựa chọn thuyền độc mộc là phương tiện để khám phá hồ Ba Bể. Phương tiện này mang nét văn hoá truyền thống của người dân tộc Tày. Thuyền được tạo từ một cây gỗ lớn chiều rộng khoảng 50cm, chiều dài từ 5 đến 10m, sử dụng một mái chèo. Thuyền độc mộc thường chỉ đi được 2-3 người.

Không chỉ sở hữu cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, nơi đây còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Tày với những nếp nhà sàn cổ, nghề thủ công, làn điệu dân ca, nghi lễ dân gian và nền ẩm thực đặc sắc.

Lột xác thành ‘mỏ vàng’ giữa vùng Đông Bắc

Mặc dù sở hữu nhiều lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, hoạt động du lịch tại hồ Ba Bể và vùng phụ cận hiện vẫn chủ yếu phát triển ở quy mô nhỏ.

Bước thay đổi đáng chú ý diễn ra vào tháng 6/2025, khi Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích quốc gia đặc biệt danh lam thắng cảnh hồ Ba Bể. Thời kỳ thực hiện quy hoạch từ năm 2025 đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Mục tiêu là phát triển du lịch tại hồ Ba Bể bền vững, hình thành thương hiệu du lịch đặc sắc, trở thành khu du lịch quốc gia trước năm 2030 và trung tâm du lịch trọng điểm của toàn vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.

Theo quy hoạch, Hồ Ba Bể được xác định là hạt nhân của toàn bộ không gian. Khu vực quy hoạch có diện tích 10.048 ha, gồm khu vực bảo vệ I hơn 952 ha và khu vực bảo vệ II hơn 9.095 ha. Ngoài ra, hơn 136 ha nằm ngoài khu vực bảo vệ được xác định là khu vực phát huy giá trị, dành cho các chức năng như tái định cư, giao thông, hạ tầng kỹ thuật và công trình dịch vụ phụ trợ phục vụ quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Không gian quanh hồ được tổ chức thành bốn khu vực chính.

Phía bắc tập trung khai thác cảnh quan sông nước, thác, hang động và văn hóa bản địa, đồng thời đóng vai trò kết nối Ba Bể với Na Hang, Tuyên Quang theo sông Năng.

Phía nam hướng đến bảo tồn văn hóa, kiến trúc bản địa và phát triển du lịch dọc sông Lèng.

Ở phía đông, quy hoạch định hướng hình thành trung tâm đón tiếp, điều hành, phát triển du lịch sinh thái, giáo dục môi trường và nghỉ dưỡng gắn với Vườn quốc gia Ba Bể.

Phía tây kết hợp bảo tồn văn hóa cộng đồng người Mông với các sản phẩm nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và sinh thái.

Toàn bộ không gian được định hướng thành 19 phân khu chức năng, trong đó có những địa điểm vốn đã quen thuộc với du khách như thác Đầu Đẳng, động Puông, Ao Tiên, động Hua Mạ, Pác Ngòi và khu vực suối Cốc Tộc.

Quy hoạch đồng thời bao gồm hệ thống giao thông đối ngoại, giao thông nội bộ, giao thông đường thủy, bến thuyền, cấp nước, cấp điện và thoát nước thải.

Điểm đáng chú ý là quy hoạch không chỉ đặt mục tiêu phát triển du lịch mà đồng thời yêu cầu bảo tồn địa chất, cảnh quan, hệ sinh thái, đa dạng sinh học và văn hóa cộng đồng. Các sản phẩm được định hướng gồm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, trải nghiệm, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp và các hoạt động gắn với giá trị địa chất, cảnh quan.