Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, hoạt động quản lý đầu tư công và lựa chọn nhà thầu tại một số địa phương hiện nay đang bộc lộ những con số đáng chú ý về hiệu quả kinh tế. Trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt triển khai tinh gọn bộ máy hành chính theo mô hình hai cấp và siết chặt kỷ cương tài chính, việc các gói thầu có giá trúng thầu trùng khớp hoàn toàn hoặc giảm mang tính hình thức so với giá dự toán ban đầu đang thu hút sự quan tâm đặc biệt.
Hàng loạt gói thầu "bám sát" giá dự toán tại xã Tân Lập
Điển hình cho thực trạng này là chuỗi hoạt động đấu thầu của Công ty TNHH Trường Vinh (Mã số doanh nghiệp 3400623371) tại địa bàn xã Tân Lập, tỉnh Lâm Đồng. Sự tin tưởng tuyệt đối của chủ đầu tư là Văn phòng HĐND&UBND xã Tân Lập dành cho doanh nghiệp này được thể hiện qua tỷ lệ trúng thầu đạt 100% (trúng trọn vẹn 7/7 gói thầu tham gia). Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế mang lại cho ngân sách nhà nước lại là một bài toán cần lời giải khi tỷ lệ tiết kiệm trung bình của các gói thầu này chỉ ở mức khiêm tốn khoảng 0,88%.
Cụ thể, đối với phương thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, tại Gói thầu số 04: Xây lắp toàn bộ công trình thuộc dự án Nâng cấp, sửa chữa một số tuyến đường thôn Lập Sơn (Mã số TBMT: IB2600249539), giá gói thầu được duyệt là 5.124.048.339 đồng. Dữ liệu cho thấy Công ty TNHH Trường Vinh đã trúng thầu với giá 4.981.049.136 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm vỏn vẹn 2,79%. Đáng nói, dù tổ chức đấu thầu rộng rãi công khai, biên bản mở thầu trực tuyến ghi nhận chỉ có duy nhất Công ty TNHH Trường Vinh nộp hồ sơ tham dự, hoàn toàn không có đối thủ cạnh tranh.
Bất thường hơn, tại các gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn, giá trúng thầu của doanh nghiệp này cũng chỉ giảm mang tính chiếu lệ hoặc trùng khít 100% với giá dự toán. Điển hình, tại Gói thầu số 04: Xây lắp toàn bộ công trình Nâng cấp, sửa chữa một số tuyến đường thôn An Vinh, giá gói thầu (dự toán gốc trong Kế hoạch lựa chọn nhà thầu) là 1.212.346.687 đồng. Qua quá trình "thương thảo", giá giao thầu cho Trường Vinh là 1.199.010.873 đồng, tương đương mức tiết kiệm 13.335.814 đồng (tỷ lệ tiết kiệm chỉ đạt 1,1%).
Đỉnh điểm là tại Gói thầu số 08: Mua sắm trang thiết bị hành chính công, giá dự toán và giá trúng thầu đều đứng im ở con số 266.111.200 đồng, tỷ lệ tiết kiệm tuyệt đối 0,00%. Việc cơ quan quản lý vốn thu về con số tiết kiệm 0 đồng hoặc bớt xén tượng trưng thông qua hoạt động giao thầu đang dấy lên những nghi ngại về tính hiệu quả của môi trường đầu tư.
Góc nhìn pháp lý: Cần làm rõ khâu thương thảo hợp đồng
Phân tích dưới góc độ pháp lý và kinh tế, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định, việc các gói thầu xây lắp quy mô hàng tỷ đồng có con số tiết kiệm 0 đồng, 1,1% hoặc trúng thầu sát giá trong tình trạng "một mình một ngựa" là những dấu hiệu bất thường cần phải được làm rõ. Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) quy định bản chất của đấu thầu rộng rãi là nhằm thu hút nhiều nhà thầu tham gia để tối ưu hóa ngân sách. Việc dự án lớn chỉ có một doanh nghiệp tham dự cho thấy chỉ số cạnh tranh rất thấp, dư luận hoàn toàn có cơ sở đặt câu hỏi liệu có sự xuất hiện của các rào cản kỹ thuật khiến các doanh nghiệp khác không thể tiếp cận hay không?
