Ngày 9/9, tại Nhà hát TP HCM, chuỗi hoạt động “Dấu Ấn Vàng Son – Những Mảnh Ghép Văn hóa Việt Nam – Thế kỷ X” diễn ra với chương trình tọa đàm và giao lưu xoay quanh mối liên hệ giữa điện ảnh, di sản, du lịch và công nghiệp văn hóa.

Sự kiện có sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, những người làm điện ảnh cùng hơn 500 giảng viên, sinh viên đến từ nhiều trường đại học tại TP HCM.

Chương trình do Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) và Công ty BHD tổ chức.

Từ lịch sử, di sản đến màn ảnh

Tại tọa đàm “Phát triển Công nghiệp Văn hóa và Điện ảnh gắn với Du lịch và Bảo tồn Di sản – Cơ hội phát triển của TP. Hồ Chí Minh, Thành phố sáng tạo Điện ảnh của UNESCO”, các diễn giả tập trung trao đổi về quá trình đưa những giá trị lịch sử, văn hóa lên màn ảnh, qua trường hợp dự án phim “Hộ Linh Tráng Sĩ - Bí Ẩn Mộ Vua Đinh”.

Bà Ngô Thị Bích Hạnh, Phó Chủ tịch VFDA, Phó Chủ tịch BHD, cho biết việc làm phim về lịch sử và di sản là quá trình đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và sự phối hợp giữa các bộ phận.

Theo bà Hạnh, “Hộ Linh Tráng Sĩ - Bí Ẩn Mộ Vua Đinh” không chỉ là một bộ phim mà còn là hành trình của hàng trăm người trong quá trình tìm kiếm, khám phá những câu chuyện liên quan đến nước Việt thế kỷ X.

Tại phiên thảo luận đầu tiên, các chuyên gia đề cập đến việc xử lý tư liệu lịch sử trong quá trình sáng tạo điện ảnh. Theo Nhà nghiên cứu lịch sử - Họa sĩ Phan Thanh Nam (bút danh Ấm Chè), Việt Nam có nhiều ghi chép sử liệu nhưng nguồn hình ảnh minh họa cho các giai đoạn lịch sử còn hạn chế.

Trong quá trình thực hiện phim, ê-kíp đã tham khảo một số hiện vật khảo cổ từ Ninh Bình, đồng thời nghiên cứu thêm các họa tiết, hoa văn của những thời kỳ trước và sau để bổ sung vào những phần tư liệu còn thiếu.

Nhà nghiên cứu lịch sử - Họa sĩ Kaovjets Ngujens cho biết ông dành nhiều sự quan tâm đến các đường nét và hoa văn đặc trưng của văn hóa Việt Nam, đồng thời tham gia cùng cộng đồng họa sĩ Việt nghiên cứu, thể hiện lại các hình ảnh và hoa văn văn hóa.

Với nhà thiết kế Mai Lâm, việc đưa những nghiên cứu về lịch sử lên màn ảnh là quá trình trao đổi và thử nghiệm nhằm tìm sự cân bằng giữa chất liệu lịch sử với ngôn ngữ thẩm mỹ của tác phẩm.

Quá trình này cũng đặt ra yêu cầu phối hợp giữa nhà nghiên cứu và đội ngũ sáng tạo. Theo ông Phan Thanh Nam, nhà thiết kế thường hướng tới yếu tố thẩm mỹ, trong khi cố vấn lịch sử phải bám sát dữ liệu. Những khác biệt trong cách tiếp cận vì thế trở thành một phần của quá trình hoàn thiện tác phẩm.

Ở góc độ diễn xuất, diễn viên Đỗ Thị Hải Yến, người đảm nhận vai Hoàng hậu họ Dương, cho biết quá trình hóa thân vào nhân vật được bắt đầu từ việc tìm hiểu con người phía sau một nhân vật đã trở thành biểu tượng lịch sử.

Nữ diễn viên kỳ vọng tác phẩm có thể khơi gợi sự tò mò, để khán giả sau khi xem phim tiếp tục tìm hiểu về lịch sử Việt Nam và những gì cha ông đã trải qua.

Điện ảnh trong hệ sinh thái văn hóa, du lịch

Nếu phiên thảo luận đầu tiên tập trung vào mối quan hệ giữa sử liệu và sáng tạo, phiên thứ hai mở rộng vấn đề sang việc xây dựng hệ sinh thái điện ảnh – văn hóa tại TP HCM.

Phiên thảo luận có sự tham gia của NSND Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM; bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam; nhà thiết kế Sĩ Hoàng và TS. Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, điều phối chương trình.

