Ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp - Vietinbank. Ảnh: Báo Xây dựng.
Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh giai đoạn 2026-2030, Việt Nam dự kiến xây mới 2.829 km và mở rộng 1.187 km cao tốc, cần khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Trong đó, 423.000 tỷ đồng đã được cân đối, còn khoảng 846.000 tỷ đồng cần tiếp tục huy động. Bộ Xây dựng xác định 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP (mô hình hợp tác công - tư), tổng vốn dự kiến 922.812 tỷ đồng.
Chia sẻ tại sự kiện, ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp - Ngân hàng Vietinbank, cho biết thực tiễn triển khai cho thấy một số dự án PPP đang gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn dài hạn do đặc thù thời gian hoàn vốn dài và mức độ rủi ro cao.
Cụ thể, các dự án hạ tầng, nhất là BOT giao thông, thường có nhu cầu vốn đầu tư ban đầu rất lớn. Trong khi đó, nhà đầu tư chỉ có thể đáp ứng một phần thông qua vốn chủ sở hữu và vốn Nhà nước. Phần vốn còn lại phải được huy động từ tín dụng và các nguồn vốn dài hạn khác.
Khi tổng mức đầu tư các dự án giao thông ngày càng lớn, các ngân hàng thương mại có vai trò thu xếp vốn, tổ chức đồng tài trợ và phân tán rủi ro đối với những dự án PPP quy mô lớn.
Theo ông Nam, việc một ngân hàng đơn lẻ cung cấp phần lớn vốn vay cho một dự án quy mô lớn sẽ tạo áp lực đáng kể về giới hạn cấp tín dụng, thanh khoản, vốn tự có và mức độ tập trung rủi ro.
Nói về thực trạng cho vay PPP tại VietinBank, ông Trần Hoài Nam cho biết, tại thời điểm ngày 31/8/2026, tổng dư nợ quy đổi của các dự án PPP đạt 36.215 tỷ đồng, phân bổ tại 26 dự án/khách hàng, tương đương 1,72% tổng quy mô dư nợ tại VietinBank.
Trong số này có nhiều dự án lớn, trọng điểm, đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và quốc gia như dự án Hầm Hải Vân, Đèo Cả với dư nợ 8.700 tỷ đồng; dự án BOT Pháp Vân - Cầu Giẽ 1.100 tỷ đồng; dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn 7.990 tỷ đồng...
Ngày 30/6/2026, VietinBank đã cấp giới hạn tín dụng 5.400 tỷ đồng cùng với 5 ngân hàng thương mại khác cho dự án cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận. Tổng vốn cho vay của dự án là 27.092 tỷ đồng.
Nhằm thúc đẩy các dự án PPP, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank đưa ra một số kiến nghị và giải pháp.
Trong đó, đại diện ngân hàng nhấn mạnh các cơ quan Nhà nước cần có sự nhất quán và tầm nhìn dài hạn trong quy hoạch tổng thể địa phương, vùng và quốc gia, qua đó bảo đảm giảm thiểu rủi ro chính sách đối với các dự án PPP vốn có thời gian thu hồi dài.
Các đơn vị chức năng cũng cần hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro; tiếp tục đẩy nhanh việc xác định doanh thu giảm, kiểm toán doanh thu, xác định giá trị chia sẻ và bố trí nguồn ngân sách kịp thời để tháo gỡ khó khăn cho các dự án.
Đại diện VietinBank kiến nghị Chính phủ sớm có giải pháp giải quyết triệt để đối với các dự án BOT giao thông đang thua lỗ do nguyên nhân khách quan, như mua lại dự án hoặc cấp ngân sách bù đắp.
Đối với các chủ đầu tư PPP, phía ngân hàng cho rằng cần yêu cầu các nhà đầu tư tư nhân nâng cao năng lực tài chính cốt lõi, bảo đảm tỷ lệ vốn chủ sở hữu thực góp tham gia dự án đúng theo cam kết.
Bên cạnh đó, các chủ đầu tư cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro và quản lý dự án theo chuẩn mực quốc tế, tăng cường tính minh bạch và áp dụng cơ chế chia sẻ lợi ích - rủi ro hợp lý với phía ngân hàng tài trợ.
Cũng theo ông Trần Hoài Nam, ngân hàng thương mại không chỉ cung cấp vốn mà còn góp phần quản trị và giám sát dòng tiền trong toàn bộ vòng đời dự án PPP.
Trong thời gian xây dựng, ngân hàng đặc biệt quan tâm đến các rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, chậm tiến độ, tăng tổng mức đầu tư, năng lực của nhà thầu EPC và khả năng góp đủ vốn chủ sở hữu.
Khi dự án chuyển sang giai đoạn vận hành, trọng tâm giám sát chuyển sang lưu lượng, doanh thu, chính sách giá, phí, chi phí vận hành và khả năng trả nợ.
“Vì vậy, hoạt động cấp tín dụng PPP đòi hỏi cơ chế giám sát theo vòng đời thay vì chỉ kiểm soát tại thời điểm phê duyệt khoản vay”, ông Nam nhấn mạnh.
