Vượt Thái Lan một bậc, Việt Nam có một 'sản vật' tỷ đô lọt top 2 thế giới, được Trung Quốc tích cực săn đón

Việt Nam đã xuất khẩu hàng triệu tấn chỉ trong 10 tháng đầu năm.

Vượt Thái Lan một bậc, Việt Nam có một 'sản vật' tỷ đô lọt top 2 thế giới, được Trung Quốc tích cực săn đón- Ảnh 1.

Vị thế của Việt Nam trên bản đồ xuất khẩu gạo thế giới đang có sự thay đổi đáng chú ý. Trong nhiều năm, Thái Lan luôn là một trong những đối thủ cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam, đặc biệt tại các thị trường châu Á và châu Phi. Tuy nhiên, khoảng cách về sản lượng xuất khẩu giữa hai nước đang ngày càng nghiêng về phía Việt Nam.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 6,8 triệu tấn gạo, thu về 3,31 tỷ USD. Dù sản lượng giảm 4,6% và kim ngạch giảm 9,7% so với cùng kỳ năm trước, Việt Nam vẫn duy trì quy mô xuất khẩu lớn.

Nếu đặt trong cùng kỳ 9 tháng, Việt Nam xuất khẩu 6,4 triệu tấn gạo, trong khi Thái Lan đạt 4,99 triệu tấn. Như vậy, lượng gạo Việt Nam bán ra thị trường quốc tế nhiều hơn đối thủ khoảng 1,41 triệu tấn, tương đương 28%. Đáng chú ý, xuất khẩu gạo Thái Lan giảm 19,26% so với cùng kỳ, kéo kim ngạch xuống còn gần 2,96 tỷ USD, giảm 16,84%. Mức suy giảm này cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng lớn đối với ngành gạo Thái Lan.

Vượt Thái Lan một bậc, Việt Nam có một 'sản vật' tỷ đô lọt top 2 thế giới, được Trung Quốc tích cực săn đón- Ảnh 2.

Vì sao gạo Việt Nam thắng thế?

Một trong những lợi thế quan trọng nhất của Việt Nam nằm ở năng suất sản xuất. Theo số liệu được The Nation Thailand công bố, năng suất lúa bình quân của Việt Nam đạt khoảng 6,12 tấn/ha, cao hơn gấp đôi mức 2,85 tấn/ha của Thái Lan.

Năng suất cao giúp Việt Nam tạo ra sản lượng lớn trên cùng một diện tích canh tác, qua đó có điều kiện phân bổ chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm hiệu quả hơn. Ngược lại, năng suất thấp khiến ngành lúa gạo Thái Lan chịu áp lực lớn hơn về giá thành, nhất là khi chi phí canh tác và nhân công tăng.

Sự khác biệt này thể hiện rõ trên thị trường quốc tế. Theo các mức giá chào bán được The Nation Thailand công bố cuối tháng 10/2026, gạo trắng 5% tấm của Thái Lan ở mức khoảng 480 USD/tấn, trong khi gạo cùng chủng loại của Việt Nam khoảng 420 USD/tấn và Ấn Độ khoảng 388 USD/tấn. Gạo Thái Lan vì thế đắt hơn hàng Việt Nam khoảng 60 USD/tấn.

Vượt Thái Lan một bậc, Việt Nam có một 'sản vật' tỷ đô lọt top 2 thế giới, được Trung Quốc tích cực săn đón- Ảnh 3.

Ông Chookiat Ophaswongse, Chủ tịch danh dự Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan, cho rằng chi phí canh tác cao và năng suất thấp là những nguyên nhân khiến giá gạo nước này khó cạnh tranh. Đồng baht tăng giá cũng làm giảm sức hấp dẫn của hàng xuất khẩu Thái Lan khi quy đổi sang USD.

