Hoạt động đấu thầu đầu tư công tại các đơn vị cấp xã luôn là tâm điểm chú ý của dư luận, đặc biệt là khi xuất hiện các gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách ở mức thấp. Ghi nhận của Báo Tri thức và Cuộc sống tại gói thầu thi công cầu dân sinh Bảy Tấn (tỉnh Lâm Đồng) cho thấy nhiều diễn biến đáng chú ý về tính cạnh tranh, năng lực nhà thầu và quy trình thực hiện hồ sơ của đơn vị tư vấn.
Mới đây, Chánh Văn phòng HĐND và UBND xã Di Linh (tỉnh Lâm Đồng) đã ký Quyết định số 65/QĐ-VP ngày 07/03/2026 phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu Gói thầu số 04: Thi công xây dựng công trình thuộc dự án: Cải tạo, sửa chữa xây dựng kiên cố cầu dân sinh (thường gọi là cầu Bảy Tấn).
Theo đó, đơn vị trúng thầu là Liên danh cầu Bảy Tấn (bao gồm: Công ty TNHH Xây dựng Hoàng Cường Lâm Đồng và Công ty TNHH Phúc Lĩnh). Giá trúng thầu được phê duyệt là 2.600.000.000 đồng. Đáng chú ý, giá dự toán của gói thầu này là 2.609.416.014 đồng. Sau quá trình đấu thầu, số tiền tiết kiệm cho ngân sách Nhà nước chỉ vỏn vẹn 9.416.014 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm 0,36%.
Dữ liệu từ Biên bản mở thầu ghi nhận, trong suốt thời gian thông báo mời thầu, chỉ có duy nhất Liên danh cầu Bảy Tấn tham gia nộp hồ sơ dự thầu. Việc chỉ có một nhà thầu dự thầu và trúng thầu sát nút giá dự toán đặt ra hạn chế về tính cạnh tranh và tỷ lệ tiết kiệm trong hoạt động đấu thầu tại địa phương này, theo đúng tinh thần của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15.
Hồ sơ năng lực của các thành viên trong liên danh
Đi sâu tìm hiểu về năng lực của các nhà thầu trong liên danh, những con số thống kê cho thấy sự góp mặt của những doanh nghiệp có thành tích đấu thầu rất đáng chú ý tại địa bàn tỉnh Lâm Đồng.
Cụ thể, đối với Công ty TNHH Xây dựng Hoàng Cường Lâm Đồng (mã số thuế: 5801368789, trụ sở tại xã Tân Hội, tỉnh Lâm Đồng), dữ liệu lịch sử cho thấy doanh nghiệp này đã tham gia 29 gói thầu, trong đó trúng tới 21 gói, chỉ trượt 7 gói và 1 gói bị hủy. Tổng giá trị các gói thầu đã trúng (bao gồm cả độc lập và liên danh) đạt mức 31.860.301.640 đồng. Trong số này, tổng giá trị trúng thầu với vai trò độc lập là hơn 12,6 tỷ đồng và vai trò liên danh là hơn 19,2 tỷ đồng. Đặc biệt, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của nhà thầu này luôn duy trì ở mức cao, đạt 96,56%.
Thành viên còn lại trong liên danh là Công ty TNHH Phúc Lĩnh (mã số thuế 55801225798, cũng có trụ sở tại xã Tân Hội, tỉnh Lâm Đồng). Doanh nghiệp này đã tham gia 3 gói thầu và trúng tuyệt đối cả 3 gói, với tổng giá trị trúng thầu đạt 5.243.163.000 đồng. Tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán của Công ty TNHH Phúc Lĩnh lên tới 99,6%. Lịch sử cũng ghi nhận, Công ty TNHH Phúc Lĩnh từng liên danh với chính Công ty TNHH Xây dựng Hoàng Cường Lâm Đồng trong 2 gói thầu và đều trúng cả 2. Việc các doanh nghiệp quen mặt, đóng trụ sở trên cùng địa bàn thường xuyên trúng thầu với giá rất sát dự toán khiến dư luận không khỏi băn khoăn về môi trường cạnh tranh thực chất cho các doanh nghiệp xây dựng khác.
Dấu hỏi về quy trình: Báo cáo đánh giá có trước ngày mở thầu?
Bên cạnh con số tiết kiệm nhỏ giọt, hồ sơ gói thầu số 04 còn xuất hiện một chi tiết bất thường về mặt thời gian lập văn bản. Cụ thể, Biên bản mở thầu được Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận hoàn thành lúc 11:17 ngày 25/02/2026. Tuy nhiên, tại văn bản Báo cáo đánh giá E-HSDT số 01/BCĐG do Tổ chuyên gia thuộc Công ty TNHH Hoàng Đăng Lâm Đồng lập có ngày ban hành văn bản lại là ngày 30/01/2026.
Như vậy, báo cáo đánh giá kết quả hồ sơ dự thầu của tổ chuyên gia tư vấn lại xuất hiện trước thời điểm đóng/mở thầu chính thức gần một tháng. Đây là một sự mâu thuẫn khó hiểu về mặt quy trình hành chính và nghiệp vụ đấu thầu.
Góc nhìn chuyên gia và cơ sở pháp lý
Trao đổi dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Hoạt động đấu thầu phải đảm bảo 5 mục tiêu cốt lõi: Cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình. Khi một gói thầu chỉ có một nhà thầu quen mặt tham gia và trúng sát giá, cùng với lịch sử tỷ lệ trúng sát giá dự toán lên tới trên 96% - 99%, các cơ quan chức năng cần xem xét kỹ lưỡng tính minh bạch của quá trình lập hồ sơ. Đặc biệt, việc sai lệch thời gian trong báo cáo đánh giá là dấu hiệu vi phạm quy trình nghiêm trọng, cần được làm rõ theo quy định tại Điều 10 Luật Đấu thầu 2023 và Nghị định 214/2025/NĐ-CP".
Đồng quan điểm, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhấn mạnh, theo Thông tư 79/2025/TT-BTC, trách nhiệm đăng tải thông tin và tính chính xác của hồ sơ thuộc về chủ đầu tư. Những bất thường về ngày tháng trong báo cáo đánh giá hoàn toàn có thể làm sai lệch bản chất khách quan của kết quả lựa chọn nhà thầu.
QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TÍNH MINH BẠCH VÀ TRÁCH NHIỆM TRONG ĐẤU THẦU
Nhằm hướng đến mục tiêu cốt lõi của hoạt động đấu thầu là Cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình, quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành:
1. Theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15):
- Về các hành vi bị cấm (Điều 16): Luật nghiêm cấm hành vi gian lận, bao gồm việc làm giả, làm sai lệch thông tin, hồ sơ, tài liệu trong hoạt động đấu thầu nhằm thu lợi bất chính hoặc trốn tránh nghĩa vụ. Việc văn bản trong hồ sơ đấu thầu có sự bất hợp lý, mâu thuẫn về mặt thời gian (điển hình như Báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu được lập trước thời điểm đóng/mở thầu) là một trong những dấu hiệu cần được các cơ quan chức năng rà soát để loại trừ yếu tố làm sai lệch hồ sơ, thiếu minh bạch.
- Về trách nhiệm của Chủ đầu tư (Điều 78): Phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và người có thẩm quyền về quá trình lựa chọn nhà thầu, đảm bảo tính trung thực, khách quan và hiệu quả kinh tế của dự án.
2. Theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ:
- Nghị định quy định chi tiết các biện pháp thi hành Luật Đấu thầu, trong đó yêu cầu khắt khe đối với công tác đánh giá E-HSDT (Hồ sơ dự thầu qua mạng). Tổ chuyên gia và tổ thẩm định phải đánh giá hồ sơ độc lập, khách quan, trung thực và tuân thủ tuyệt đối quy trình, trình tự thời gian. Báo cáo đánh giá phải được lập dựa trên cơ sở hồ sơ thực tế do nhà thầu nộp thành công trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia sau thời điểm mở thầu chính thức.
3. Theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính:
- Trách nhiệm cung cấp và đăng tải thông tin: Theo quy định mới nhất tại Thông tư 79/2025/TT-BTC, quyền phát hành, sửa đổi, làm rõ Hồ sơ mời thầu (HSMT/E-HSMT) được chuyển sang cho Chủ đầu tư. Đồng thời, pháp luật xác định rõ trách nhiệm đăng tải thông tin lựa chọn nhà thầu hoàn toàn thuộc về Chủ đầu tư. Chủ đầu tư có nghĩa vụ bảo đảm tính chính xác, trung thực tuyệt đối của các tài liệu (như Quyết định phê duyệt, Biên bản mở thầu, Báo cáo đánh giá E-HSDT...) trước khi công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
