Hoạt động đấu thầu mua sắm công, đầu tư công sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước luôn là một trong những lĩnh vực đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mọi địa phương. Tinh thần cốt lõi của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) luôn hướng tới sự dung hòa giữa hai yếu tố: Một mặt là tạo cơ chế thông thoáng, cắt giảm thủ tục hành chính để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công; mặt khác phải đảm bảo tuyệt đối các nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại các địa phương cho thấy, việc vận dụng linh hoạt các quy trình rút gọn là một nỗ lực đáng ghi nhận, song nó cũng đồng thời đặt ra những đòi hỏi khắt khe hơn về năng lực thẩm định và trách nhiệm bảo vệ dòng vốn ngân sách của các chủ đầu tư.

Câu chuyện phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu tại dự án Lắp đặt hệ thống chiếu sáng công cộng trên địa bàn xã Hàm Thuận Bắc (tỉnh Lâm Đồng) mới đây là một ví dụ điển hình mang lại nhiều góc nhìn đa chiều về tiến trình cải cách thủ tục hành chính gắn liền với bài toán tối ưu hóa nguồn lực.

Nỗ lực đẩy nhanh tiến độ và mốc thời gian 24 giờ

Dựa trên các hồ sơ, tài liệu được trích xuất và công bố công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, dự án Lắp đặt hệ thống chiếu sáng công cộng trên địa bàn xã Hàm Thuận Bắc được Chủ tịch UBND xã Hàm Thuận Bắc phê duyệt tại Quyết định số 202/QĐ-UBND ngày 09/02/2026. Dự án có tổng mức đầu tư xây dựng là 1.499.023.469 đồng (Một tỷ, bốn trăm chín mươi chín triệu, không trăm hai mươi ba nghìn, bốn trăm sáu mươi chín đồng), sử dụng nguồn ngân sách tỉnh bổ sung có mục tiêu. Đây là một dự án hạ tầng mang ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng đời sống, đảm bảo an ninh trật tự và an toàn giao thông cho người dân trên địa bàn.

Với mục tiêu sớm đưa công trình vào phục vụ dân sinh, Văn phòng HĐND & UBND xã Hàm Thuận Bắc (đơn vị trực tiếp làm Chủ đầu tư) đã nhanh chóng triển khai các bước thủ tục tiếp theo. Ngày 09/3/2026, Chánh Văn phòng HĐND & UBND xã Hàm Thuận Bắc ban hành Quyết định số 06/QĐ-VP về việc phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu số 03, 04 và 05 thuộc dự án. Trọng tâm của dự án nằm ở Gói thầu số 03: Xây lắp toàn bộ công trình bao gồm chi phí đảm bảo an toàn giao thông và chi phí dự phòng cho khối lượng phát sinh, có giá trị dự toán được xác định là 1.343.334.464 đồng. Theo kế hoạch được duyệt, gói thầu này được áp dụng hình thức chỉ định thầu.

Dưới góc độ pháp lý, việc Chủ đầu tư quyết định áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với Gói thầu số 03 là hoàn toàn có cơ sở và tuân thủ đúng quy định tại điểm m khoản 1 Điều 23 của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, do đây là gói thầu thi công xây lắp có giá trị nằm trong hạn mức dưới 2 tỷ đồng. Quy định này chính là một "đòn bẩy" pháp lý quan trọng nhằm giúp các địa phương cắt giảm thời gian tổ chức đấu thầu rộng rãi, nhanh chóng chọn được nhà thầu để triển khai công việc.

Tuy nhiên, điểm thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận và giới chuyên môn không nằm ở hình thức lựa chọn nhà thầu, mà nằm ở tốc độ thực thi quy trình thẩm định. Chỉ đúng một ngày sau khi kế hoạch lựa chọn nhà thầu được ban hành, tức ngày 10/3/2026, Văn phòng HĐND & UBND xã Hàm Thuận Bắc đã ban hành Quyết định số 09/QĐ-VP phê duyệt kết quả chỉ định thầu Gói thầu số 03. Đơn vị được lựa chọn là Công ty TNHH Nguyên Luân (Mã số thuế: 3401127030; Địa chỉ: 265 Trần Quang Diệu, Phường Hàm Thắng, tỉnh Lâm Đồng).

Việc hoàn tất một khối lượng công việc hành chính và chuyên môn khổng lồ từ khâu phát hành hồ sơ yêu cầu, tiếp nhận hồ sơ đề xuất, đánh giá năng lực tài chính, rà soát hồ sơ nhân sự chủ chốt, kiểm tra năng lực huy động máy móc thiết bị, cho đến bước thương thảo hợp đồng và ký quyết định phê duyệt cuối cùng chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ đồng hồ.

