Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, vụ cháy xảy ra tại điểm học tạm của Trường THCS Kim Liên gây hậu quả một người tử vong là sự việc đặc biệt nghiêm trọng, gây lo lắng trong dư luận xã hội. Đồng thời đặt ra nhiều vấn đề cần phải xem xét về công tác bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy tại các cơ sở giáo dục.

Không chỉ xác định nguyên nhân mà còn làm rõ trách nhiệm

Luật sư Đặng Văn Cường cho biết, vụ cháy là sự việc rất đáng tiếc khi gây thiệt hại về tính mạng con người, đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động dạy và học của nhà trường cũng như nhiều học sinh. Trường học phải là môi trường an toàn để học sinh học tập, rèn luyện và phát triển. Trẻ em, học sinh là nhóm đối tượng cần được ưu tiên bảo vệ, đặc biệt trước những nguy cơ cháy, nổ và các sự cố có thể đe dọa đến tính mạng.

Cơ quan chức năng cần khẩn trương điều tra, xác định chính xác nguyên nhân vụ cháy, nguồn phát sinh lửa, vật liệu cháy, diễn biến đám cháy, điều kiện thoát nạn và khả năng ứng phó khi sự cố xảy ra. Việc điều tra không chỉ nhằm xác định nguyên nhân trực tiếp mà còn phải làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong toàn bộ quá trình xây dựng, quản lý, vận hành và sử dụng địa điểm học tập này.

Thông tin ban đầu cho thấy, địa điểm xảy ra cháy là khu nhà tạm được sử dụng làm nơi học tập trong thời gian các cơ sở trường học được xây dựng, cải tạo. Công trình có kết cấu sử dụng vật liệu tôn, phục vụ nhu cầu học tập trong một giai đoạn nhất định.

Theo luật sư Cường, việc xây dựng trường học tạm để bảo đảm chỗ học cho học sinh trong thời gian chờ xây dựng trường mới là giải pháp có thể cần thiết trong thực tế. Tuy nhiên, tính chất tạm thời của công trình không đồng nghĩa với việc được phép giảm nhẹ các yêu cầu về an toàn, đặc biệt là an toàn phòng cháy, chữa cháy.

Do đó, Cơ quan điều tra cần làm rõ một số vấn đề: Công trình được xây dựng có đúng giấy phép, thiết kế, quy hoạch và các quy chuẩn kỹ thuật có liên quan hay không? Việc sử dụng vật liệu xây dựng, vật liệu cách nhiệt, cách âm, vật liệu trang trí có bảo đảm yêu cầu an toàn cháy hay không? Hệ thống điện, thiết bị tiêu thụ điện, nguồn nhiệt và các thiết bị có nguy cơ phát sinh tia lửa điện được lắp đặt, sử dụng như thế nào? Công trình có bảo đảm lối thoát nạn, cửa thoát hiểm, hành lang, cầu thang và các điều kiện tiếp cận phục vụ chữa cháy hay không? Có trang bị đầy đủ phương tiện chữa cháy, hệ thống báo cháy, thiết bị cứu nạn, cứu hộ theo yêu cầu pháp luật hay không? Nhà trường và đơn vị quản lý công trình có xây dựng phương án chữa cháy, tổ chức tập huấn, diễn tập và phân công người chịu trách nhiệm về an toàn phòng cháy, chữa cháy hay không?

Đặc biệt, cần xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, đơn vị thi công, đơn vị tư vấn thiết kế, đơn vị quản lý, vận hành công trình và lãnh đạo nhà trường. Mỗi chủ thể có thể có trách nhiệm khác nhau tùy thuộc vào nhiệm vụ được giao, hành vi thực tế và mức độ lỗi. Không thể chỉ kiểm tra thời điểm xảy ra cháy mà phải rà soát cả quá trình từ thiết kế, xây dựng, bàn giao, nghiệm thu đến tổ chức sử dụng công trình.

Có thể truy cứu trách nhiệm hình sự

Về trách nhiệm pháp lý, luật sư Cương cho rằng cần căn cứ kết quả điều tra để xác định hành vi, lỗi và hậu quả của từng tổ chức, cá nhân.

Điều 313 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung, quy định về Tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy. Như vậy, nếu cơ quan điều tra xác định có hành vi vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy, hành vi đó có mối quan hệ nhân quả với vụ cháy và hậu quả làm chết người thì có căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự về tội danh này.

Cần lưu ý, việc xác định trách nhiệm hình sự không chỉ căn cứ vào chức danh của người quản lý mà phải làm rõ ai là người có nghĩa vụ thực hiện các quy định về an toàn phòng cháy, chữa cháy, ai đã thực hiện hoặc không thực hiện nghĩa vụ, hành vi vi phạm cụ thể là gì và hậu quả có liên quan như thế nào.

Trường hợp không chứng minh được hành vi vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy nhưng có hành vi vô ý khác dẫn đến hậu quả chết người vẫn cần xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định tương ứng.

Cụ thể: Điều 128 Bộ luật Hình sự quy định về Tội vô ý làm chết người, áp dụng khi có hành vi vô ý làm chết người nhưng không thuộc trường hợp cấu thành tội danh đặc thù khác. Điều 129 Bộ luật Hình sự quy định về Tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính, áp dụng khi hành vi vô ý làm chết người xuất phát từ việc vi phạm những quy tắc này.

