Một báo cáo nghiên cứu mới được công bố tại Mỹ đã ghi nhận vị trí đáng chú ý của Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp tiên tiến. Theo đó, Việt Nam vượt qua nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc và Đức, vươn lên nhóm dẫn đầu ở một chỉ số phản ánh mức độ tập trung sản xuất trong các ngành công nghiệp có vai trò chiến lược.
Việt Nam vượt Mỹ, Trung Quốc và Đức trong bảng xếp hạng công nghiệp tiên tiến
Theo báo cáo Hamilton Index 2026 do Quỹ Công nghệ Thông tin và Đổi mới (ITIF) của Mỹ công bố ngày 6/5/2026, Việt Nam đứng thứ 3 trong số 39 nền kinh tế được nghiên cứu về chỉ số chuyên môn hóa tổng hợp trong 10 ngành công nghiệp tiên tiến. Báo cáo sử dụng dữ liệu giá trị gia tăng với số liệu mới nhất đến năm 2022.
Cụ thể, Việt Nam đạt chỉ số chuyên môn hóa 1,82, vượt nhiều nền kinh tế công nghiệp phát triển. Trong cùng bảng xếp hạng, Đức đứng thứ 6, Trung Quốc xếp thứ 8 với hệ số 1,36, trong khi Mỹ đạt 0,88, thấp hơn mức trung bình toàn cầu.
Việt Nam đứng thứ 3 trong số 39 nền kinh tế được nghiên cứu về mức độ chuyên môn hóa trong các ngành công nghiệp tiên tiến (Ảnh Báo Điện tử Chính phủ)
Vậy chỉ số chuyên môn hóa tổng hợp trong các ngành công nghiệp tiên tiến thực chất là gì và tại sao Việt Nam có thể đứng trên những nền kinh tế lớn hơn nhiều lần?
Chỉ số này được gọi là Location Quotient (LQ), dùng để đánh giá mức độ tập trung của một nền kinh tế vào những ngành sản xuất nhất định so với tỷ trọng trung bình trên toàn thế giới. Nói một cách đơn giản, chỉ số này cho biết các ngành công nghiệp tiên tiến đang đóng vai trò lớn đến đâu trong cơ cấu kinh tế của từng quốc gia.
Chẳng hạn, nếu công nghiệp tiên tiến chiếm 20% quy mô một nền kinh tế, trong khi tỷ trọng tương ứng trên toàn thế giới chỉ là 10%, quốc gia đó sẽ có hệ số chuyên môn hóa bằng 2. Điều này có nghĩa mức độ tập trung vào các ngành công nghiệp tiên tiến cao gấp đôi mức trung bình toàn cầu, chứ không có nghĩa quốc gia đó sản xuất nhiều gấp đôi hoặc sở hữu công nghệ hiện đại gấp đôi thế giới.
Với Việt Nam, chỉ số 1,82 cho thấy tỷ trọng giá trị gia tăng của các ngành công nghiệp tiên tiến trong nền kinh tế cao gấp 1,82 lần so với mức trung bình toàn cầu. Đây là kết quả đáng chú ý đối với một quốc gia đang phát triển và có quy mô kinh tế nhỏ hơn nhiều so với những cường quốc công nghiệp.
Theo báo cáo Hamilton Index 2026 của viện nghiên cứu ITIF, Mỹ, Việt Nam đạt hệ số chuyên môn hóa 1,82. (Ảnh Think China)
Báo cáo ITIF tập trung nghiên cứu 10 ngành công nghiệp tiên tiến, bao gồm máy tính và điện tử, thiết bị điện, máy móc, ô tô, dược phẩm, hóa chất, kim loại cơ bản, sản phẩm kim loại chế tạo, thiết bị vận tải khác, cùng công nghệ thông tin và dịch vụ thông tin.
Theo số liệu được công bố, 10 ngành này tạo ra gần 12.000 tỷ USD giá trị gia tăng trên toàn cầu vào năm 2022, tương đương khoảng 11,6% quy mô kinh tế thế giới. Trong khi đó, tại Việt Nam, tỷ trọng của nhóm ngành này đạt 21,1%, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu.
Tuy nhiên, thứ hạng trên không đồng nghĩa Việt Nam có quy mô công nghiệp tiên tiến lớn hơn Mỹ hoặc Trung Quốc. Trên thực tế, Trung Quốc vẫn chiếm gần 25% tổng giá trị gia tăng toàn cầu của 10 ngành được nghiên cứu, dẫn đầu về quy mô tuyệt đối. Việt Nam vượt các quốc gia này ở mức độ chuyên môn hóa tương đối so với quy mô nền kinh tế.
