Bộ Tư pháp Mỹ đã đệ đơn kiện mới đối với Đại học Harvard vào ngày 20/3, cáo buộc ban lãnh đạo trường không giải quyết tình trạng bài Do Thái trong khuôn viên, đề nghị cho phép chính phủ đóng băng các khoản tài trợ hiện có và yêu cầu trường hoàn trả các khoản tài trợ đã cấp.
Đại học Harvard nói gì?
Theo AP, đơn kiện, được nộp tại tòa án liên bang ở Massachusetts, là động thái tiếp theo trong cuộc chiến kéo dài giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và trường đại học danh tiếng này.
“Mỹ không thể và sẽ không dung thứ cho những thất bại này”, Bộ Tư pháp viết trong đơn kiện. Cơ quan này yêu cầu tòa án buộc Harvard tuân thủ luật dân quyền liên bang và hỗ trợ “thu hồi hàng tỷ đô la tiền trợ cấp của người nộp thuế đã trao cho một tổ chức có hành vi phân biệt đối xử”.
Đơn kiện cũng yêu cầu thẩm phán buộc Harvard phải gọi cảnh sát bắt giữ những người biểu tình chặn lối đi trong khuôn viên trường và chỉ định một giám sát viên độc lập, được chính phủ phê duyệt, để đảm bảo trường đại học tuân thủ các lệnh của tòa án.
Trong một tuyên bố, Harvard cho biết họ “rất quan tâm đến các thành viên trong cộng đồng người Do Thái và Israel của trường, đồng thời cam kết đảm bảo họ được chào đón, tôn trọng và có thể phát triển tại ngôi trường”.
“Harvard đã thực hiện các bước chủ động, thiết thực để giải quyết tận gốc nguyên nhân của chủ nghĩa bài Do Thái và tích cực thực thi các quy định, chính sách chống quấy rối và phân biệt đối xử”, tuyên bố nêu rõ.
Trong hai vụ kiện do trường đại học này đệ trình năm ngoái, Harvard cho rằng họ đang bị xử phạt bất hợp pháp vì từ chối chấp nhận quan điểm của chính quyền. Một thẩm phán liên bang đã đứng về phía Harvard vào tháng 9, đảo ngược quyết định cắt giảm tài trợ và gọi lập luận về chủ nghĩa bài Do Thái là “màn khói che đậy”.
Cuộc chiến kéo dài một năm giữa chính quyền Mỹ và Harvard
Đơn kiện mới của chính quyền Mỹ được đưa ra sau khi các cuộc đàm phán dường như rơi vào bế tắc trong cuộc chiến kéo dài một năm, thử thách giới hạn quyền lực của chính phủ đối với các trường đại học Mỹ.
Ban đầu chỉ là cuộc điều tra về cáo buộc bài Do Thái trong khuôn viên trường, vụ việc đã leo thang thành một cuộc đối đầu toàn diện. Chính quyền Tổng thống Trump đã cắt giảm hơn 2,6 tỷ USD tài trợ nghiên cứu cho Harvard, chấm dứt các hợp đồng liên bang và tìm cách ngăn Harvard tiếp nhận sinh viên quốc tế.
Ted Mitchell, Chủ tịch Hội đồng Giáo dục Mỹ, một hiệp hội lớn của các trường cao đẳng và đại học, cáo buộc chính quyền phát động một “cuộc tấn công toàn diện, đa hướng” nhằm vào Harvard. Ông cho biết trong email rằng vụ kiện hôm 20/3 chỉ là nỗ lực mới nhất nhằm gây áp lực buộc Harvard phải chấp nhận những thay đổi mà chính quyền mong muốn.
Chiến thuật cứng rắn của chính quyền Trump đối với Harvard đánh dấu sự khác biệt lớn so với cách các chính quyền trước đây thực thi luật dân quyền tại các trường đại học Mỹ.
Trước đây, chính phủ thường điều tra các cáo buộc vi phạm dân quyền, đưa ra kết luận và thường đạt được thỏa thuận với trường để đảm bảo tuân thủ. Đôi khi, chính phủ phạt tiền và có thể đe dọa cắt tài trợ liên bang. Quá trình này thường kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Ngược lại, khi chỉ mới nhậm chức (nhiệm kỳ thứ hai) chưa đầy 3 tháng, Tổng thống Trump đã đóng băng hàng tỷ đô la tài trợ cho Harvard, bao gồm cả tiền cho nghiên cứu y học. Sau đó, ông còn gây áp lực buộc trường phải trả tiền cho chính phủ để chấm dứt bế tắc.
“Chính quyền dường như đã đệ đơn kiện mới này nhằm lách qua thất bại tại tòa án cấp quận, kháng cáo đang chờ xử lý và các cuộc đàm phán hòa giải thất bại với Harvard”, Anurima Bhargava, cố vấn cấp cao của nhóm Stand for Campus Freedom, nhận định.
