Trò chuyện với Báo Tri thức và Cuộc sống nhân Kỷ niệm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5, TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) khẳng định, khoa học công nghệ là sức mạnh của quốc gia, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt của đổi mới sáng tạo.
Liên hiệp hội Việt Nam là mái nhà chung, nơi tập hợp đông đảo đội ngũ trí thức khoa học công nghệ cả nước, góp phần thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ và nâng tầm vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.
Khoa học công nghệ khẳng định vị thế quốc gia
TSKH Phan Xuân Dũng cho hay, thực tiễn phát triển của thế giới đã chứng minh sức mạnh của một quốc gia luôn gắn liền với trình độ khoa học công nghệ. Mỗi thắng lợi của đất nước đều có sự đóng góp quan trọng của đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học sống và làm việc vì Tổ quốc.
Từ một quốc gia nghèo nàn, chậm phát triển, hạn chế về hợp tác quốc tế, Việt Nam đã vươn lên trở thành nước có nền kinh tế trung bình, hội nhập sâu rộng và ngày càng có vị thế trên trường quốc tế. Trong hành trình đó, khoa học công nghệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Nhiều sản phẩm khoa học công nghệ “Made in Vietnam” đã góp phần rút ngắn khoảng cách với các quốc gia tiên tiến, đồng thời nâng cao uy tín của Việt Nam trên bản đồ khoa học thế giới. Đặc biệt, theo Báo cáo chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2025 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố, Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia và nền kinh tế.
“Đó là niềm tự hào rất lớn đối với cộng đồng khoa học công nghệ Việt Nam”, ông nói.
Theo Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, thời gian gần đây, đội ngũ trí thức cả nước đặc biệt phấn khởi trước sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước dành cho khoa học công nghệ và đội ngũ trí thức.
Điều đó thể hiện qua hàng loạt dấu mốc quan trọng như Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức; Kết luận số 57-KL/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; cùng nhiều nghị quyết, cơ chế chính sách được Quốc hội và Chính phủ ban hành nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ.
“Không chỉ về đường lối, chủ trương, các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước còn trực tiếp gặp gỡ, động viên, chỉ đạo các hoạt động khoa học công nghệ và đội ngũ nhà khoa học trên cả nước”, TSKH. Phan Xuân Dũng chia sẻ.
Ông Dũng cho rằng, việc xác định khoa học công nghệ là sức mạnh, là lực lượng sản xuất trong phát triển kinh tế - xã hội đã tạo nền tảng quan trọng để đội ngũ trí thức yên tâm cống hiến. Các chính sách trọng dụng nhân tài, cải thiện môi trường làm việc, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực đang tạo ra động lực mạnh mẽ cho giới khoa học.
Trí thức khoa học công nghệ phải là lực lượng đi đầu của đổi mới sáng tạo
Bên cạnh sự quan tâm, đầu tư của Đảng và Nhà nước, TSKH Phan Xuân Dũng cho rằng đội ngũ trí thức khoa học công nghệ cũng đang đứng trước yêu cầu rất lớn trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ.
“Đảng và Nhà nước yêu cầu đội ngũ trí thức khoa học công nghệ phải là lực lượng đi đầu, nòng cốt của đổi mới sáng tạo để đất nước phát triển nhanh hơn, bền vững hơn”, ông nhấn mạnh.
Theo ông, khoa học công nghệ thế giới đang phát triển ở tốc độ chưa từng có, làm thay đổi nhanh chóng mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Những điều trước đây con người chưa từng biết tới thì nay đã hiện hữu và làm thay đổi tư duy, nhận thức cũng như phương thức phát triển. Nền tảng chính của sự thay đổi chính là đổi mới sáng tạo.
Muốn phát triển khoa học công nghệ phải có nguồn nhân lực tốt và đầu tư tốt. Dù đội ngũ nhân lực khoa học công nghệ Việt Nam thời gian qua đã phát triển mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức cần vượt qua.
Trong bối cảnh đó, đội ngũ trí thức cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, biến khó khăn thành động lực phát triển.
“Hãy biến những gì chúng ta chưa làm được trong quá khứ thành hiện thực trong tương lai, trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Bằng trí tuệ và tố chất Việt Nam thì không có gì là không thể”, ông bày tỏ.
Theo TSKH Phan Xuân Dũng, trí thức khoa học công nghệ là lực lượng vô cùng quý giá của dân tộc và của Đảng. Sau 43 năm xây dựng và phát triển, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam ngày càng khẳng định vị trí, vai trò của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ nước nhà.
Hiện VUSTA là một trong 29 hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương; có 126 hội thành viên, gồm 92 hội ngành toàn quốc và 34 liên hiệp hội tỉnh, thành phố; có 575 tổ chức khoa học công nghệ với khoảng 3,7 triệu hội viên, trong đó hơn 2,2 triệu là trí thức, chiếm khoảng 32,5% số trí thức cả nước.