Đồng thời, chuyên gia đấu thầu Lê Hân đánh giá, đối với các gói thầu áp dụng chỉ định thầu, pháp luật hiện hành đã thiết lập "kỷ cương tiết kiệm" rất nghiêm ngặt. Theo tinh thần của Công văn số 5557/BTC-QLĐT và Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, chủ đầu tư bắt buộc phải chủ động tiến hành thương thảo trực tiếp với nhà thầu để rà soát, cắt giảm triệt để các chi phí không cần thiết. Việc để xảy ra tình trạng tỷ lệ tiết kiệm chỉ loanh quanh ở mức 0% đến 1,1% cho thấy quy trình thương thảo giảm giá thực chất chưa được thực thi triệt để, làm suy giảm hiệu quả kinh tế của dự án.
Thực trạng này đòi hỏi phải quy chiếu trách nhiệm cụ thể đối với vai trò quản lý của chủ đầu tư là Văn phòng HĐND&UBND xã Tân Lập. Quyết định lựa chọn nhà thầu phải gắn liền với trách nhiệm giải trình toàn diện về tính hiệu quả của dòng vốn công theo đúng tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Các cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng cần tổ chức rà soát lại toàn bộ hồ sơ kỹ thuật, quy trình lập dự toán và khâu đàm phán thương thảo của các dự án này để bảo đảm tính thượng tôn pháp luật.
Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:
[Kỳ 2] Lỗ hổng chấm thầu qua cam kết và dấu hỏi về năng lực thẩm định của đơn vị tư vấn
Kỷ cương tiết kiệm và trách nhiệm tối ưu hóa nguồn vốn trong đấu thầu
Hệ thống pháp luật đấu thầu hiện hành, bao gồm Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Công văn số 5557/BTC-QLĐT, đặt ra yêu cầu vô cùng khắt khe về việc tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công, đặc biệt trong bối cảnh phân cấp quản lý mạnh mẽ về địa phương theo mô hình tinh gọn hai cấp. Các quy định pháp lý không chỉ hướng tới việc lựa chọn được nhà thầu đủ năng lực mà còn đặc biệt chú trọng đến tính cạnh tranh, hiệu quả kinh tế và sự minh bạch tuyệt đối trong toàn bộ quy trình giao thầu.
Cụ thể, tại Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã thiết lập một hàng rào kỹ thuật kiểm soát tài chính chặt chẽ đối với các gói thầu xây lắp đặc thù. Theo đó, đối với gói thầu xây lắp áp dụng chỉ định thầu có tính chất tương tự gói thầu đã thực hiện tốt trong 05 năm, chủ đầu tư bắt buộc phải chủ động tiến hành thương thảo trực tiếp với nhà thầu được đề nghị trúng thầu. Mục tiêu cốt lõi của quá trình thương thảo này là rà soát, cắt giảm triệt để các chi phí không cần thiết, bảo đảm tỷ lệ tiết kiệm mang lại cho ngân sách nhà nước tối thiểu phải đạt từ 5% trở lên so với giá gói thầu ban đầu.
Tinh thần này tiếp tục được khẳng định và quán triệt mạnh mẽ tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu. Văn bản chỉ đạo yêu cầu các địa phương và các chủ đầu tư phải siết chặt kỷ cương quản lý tài chính, tuyệt đối ngăn chặn các hành vi nương nhẹ trong khâu đàm phán hợp đồng. Đối với các hình thức chỉ định thầu khác, chủ đầu tư cũng phải chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp để bảo đảm hiệu quả đầu tư.
Việc để xảy ra tình trạng giá trúng thầu trùng khít với giá dự toán hoặc chỉ giảm mang tính hình thức đối với các gói thầu mà không trải qua quy trình thương thảo giảm giá thực chất là vi phạm nguyên tắc tiết kiệm, không chỉ làm suy giảm hiệu quả kinh tế của dự án mà còn tạo ra những tiền lệ xấu trong công tác quản lý đấu thầu tại cấp cơ sở. Đồng thời, theo Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu cơ quan, đơn vị, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về kết quả lựa chọn nhà thầu, bảo đảm hoạt động đấu thầu được thực hiện công khai, minh bạch, cạnh tranh và phòng ngừa lãng phí.
![Công ty Đông Triều Trúng thầu tại xã Hàm Tân: Đối thủ giảm giá sâu sẩy chân khó hiểu [Kỳ 1]](https://vndl-cdn.kienthuc.net.vn/images/fc469f31cfb477cb5b0a00ed1d9703b63b2a37b622d46db31becddc56ba2c468f5a3a7f719a17367d14d2b08cea4370a/1-7920.jpg.avif)