Tranh cãi về quyền dân sự và Tu chính án thứ nhất
Vụ việc của chính quyền ông Trump tập trung vào cáo buộc phân biệt đối xử với sinh viên Do Thái và Israel tại Harvard vì các cuộc biểu tình ủng hộ Palestine liên quan đến cuộc chiến Israel-Hamas tại Dải Gaza.
Các quan chức kết luận Harvard không giải quyết thỏa đáng các lo ngại về chủ nghĩa bài Do Thái mà một số sinh viên cho rằng đã khiến họ không dám đến lớp. Theo các quan chức của chính quyền Tổng thống Trump, trong các cuộc biểu tình phản đối cuộc chiến, Harvard đã cho phép sinh viên biểu tình phản đối hành động của Israel ngay trong thư viện trường và để một trại biểu tình ủng hộ Palestine tồn tại trong khuôn viên suốt 20 ngày, “vi phạm quy định của trường.”
Trong đơn kiện hôm 20/3, Bộ Tư pháp cũng cáo buộc Harvard không kỷ luật nhân viên hoặc sinh viên tham gia biểu tình hoặc ngầm ủng hộ các cuộc biểu tình bằng cách hủy lớp hoặc cho sinh viên nghỉ sớm.
“Đại học Harvard đã không bảo vệ sinh viên Do Thái khỏi bị quấy rối và để tình trạng phân biệt đối xử gây rối loạn trong khuôn viên trường”, phát ngôn viên Nhà Trắng Liz Huston viết trên mạng X ngày 20/3.
Về phần mình, Harvard cho rằng chính phủ đang vi phạm quyền tự do ngôn luận theo Tu chính án thứ nhất, sau khi trường này không tuân theo yêu cầu của liên bang về việc hạn chế các hoạt động vận động trong khuôn viên và thay đổi một số quy trình tuyển dụng, nhập học.
“Sự đánh đổi mà Harvard và các trường đại học khác phải đối mặt rất rõ ràng: Để chính phủ can thiệp sâu vào hoạt động học thuật hoặc đánh đổi khả năng theo đuổi các đột phá y học, khám phá khoa học và giải pháp đổi mới”, các luật sư của Harvard viết trong đơn kiện về việc đóng băng tài trợ.
Đàm phán giữa chính quyền và Harvard bế tắc
Dù tranh chấp gay gắt, Harvard và chính quyền Trump đã có một số cuộc đàm phán, và hai bên được cho là đã nhiều lần tiến gần đến thỏa thuận. Năm ngoái, họ được cho là đã gần đạt được thỏa thuận yêu cầu Harvard trả 500 triệu USD để khôi phục quyền tiếp cận nguồn tài trợ liên bang và chấm dứt điều tra. Tuy nhiên, vài tháng sau, ông Trump nâng con số này lên 1 tỷ USD.
Đồng thời, chính quyền cũng tiến hành các bước trong cuộc điều tra dân quyền có thể khiến toàn bộ nguồn tài trợ liên bang của Harvard gặp nguy hiểm.
Tháng 6 năm ngoái, một lực lượng đặc nhiệm liên bang cho biết cuộc điều tra của họ phát hiện trường đại học này “tham gia có chủ ý” vào việc bài Do Thái đối với sinh viên và giảng viên Do Thái. Lực lượng này dọa chuyển vụ việc sang Bộ Tư pháp để khởi kiện dân quyền, trừ khi Harvard tuân thủ.
Khi các trường đại học bị phát hiện vi phạm luật dân quyền liên bang, họ gần như luôn đạt được thỏa thuận tự nguyện để tuân thủ. Đơn kiện hôm 20/3 của Bộ Tư pháp cho thấy một bế tắc cực kỳ hiếm gặp.
Harvard cho biết họ hoàn toàn không đồng ý với kết luận về dân quyền của chính phủ và cam kết chống lại mọi thành kiến.
Hiệu trưởng Harvard Alan M. Garber cho biết trường đã thành lập lực lượng đặc nhiệm chống chủ nghĩa bài Do Thái. Trường cũng đã bổ nhiệm hiệu phó và các trưởng khoa mới, đồng thời cải cách chính sách kỷ luật để “công bằng, nhất quán và hiệu quả hơn”.
Kể từ khi nhậm chức, Tổng thống Trump đã nhắm vào các trường đại học danh tiếng mà ông cho là bị chi phối bởi tư tưởng cánh tả và chủ nghĩa bài Do Thái. Chính quyền của ông đã đóng băng hàng tỷ đô la tài trợ nghiên cứu, nguồn sống của các trường đại học cho nghiên cứu khoa học và y học.
Một số trường đại học đã đạt được thỏa thuận với Nhà Trắng để khôi phục tài trợ. Một số thỏa thuận bao gồm khoản thanh toán trực tiếp cho chính phủ, như 200 triệu USD từ Đại học Columbia. Đại học Brown đồng ý đóng góp 50 triệu USD cho các nhóm phát triển lực lượng lao động của bang.
>>> Mời độc giả xem thêm video: Sinh viên và giảng viên tại Đại học Harvard ủng hộ sinh viên quốc tế hồi tháng 5/2025