Theo Chủ tịch VUSTA, đội ngũ trí thức khoa học công nghệ Việt Nam luôn một lòng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tâm huyết đóng góp cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời góp phần củng cố khối liên minh công nhân - nông dân - trí thức.
VUSTA cũng đã thực hiện tốt vai trò cầu nối giữa các hội thành viên với Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; tích cực tham gia tư vấn, phản biện, nghiên cứu khoa học, phổ biến kiến thức và xã hội hóa hoạt động khoa học công nghệ.
Tự hào truyền thống trí thức Việt Nam, khát vọng bứt phá
TSKH Phan Xuân Dũng bày tỏ sự trân trọng đối với nhiều thế hệ nhà khoa học lớn của đất nước như GS.VS, Thiếu tướng, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa; GS Đặng Thai Mai; GS Bùi Huy Đáp; GS Hà Học Trạc; GS.VS Vũ Tuyên Hoàng; GS.TSKH Đặng Vũ Minh…
“Họ không chỉ có đóng góp cho Việt Nam mà còn cho nền khoa học công nghệ thế giới, làm rạng danh trí thức Việt Nam và nâng cao uy tín Việt Nam trên trường quốc tế”, ông bày tỏ niềm tự hào.
Theo TSKH. Phan Xuân Dũng, dưới sự lãnh đạo của Đảng đã xuất hiện xu hướng ngày càng nhiều doanh nhân đồng thời là nhà sáng chế, nhà khoa học tiêu biểu như Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo của ThaiBinh Seed; Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu của Tập đoàn Gốm Đất Việt; Anh hùng Lao động Nguyễn Như So của Dabaco; Anh hùng Lao động Hoàng Đức Thảo của Busadco; Anh hùng Lao động, GS.BS Nguyễn Anh Trí của MELATEC…
“Các công trình của họ đã tạo nên thương hiệu, giúp doanh nghiệp và đất nước cùng phát triển”, ông chia sẻ.
Những năm qua, VUSTA đã triển khai hiệu quả nhiều chương trình, dự án quan trọng của quốc gia; tổ chức các hội nghị lấy ý kiến trí thức trước các kỳ họp Quốc hội; xây dựng các báo cáo phản biện, kiến nghị chính sách gửi tới các cơ quan Trung ương.
Đặc biệt, hoạt động xã hội hóa khoa học công nghệ được đẩy mạnh nhằm đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đời sống, thu hút trí thức trẻ và huy động các nguồn lực quốc tế. Đây là chủ trương rất đúng đắn của Đảng, mang lại hiệu quả lớn và cần tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa.
Bên cạnh đó, phong trào sáng tạo kỹ thuật, các giải thưởng khoa học công nghệ, hội thi sáng tạo kỹ thuật cũng được lan tỏa rộng khắp, trở thành phong trào thi đua yêu nước trong giới khoa học và trong toàn xã hội.
Hàng nghìn công trình, giải pháp sáng tạo kỹ thuật đã được ứng dụng hiệu quả vào sản xuất và đời sống, tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng cho đất nước. Nhiều giải pháp đạt giải thưởng trong nước và quốc tế, khiến bạn bè quốc tế ngưỡng mộ trí tuệ người Việt Nam.
Với những đóng góp quan trọng, VUSTA được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh; nhiều tập thể, cá nhân được trao tặng Huân chương Độc lập, Huân chương Lao động và danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.
Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, Chủ tịch hiệp hội Việt Nam gửi gắm kỳ vọng lớn lao vào đội ngũ trí thức nước nhà trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Nhắc lại lời căn dặn của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại lễ kỷ niệm 60 năm ngày Bác Hồ gặp gỡ đội ngũ trí thức Việt Nam: “Trí thức Việt Nam là những người làm hưng thịnh cho đất nước, làm rạng rỡ cho dân tộc và vẻ vang cho giống nòi”, ông bày tỏ niềm tin: “Lửa thử vàng, gian nan thử sức. Chúng ta chắc chắn sẽ vượt qua thách thức và có những phát triển bứt phá”.
TSKH Phan Xuân Dũng cho hay, thời gian tới VUSTA sẽ tiếp tục đẩy mạnh đoàn kết, tập hợp trí thức trong và ngoài nước; phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức khoa học công nghệ trong nước, quốc tế để thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ vào đời sống.
“Đội ngũ trí thức khoa học công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục nỗ lực góp phần tạo nên những thay đổi, tiến bộ và phát triển mạnh mẽ cho đất nước trong kỷ nguyên mới”, ông TSKH Phan Xuân Dũng khẳng định.