Ở một khía cạnh tích cực, tốc độ này phản ánh sự quyết liệt, năng động và tinh thần cải cách thủ tục hành chính triệt để của chính quyền xã Hàm Thuận Bắc nhằm sớm giải ngân vốn đầu tư công. Tuy nhiên, đó cũng đồng thời đặt lên vai Chủ đầu tư một áp lực và trách nhiệm giải trình khổng lồ. Dư luận có quyền kỳ vọng rằng: Với tốc độ xử lý công việc hành chính nhanh như vậy, năng lực thẩm định chuyên môn của tổ chuyên gia và năng lực giám sát hiện trường của Chủ đầu tư trong tương lai cũng phải đạt mức xuất sắc tương đương, để đảm bảo không có bất kỳ sai sót nào về chất lượng công trình. Việc đẩy nhanh quy trình rút gọn tuyệt đối không được phép đồng nghĩa với việc nới lỏng các tiêu chí đánh giá cốt lõi về năng lực thực tế của nhà thầu.

Bài toán tối ưu ngân sách và năng lực của nhà thầu Nguyên Luân

Yếu tố thứ hai khiến gói thầu số 03 trở thành một trường hợp cần được phân tích kỹ lưỡng chính là bài toán về "Hiệu quả kinh tế". Theo Quyết định số 09/QĐ-VP, mức giá chỉ định thầu dành cho Công ty TNHH Nguyên Luân là 1.343.334.464 đồng. So sánh với giá dự toán gói thầu tại Quyết định số 06/QĐ-VP, hai con số này khớp nhau đến từng đơn vị. Điều này đồng nghĩa với việc tỷ lệ tiết kiệm mang lại cho ngân sách nhà nước tại gói thầu này là 0 đồng (không đồng).

Trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách nhà nước nói chung và nguồn ngân sách tỉnh bổ sung có mục tiêu nói riêng luôn cần được chắt chiu, sử dụng một cách hiệu quả nhất, việc một gói thầu tỷ đồng không tạo ra được bất kỳ thặng dư tiết kiệm nào là một vấn đề đáng bàn thảo. Pháp luật cho phép chỉ định thầu không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn quá trình đàm phán giá cả để mang lại lợi ích cao nhất cho nhà nước.

Tìm hiểu sâu về chân dung của nhà thầu trúng thầu, dữ liệu chuyên sâu ghi nhận Công ty TNHH Nguyên Luân là một doanh nghiệp có bề dày "thực chiến" vô cùng ấn tượng trong lĩnh vực đấu thầu, đặc biệt là tại địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Tính đến thời điểm hiện tại, nhà thầu này đã từng tham gia tổng cộng 181 gói thầu. Trong đó, tỷ lệ trúng thầu của doanh nghiệp này là 128 gói trúng, chỉ trượt 46 gói, 2 gói chưa có kết quả và 5 gói bị hủy.

Tổng giá trị các gói thầu mà Công ty TNHH Nguyên Luân đã trúng (bao gồm cả tư cách tham gia độc lập và liên danh) đạt con số khổng lồ lên tới 230.493.663.961 đồng. Cụ thể hơn, tổng giá trị trúng thầu với vai trò độc lập đạt hơn 118,1 tỷ đồng và tổng giá trị tham gia trong các liên danh đạt hơn 112,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, trong tổng cơ cấu doanh thu từ các dự án đầu tư công của nhà thầu này, có hơn 7,5 tỷ đồng đến trực tiếp từ các gói thầu được áp dụng hình thức chỉ định thầu.

Hồ sơ địa bàn hoạt động cho thấy Công ty TNHH Nguyên Luân đã in đậm dấu ấn tại nhiều tỉnh thành sau sắp xếp địa giới hành chính, nhưng trọng điểm tuyệt đối vẫn là tỉnh Lâm Đồng với 136 gói thầu tham gia. Kế tiếp là Gia Lai (15 gói), Khánh Hòa (5 gói), TP HCM (5 gói), Đồng Nai (2 gói), Tây Ninh (2 gói)... Mạng lưới đối tác của công ty cũng rất rộng mở khi từng có quan hệ dự thầu với 57 bên mời thầu khác nhau và từng đối đầu với 176 nhà thầu đối thủ. Một điểm sáng đáng ghi nhận trong hồ sơ của Công ty TNHH Nguyên Luân là việc doanh nghiệp này chưa từng nhận bất kỳ quyết định xử phạt nào liên quan đến vi phạm quy định pháp luật về đấu thầu.