Ngành máy tính và điện tử tạo lợi thế, đạt hệ số cao gấp 8,73 lần so với mức trung bình thế giới
Đằng sau vị trí thứ 3 của Việt Nam là sự phát triển mạnh mẽ của ngành máy tính và điện tử, lĩnh vực được ITIF xác định là động lực quan trọng thúc đẩy mức độ chuyên môn hóa công nghiệp của nền kinh tế.
Theo báo cáo, riêng ngành máy tính và điện tử của Việt Nam đạt hệ số LQ lên tới 8,73, thuộc nhóm cao nhất trong các nền kinh tế được nghiên cứu. Điều này có nghĩa ngành máy tính và điện tử chiếm tỷ trọng trong nền kinh tế Việt Nam cao gấp 8,73 lần tỷ trọng tương ứng của ngành này trên toàn cầu.
Ngành máy tính và điện tử là động lực nổi bật đóng góp hơn 13% giá trị gia tăng của nền kinh tế Việt Nam theo dữ liệu năm 2022 (Ảnh Báo Điện tử Chính phủ)
Đáng chú ý, ngành máy tính và điện tử đóng góp hơn 13% giá trị gia tăng của nền kinh tế Việt Nam năm 2022, đồng thời chiếm gần hai phần ba tổng giá trị gia tăng thuộc nhóm công nghiệp tiên tiến của cả nước. Đây là tỷ trọng lớn đối với một lĩnh vực sản xuất cụ thể, phản ánh vai trò của ngành điện tử trong cơ cấu kinh tế Việt Nam.
Trong giai đoạn 2013–2022, hệ số chuyên môn hóa ngành máy tính và điện tử của Việt Nam tăng từ 5,71 lên 8,73. Cùng thời gian, hệ số tổng hợp của 10 ngành công nghiệp tiên tiến tăng từ 1,38 lên 1,82, đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế có mức cải thiện nổi bật trong nhóm được nghiên cứu.
Sự thay đổi còn thể hiện qua thị phần sản xuất toàn cầu. Vào cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000, Việt Nam chỉ chiếm khoảng 0,1% giá trị gia tăng của ngành máy tính và điện tử thế giới. Đến năm 2012, tỷ trọng vượt 1% và tiếp tục tăng lên khoảng 3,5% vào năm 2022.
Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến kết quả này là quá trình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, đặc biệt từ các tập đoàn công nghệ và điện tử hàng đầu thế giới. ITIF nhắc đến Samsung, Intel và LG như những doanh nghiệp góp phần thúc đẩy Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong đó, Samsung được đánh giá có vai trò nổi bật khi xây dựng Việt Nam thành cứ điểm sản xuất điện thoại thông minh lớn nhất trong mạng lưới toàn cầu của tập đoàn. Sự phát triển của các nhà máy điện tử cũng kéo theo nhu cầu về linh kiện, thiết bị, logistics và các hoạt động hỗ trợ sản xuất.
Sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ lớn như Samsung, Intel và LG góp phần đưa Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất điện tử quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu (Ảnh LG)
Ngoài máy tính và điện tử, Việt Nam còn đạt hệ số chuyên môn hóa 2,19 trong ngành thiết bị điện, cao hơn hai lần mức trung bình thế giới. Ba lĩnh vực khác có hệ số trên mức trung bình gồm sản phẩm kim loại chế tạo, kim loại cơ bản và hóa chất.
Tuy nhiên, không phải tất cả ngành công nghiệp tiên tiến của Việt Nam đều có kết quả cao. Báo cáo cho thấy các lĩnh vực như dược phẩm, ô tô, công nghệ thông tin và dịch vụ thông tin vẫn có hệ số dưới 0,5, phản ánh mức độ tập trung còn thấp so với thế giới.
Điều này cũng cho thấy một thách thức đối với Việt Nam. Việc đạt thứ hạng cao chủ yếu nhờ ngành điện tử phản ánh lợi thế rõ rệt trong sản xuất, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển đồng đều hơn giữa các ngành và tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị.
Mặt khác, chỉ số chuyên môn hóa không trực tiếp đo lường năng lực nghiên cứu, trình độ công nghệ lõi hay tỷ lệ giá trị do doanh nghiệp nội địa tạo ra. Một quốc gia có thể đạt hệ số cao nhờ các nhà máy sản xuất quy mô lớn, trong khi vẫn phải nhập khẩu nhiều linh kiện và công nghệ quan trọng.
Dù vậy, kết quả Hamilton Index 2026 vẫn phản ánh sự thay đổi đáng kể của Việt Nam trong quá trình tham gia chuỗi sản xuất quốc tế. Từ nền kinh tế có tỷ trọng sản xuất điện tử còn nhỏ, Việt Nam đã trở thành cứ điểm quan trọng của nhiều tập đoàn toàn cầu, qua đó đứng thứ 3 về chuyên môn hóa công nghiệp tiên tiến trong nhóm 39 nền kinh tế được ITIF đánh giá.
Nguồn: ITIF
