Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, quá trình thẩm định và lựa chọn nhà thầu tại gói thầu mua sắm thiết bị giáo dục quy mô hơn 144 tỷ đồng thuộc tỉnh Vĩnh Long đang để lại nhiều lấn cấn. Mặc dù kết quả cuối cùng ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm 8,55% (tương đương số tiền giảm giá hơn 12,3 tỷ đồng), nhưng việc có tới 10 trên tổng số 11 nhà thầu tham dự bị đánh trượt bởi hàng loạt tiêu chí kỹ thuật chuyên biệt đã làm dấy lên nghi ngại về tính cạnh tranh thực chất và tính khách quan của hồ sơ mời thầu (E-HSMT).

Rào cản học liệu điện tử loại bỏ hàng loạt đối thủ cạnh tranh

Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, gói thầu Cung cấp và lắp đặt thiết bị (mã số TBMT: IB2500482459) thuộc dự án Mua sắm thiết bị dạy học tối thiểu lớp 8 và lớp 9 cho các trường THCS tỉnh Vĩnh Long do Ban Quản lý dự án dân dụng và công nghiệp tỉnh Vĩnh Long làm chủ đầu tư ghi nhận sự tham dự của 11 nhà thầu và liên danh. Tuy nhiên, kết quả đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) do đơn vị tư vấn là Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Bến Tre (địa chỉ giao dịch tại Số 50 Nguyễn Trung Trực, phường An Hội, tỉnh Vĩnh Long) thực hiện cho thấy có đến 10 nhà thầu bị loại, chỉ còn lại duy nhất Liên danh Thiên Bình - Nhựt Linh đi tiếp và trúng thầu.

Đi sâu phân tích báo cáo đánh giá của tổ chuyên gia chấm thầu, dư luận không khỏi đặt dấu hỏi lớn về tính khách quan, công bằng khi các đối thủ bị loại bởi những rào cản kỹ thuật vô cùng tiểu tiết. Nổi cộm nhất là "bẫy" Quyết định xuất bản và Quyết định phát hành đối với các sản phẩm học liệu điện tử như USB tranh điện tử và video các bộ môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Khoa học tự nhiên.

E-HSMT yêu cầu nhà thầu phải cung cấp Quyết định xuất bản và Quyết định phát hành đối với học liệu điện tử bóc tách chi tiết theo từng khối lớp 8 và lớp 9. Hàng loạt liên danh nhà thầu lớn như Liên danh LD25 (đại diện bởi Công ty TNHH Hai thành viên Sản xuất Thương mại Dịch vụ DAZHU), Liên danh CT-AG Lớp 8,9, Liên danh Gói thầu thiết bị lớp 8-9, và Liên danh Lớp 8-9 Vĩnh Long đã bị đánh giá "Không đạt" ở bước kỹ thuật vì lý do này. Các nhà thầu này sử dụng Quyết định xuất bản và phát hành cho toàn bộ cấp học THCS được ban hành hợp pháp bởi các nhà xuất bản uy tín. Tổ chuyên gia chấm thầu lập luận rằng mỗi khối lớp học là một hàng hóa riêng biệt, do đó việc sử dụng chung một quyết định cấp THCS để dự thầu cho hai khối lớp 8, 9 riêng biệt là không đáp ứng E-HSMT.

Trái lại, các nhà thầu phản ứng dữ dội và khẳng định rằng cấp học THCS là một cấp học thống nhất theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Việc nhà xuất bản cấp quyết định xuất bản chung cho toàn cấp học là đúng thẩm quyền pháp lý, việc E-HSMT ép bóc tách tiểu tiết theo từng khối lớp là rào cản kỹ thuật tự chế nhằm giới hạn nhà thầu tham dự.

Sự tương thích khép kín và những rào cản từ phần cứng

Đáng chú ý, hồ sơ bóc tách các quyết định của Nhà xuất bản (NXB) Dân Trí thể hiện sự tương đồng khép kín giữa tiêu chí E-HSMT và sản phẩm dự thầu của liên danh trúng thầu. Theo Quyết định xuất bản số 2441/QĐXB-NXBDT ngày 24/06/2025 và Quyết định phát hành số 2708/QĐPH-NXBDT ngày 10/07/2025 do NXB Dân Trí ban hành, đơn vị liên kết xuất bản kiêm tác giả sở hữu học liệu điện tử là Công ty Cổ phần Nghe Nhìn Giáo Dục. Trong các quyết định này, định dạng tệp tin được duyệt là định dạng đuôi chạy chương trình ".exe".

Trong thực tế, các nhà xuất bản chỉ có thẩm quyền phê duyệt về mặt nội dung (chữ viết, tranh ảnh tĩnh), hoàn toàn không có chức năng kiểm thử kỹ thuật phần mềm hay cấp phép định dạng tệp đuôi chạy ".exe". Thế nhưng, E-HSMT của Vĩnh Long lại đưa ra tiêu chí bắt buộc học liệu điện tử phải chạy bằng phần mềm định dạng .exe và Quyết định xuất bản phải ghi rõ định dạng này. Tiêu chí này tạo lợi thế tuyệt đối cho sản phẩm của Công ty Cổ phần Nghe Nhìn Giáo Dục – đơn vị cung cấp toàn bộ học liệu điện tử trúng thầu của Liên danh Thiên Bình - Nhựt Linh, đồng thời loại bỏ sạch sẽ 10 nhà thầu khác sử dụng giải pháp từ các nhà xuất bản khác.

Rào cản kỹ thuật còn lan sang cả các thiết bị phần cứng thông dụng. E-HSMT đưa ra yêu cầu catalogue hoặc tài liệu kỹ thuật của hàng hóa dự thầu phải có xác nhận trực tiếp của hãng sản xuất hoặc đại lý phân phối chính thức tại Việt Nam (kèm giấy tờ chứng minh đại lý). Việc bắt buộc giấy xác nhận hỗ trợ này bị các nhà thầu phản ánh là hình thức "giấy phép con" biến tướng, vi phạm Khoản 12 Điều 26 Nghị định 214/2025/NĐ-CP nghiêm cấm đòi hỏi giấy phép bán hàng đối với hàng hóa thông dụng.

Ngoài ra, E-HSMT cũng mâu thuẫn: "Nhà thầu chỉ được chào một hãng sản xuất cho một đơn vị tính hàng hóa", nhưng đối với một bộ thiết bị gồm nhiều chi tiết thành phần (như bộ đo khối lượng riêng gồm bình tràn nhập khẩu, bình chia độ mua trong nước, vật không thấm nước tự sản xuất), E-HSMT lại bắt buộc đề xuất cụ thể ký mã hiệu, hãng sản xuất và xuất xứ của từng chi tiết thành phần. Quy định mâu thuẫn chồng chéo này khiến nhà thầu rơi vào thế bế tắc, không thể lập hồ sơ đáp ứng đồng thời hai tiêu chuẩn. Mặt khác, E-HSMT vẫn bảo lưu yêu cầu bản đồ hành chính phải thể hiện đầy đủ 63 tỉnh/thành phố cũ, chưa cập nhật quy định sáp nhập đơn vị hành chính còn 34 tỉnh/thành phố theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Vĩnh Long: Bài toán năng lực tài chính nhà thầu và trách nhiệm người đứng đầu tại gói thầu 131 tỷ