Việc lựa chọn tội danh nào phải căn cứ vào bản chất hành vi, quy định bị vi phạm và các dấu hiệu cấu thành tội phạm, không thể chỉ căn cứ vào hậu quả một người tử vong để mặc nhiên áp dụng một điều luật.

Ngoài trách nhiệm hình sự của cá nhân, tổ chức có liên quan còn có thể phải chịu trách nhiệm hành chính, trách nhiệm kỷ luật và trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

Theo luật sư Cường, vụ việc này cần được điều tra khách quan, toàn diện và xử lý nghiêm minh nếu phát hiện sai phạm. Đối với các công trình trường học, trách nhiệm bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe của học sinh và giáo viên phải được đặt lên hàng đầu. Không thể vì yêu cầu tiến độ xây dựng, vì thiếu phòng học hoặc vì mục tiêu tiết kiệm kinh phí mà xem nhẹ các tiêu chuẩn an toàn.

Nếu phát hiện tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm trong thiết kế, thi công, nghiệm thu, quản lý hoặc sử dụng công trình dẫn đến hậu quả nghiêm trọng thì phải xem xét trách nhiệm tương ứng, kể cả trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ.

Việc xử lý không chỉ nhằm bảo đảm công bằng đối với nạn nhân và gia đình người bị nạn mà còn có ý nghĩa răn đe, phòng ngừa chung, ngăn chặn những vụ việc tương tự có thể xảy ra tại các trường học khác. Đặc biệt, cần tránh tình trạng chỉ xử lý người trực tiếp gây ra sự cố mà bỏ qua trách nhiệm quản lý, giám sát, kiểm tra của những cá nhân, tổ chức có liên quan nếu có căn cứ xác định họ đã vi phạm nghĩa vụ của mình.

Cần sớm có giải pháp ổn định việc học tập của học sinh

Nhận định vụ cháy ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động giáo dục, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng cần sớm có giải pháp ổn định việc học tập của học sinh

Các cơ quan chức năng và ngành giáo dục Hà Nội cần khẩn trương đánh giá mức độ thiệt hại, bố trí địa điểm học tập thay thế bảo đảm an toàn, thuận tiện, hạn chế tối đa việc gián đoạn chương trình giáo dục. Đồng thời, cần quan tâm đến tâm lý của học sinh, giáo viên và phụ huynh sau sự cố; đồng thời có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với gia đình nạn nhân và những người bị ảnh hưởng.

Từ vụ cháy đau lòng trên, luật sư Cường cho rằng cần nhìn nhận công tác phòng cháy, chữa cháy trong trường học bằng tư duy phòng ngừa chủ động, thay vì chỉ tập trung xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Chuyên gia luật hình sự đề xuất một số giải pháp sau: Đối với các công trình trường học tạm, phải kiểm tra kỹ hồ sơ thiết kế, kết cấu, vật liệu xây dựng, hệ thống điện, thiết bị phòng cháy, chữa cháy và điều kiện thoát nạn trước khi đưa vào sử dụng. Không được coi công trình tạm là công trình có thể áp dụng những tiêu chuẩn an toàn thấp hơn quy định.

Đối với hệ thống điện: Thường xuyên kiểm tra đường dây, ổ cắm, thiết bị điện, tránh tình trạng quá tải, chập điện. Không tự ý đấu nối hoặc sử dụng thiết bị điện không bảo đảm an toàn.

Đối với vật liệu xây dựng: Cần lựa chọn vật liệu có đặc tính phù hợp về an toàn cháy, hạn chế vật liệu dễ bắt lửa, dễ tạo khói độc và có khả năng làm đám cháy lan nhanh.

Đối với lối thoát nạn: Phải bảo đảm hành lang, cửa thoát hiểm, cầu thang và các lối đi luôn thông thoáng. Tuyệt đối không khóa, chặn hoặc tận dụng lối thoát hiểm làm nơi chứa đồ.

Đối với thiết bị chữa cháy: Phải trang bị bình chữa cháy, hệ thống báo cháy và các phương tiện cần thiết phù hợp với quy mô, đặc điểm của công trình; thường xuyên kiểm tra để bảo đảm có thể sử dụng khi cần thiết.

Đối với con người: Giáo viên, nhân viên nhà trường phải được hướng dẫn kỹ năng xử lý tình huống cháy, nổ. Học sinh cần được giáo dục kỹ năng thoát hiểm phù hợp với độ tuổi, tổ chức diễn tập định kỳ để không hoảng loạn khi có sự cố.

Đối với cơ quan quản lý: Cần tăng cường kiểm tra các công trình trường học, nhất là những cơ sở đang xây dựng, cải tạo hoặc tổ chức học tập tại địa điểm tạm thời. Phát hiện nguy cơ mất an toàn phải yêu cầu khắc phục ngay; trường hợp không bảo đảm điều kiện an toàn thì phải có biện pháp đình chỉ hoặc tạm dừng sử dụng theo thẩm quyền và quy định pháp luật.

Vụ cháy tại điểm học tạm Trường THCS Kim Liên là lời cảnh báo nghiêm khắc về nguy cơ cháy, nổ trong môi trường giáo dục.

>>> Mời độc giả xem thêm video Hà Nội khuyến khích hạn chế xe máy đời cũ vào phố cổ: