Súng chân vịt (Duck-foot pistol) là một loại súng lục nhiều nòng xuất hiện phổ biến trong khoảng thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX. Thay vì xếp thẳng hàng như súng thông thường, các nòng súng được bố trí tỏa ra theo hình quạt, tạo nên dáng vẻ vừa kỳ quặc vừa đáng sợ. Phần lớn mẫu nổi tiếng có bốn nòng, dù một số biến thể có số nòng khác nhau.

Tên gọi “súng chân vịt” bắt nguồn từ chính hình dáng đặc trưng ấy: nhìn từ phía trước, những miệng nòng xòe ra gợi liên tưởng đến các ngón của bàn chân vịt có màng. Thiết kế này không nhằm tạo vẻ ngoài độc đáo đơn thuần mà xuất phát từ một vấn đề thực tế: làm thế nào để một người có thể đối phó với nhiều đối thủ trong khoảng cách gần, khi mỗi lần nạp đạn cho súng hỏa mai hoặc súng lục cổ đều tốn nhiều thời gian.

Súng chân vịt bốn nòng do Henry Nock chế tạo, hiện thuộc bộ sưu tập Powerhouse Museum. Ảnh: Powerhouse Collection.

Trong thời đại súng hỏa mai còn hạn chế về tốc độ bắn, súng chân vịt mang đến một giải pháp táo bạo. Nhiều mẫu được chế tạo với cơ chế cho phép các nòng khai hỏa gần như đồng thời khi bóp cò. Một phát bắn vì thế có thể tạo ra nhiều luồng đạn theo những hướng khác nhau, thay vì tập trung vào một mục tiêu duy nhất. Vũ khí này được cho là phù hợp với những tình huống đối đầu ở cự ly gần, đặc biệt trên tàu chiến hoặc trong không gian chật hẹp.

Súng chân vịt thường gắn với các sĩ quan hải quân, người canh giữ nhà tù và những người có nguy cơ phải đối mặt với đám đông nổi loạn. Trên tàu, nơi hành lang và boong tàu hạn chế khả năng di chuyển, một khẩu súng có nhiều nòng xòe rộng có thể tạo ra sức răn đe đáng kể. Tuy nhiên, không phải mọi khẩu súng chân vịt đều có cùng cấu tạo hay lịch sử sử dụng; một số chi tiết về đối tượng sử dụng ban đầu vẫn chưa được xác định chắc chắn.

Cấu trúc nhiều nòng đặc trưng của súng chân vịt. Ảnh: ima-usa.com

Dù sở hữu thiết kế độc đáo, loại súng này có nhiều nhược điểm. Các nòng súng không cùng hướng khiến việc ngắm bắn chính xác trở nên khó khăn, trong khi trọng lượng tăng lên và độ giật có thể gây bất lợi cho người sử dụng. Sau khi khai hỏa, việc nạp lại nhiều nòng cũng mất thời gian. Khi súng ổ quay và các loại vũ khí có cơ chế bắn tiên tiến hơn phát triển trong thế kỷ XIX, súng chân vịt dần mất đi vị trí của mình.

Ngày nay, những khẩu súng chân vịt còn tồn tại là hiện vật hấp dẫn đối với giới nghiên cứu lịch sử vũ khí và các nhà sưu tập. Chúng đại diện cho giai đoạn mà các thợ súng tìm kiếm lời giải cho bài toán tốc độ bắn bằng cách tăng số lượng nòng, trước khi những cơ cấu hiện đại hơn xuất hiện.