Tuy nhiên, lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở giá bán. Cơ cấu sản phẩm cũng đang có sự thay đổi. Theo kế hoạch sản xuất năm 2026, gạo chất lượng cao và gạo thơm dự kiến chiếm khoảng 75% lượng gạo xuất khẩu, tương đương 5,8 triệu tấn. Đây là nhóm sản phẩm có khả năng đáp ứng nhu cầu đa dạng hơn, thay vì chỉ cạnh tranh ở phân khúc gạo trắng phổ thông.

Cùng với đó, việc tổ chức lại sản xuất thông qua các vùng nguyên liệu tập trung và liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp đang trở thành hướng đi quan trọng. Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 là một ví dụ. Mục tiêu không chỉ là giảm phát thải mà còn chuẩn hóa quy trình canh tác, kiểm soát chất lượng và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc.

Những thay đổi này giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn nguyên liệu, chất lượng và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn. Đây cũng là yếu tố quan trọng khi các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến tiêu chuẩn sản phẩm, tính ổn định của nguồn cung và yêu cầu môi trường.

Đặc biệt, giống gạo ST25 đã nhiều lần được vinh danh tại các cuộc thi quốc tế, góp phần nâng cao vị thế gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Lợi thế thị trường cũng tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam. Philippines hiện là khách hàng lớn nhất, chiếm khoảng 40,2% lượng gạo xuất khẩu trong 10 tháng đầu năm 2026. Trung Quốc đứng thứ hai với 17,5%, tiếp đến là Ghana với 13,7%.

Đáng chú ý, trong 9 tháng đầu năm, Philippines nhập khoảng 2,72 triệu tấn gạo từ Việt Nam, cao hơn nhiều so với mức 517.528 tấn từ Thái Lan. Trung Quốc cũng đang tăng mua gạo Việt Nam, góp phần mở rộng đầu ra trong bối cảnh nhu cầu tại một số thị trường truyền thống biến động.

Dù vậy, sự phụ thuộc lớn vào Philippines cũng đặt ra rủi ro. Những thay đổi trong chính sách cấp phép nhập khẩu, thuế quan hoặc bảo vệ sản xuất nội địa của nước này có thể tác động trực tiếp đến đơn hàng của doanh nghiệp Việt Nam.

Vượt Thái Lan một bậc, Việt Nam có một 'sản vật' tỷ đô lọt top 2 thế giới, được Trung Quốc tích cực săn đón- Ảnh 4.

Đối thủ tiếp theo

Dù vượt Thái Lan về sản lượng, Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể với Ấn Độ, quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Năm 2025, Ấn Độ xuất khẩu 21,55 triệu tấn gạo, tăng 19,4% so với năm trước. USDA dự báo nước này có thể xuất khẩu khoảng 23 triệu tấn trong năm thương mại 2026/2027.

Việc Ấn Độ nới bỏ các hạn chế xuất khẩu trước đây giúp nguồn cung gạo thế giới tăng lên, tạo thêm sức ép cạnh tranh về giá đối với Việt Nam và Thái Lan. Trong khi đó, USDA dự báo xuất khẩu gạo Thái Lan trong niên vụ 2026/2027 khoảng 7,3 triệu tấn.

Với Việt Nam, bài toán dài hạn không chỉ là duy trì sản lượng mà còn phải nâng giá trị mỗi tấn gạo. Tháng 5/2026, Trung An cho biết đã xuất khẩu 1.000 tấn gạo xanh phát thải thấp sang châu Âu và Australia với giá trên 1.000 USD/tấn. Đây là lô hàng thuộc phân khúc đặc thù, nhưng cho thấy dư địa nâng giá trị khi sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn riêng.

Việt Nam đã tạo được khoảng cách đáng kể với Thái Lan về lượng gạo xuất khẩu. Tuy nhiên, để biến lợi thế sản lượng thành vị thế bền vững, ngành gạo cần tiếp tục cải thiện chất lượng, xây dựng thương hiệu và đa dạng hóa thị trường. Cuộc đua trong giai đoạn tiếp theo không chỉ nằm ở việc bán được bao nhiêu tấn gạo, mà còn ở giá trị thu về từ mỗi tấn hàng xuất khẩu.