Với một hồ sơ năng lực "đồ sộ" và kinh nghiệm thi công dày dặn tại địa phương như vậy, việc Văn phòng HĐND & UBND xã Hàm Thuận Bắc ưu tiên lựa chọn Công ty TNHH Nguyên Luân làm nhà thầu chỉ định là có cơ sở thực tiễn. Một nhà thầu am hiểu địa bàn, có mối quan hệ làm việc lâu năm thường sẽ đảm bảo sự thuận lợi nhất định trong công tác triển khai dự án hạ tầng.

Ngoài ra, thống kê dữ liệu lịch sử cũng chỉ ra một thực tế: Tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của Công ty TNHH Nguyên Luân neo ở mức 97,04%. Điều này đồng nghĩa, tỷ lệ tiết kiệm trung bình mà nhà thầu này mang lại cho ngân sách nhà nước tại các gói thầu chỉ dao động ở mức gần 2,96% – một con số khá khiêm tốn.

Góc nhìn chuyên gia và vai trò giám sát của công luận

Nhìn nhận sự việc dưới lăng kính pháp lý và quản lý nhà nước, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ (người có nhiều năm kinh nghiệm trong công tác cố vấn và phân tích chính sách công) đưa ra quan điểm phân tích sắc sảo: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP ra đời mang theo triết lý bảo vệ dòng vốn đầu tư công thông qua cơ chế cạnh tranh minh bạch. Quy định cho phép chỉ định thầu rút gọn đối với gói thầu quy mô nhỏ dưới 2 tỷ đồng là một cơ chế mở rất tốt nhằm gỡ khó cho cơ sở, đẩy nhanh tiến độ dự án. Việc Chủ đầu tư thực hiện nhanh chóng thủ tục là một điểm cộng trong nỗ lực cải cách hành chính. Tuy nhiên, chúng ta cần rạch ròi: rút gọn thủ tục không có nghĩa là làm qua loa, chiếu lệ phần đánh giá cốt lõi. Một gói thầu hơn 1,3 tỷ đồng được xem xét, đánh giá hồ sơ và chỉ định thầu xong xuôi chỉ trong vòng 24 giờ đồng hồ, kèm theo kết quả tiết kiệm 0 đồng, đòi hỏi Chủ đầu tư phải có trách nhiệm giải trình cực kỳ rõ ràng về phương pháp đàm phán giá và các tiêu chuẩn khắt khe đã dùng để kiểm định năng lực nhà thầu. Khi khâu 'tiền kiểm' (chọn thầu) được làm với tốc độ ánh sáng, thì khâu 'hậu kiểm' (giám sát thi công, nghiệm thu) của các cơ quan quản lý cấp trên cần phải được thực hiện với sự cẩn trọng gấp nhiều lần để bảo vệ sự tôn nghiêm của pháp luật và tránh nguy cơ lãng phí".

Cùng với đó, những quy định mới nhất tại Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn việc cung cấp, đăng tải thông tin về đấu thầu đã khẳng định rất rõ: Trách nhiệm đăng tải thông tin, công khai minh bạch toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu hoàn toàn thuộc về Chủ đầu tư. Mục tiêu của sự công khai này không gì khác ngoài việc đặt các hoạt động chi tiêu công dưới lăng kính giám sát trực tiếp của cơ quan quản lý nhà nước, của cử tri, nhân dân và của hệ thống báo chí cách mạng.

Báo Tri thức và Cuộc sống với tinh thần thượng tôn pháp luật, thường xuyên thực hiện phổ biến, tuyên truyền kiến thức pháp luật sâu rộng tới mọi tầng lớp nhân dân; đồng thời đóng vai trò là nhịp cầu phản ánh khách quan, trung thực mọi hiện tượng, sự kiện trong đời sống kinh tế - xã hội. Việc phân tích, mổ xẻ tiến trình lựa chọn nhà thầu tại Gói thầu số 03 ở xã Hàm Thuận Bắc hoàn toàn không nhằm mục đích quy chụp hay kết luận về bất cứ một sai phạm cụ thể nào của Chủ đầu tư hay nhà thầu, bởi thẩm quyền đó thuộc về các cơ quan thanh tra, kiểm tra chuyên ngành. Bài viết chỉ hướng đến việc thực hiện quyền giám sát phản biện xã hội, đặt ra những nghi vấn hoàn toàn hợp lý dựa trên hệ thống dữ liệu hồ sơ có thực.