Theo nhà thiết kế Sĩ Hoàng, một trong những điểm đáng ghi nhận của “Hộ Linh Tráng Sĩ” là việc tạo dựng hình ảnh người Việt trên màn ảnh thông qua phục trang và thiết kế mỹ thuật.

Ông cũng đề xuất tạo thêm cơ hội để các tác phẩm điện ảnh lịch sử tiếp cận môi trường học đường, qua đó giúp thế hệ trẻ có thêm cách tiếp cận với lịch sử và văn hóa.

NSND Thanh Thúy cho rằng việc phát triển TP.HCM thành một Thành phố điện ảnh không chỉ phụ thuộc vào các dự án lớn mà còn liên quan đến cách công chúng tiếp cận nghệ thuật.

Theo bà, việc đưa văn hóa, nghệ thuật vào trường học có thể góp phần giúp các thế hệ trẻ tiếp cận ngôn ngữ điện ảnh từ những quy mô ban đầu, đồng thời hình thành nguồn khán giả cho điện ảnh.

Một vấn đề khác được đặt ra là tạo điều kiện để các đoàn phim tiếp cận nguồn tài nguyên văn hóa của thành phố. NSND Thanh Thúy cho biết việc tháo gỡ những điểm nghẽn trong thủ tục hành chính, thúc đẩy cơ chế liên thông giữa các cơ quan, ban ngành là một trong những hướng được quan tâm.

Điện ảnh cũng được đặt trong mối liên hệ với du lịch. Theo các ý kiến tại tọa đàm, việc kết hợp văn hóa và du lịch có thể góp phần khai thác các nguồn tài nguyên sẵn có, hình thành những sản phẩm văn hóa – du lịch hướng tới người dân và du khách quốc tế.

Từ góc độ UNESCO, bà Phạm Thị Thanh Hường nhận định Việt Nam có nguồn tài nguyên lịch sử, văn hóa phong phú cho điện ảnh; trong đó TP HCM có nhiều tiềm năng để phát triển văn hóa điện ảnh.

Việc tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO cũng được nhìn nhận là cơ hội để TP HCM mở rộng kết nối với các nhóm sáng tạo, công nghệ và nguồn lực quốc tế.

Bà Phạm Thị Thanh Hường đồng thời nhấn mạnh vai trò của lý luận và phê bình điện ảnh trong việc hình thành môi trường văn hóa lành mạnh, cũng như việc xây dựng một thế hệ khán giả có khả năng tiếp cận tác phẩm từ nhiều góc nhìn.

Hơn 500 sinh viên giao lưu cùng đoàn phim

Sau phần tọa đàm chuyên môn, chương trình tiếp tục với hoạt động giới thiệu series phim tài liệu “Dấu ấn vàng son - Những mảnh ghép văn hóa Việt Nam - Thế kỷ X” và giao lưu về dự án “Hộ Linh Tráng Sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh”.

Hơn 500 giảng viên, sinh viên đến từ Đại học Hoa Sen, Đại học Mỹ thuật TP.HCM, Đại học Văn Lang, Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, HUFLIT… tham gia chương trình.

Khán giả được theo dõi các trích đoạn phim tài liệu giới thiệu những chủ đề văn hóa thời Đinh như đồng tiền đầu tiên, tục xăm hình, tục cướp phết, nghi thức tang lễ và đêm hội trăng rằm.

Các diễn giả cũng trao đổi về vai trò của điện ảnh trong việc đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ, cùng quá trình nghiên cứu và sáng tạo phục trang, ngai vàng, yến tiệc cung đình trong phim.

Chương trình tiếp tục giới thiệu những hình ảnh về bối cảnh Ninh Bình và lịch sử thế kỷ X, trong đó có thước phim tài liệu về cảnh sắc thiên nhiên của quần thể di sản Ninh Bình.

Diễn viên Hứa Vĩ Văn chia sẻ về trải nghiệm tham gia một bộ phim lịch sử và quá trình hóa thân vào nhân vật trong bối cảnh thiên nhiên vùng đất di sản.

Ở phần hậu trường, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cùng các thành viên ê-kíp chia sẻ về quá trình quay phim kéo dài 83 ngày và việc phối hợp giữa cố vấn lịch sử, đội ngũ phục trang, mỹ thuật với diễn viên.

Theo đạo diễn, việc thiết kế phục trang phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về tính lịch sử, sự an toàn trong quá trình diễn xuất cũng như phù hợp với bối cảnh và điều kiện thời tiết.

Phần giao lưu trực tiếp có sự tham gia của các diễn viên Đăng Trần, Hứa Vĩ Văn, Danis Nguyễn, Diệp Quang Bình, Khương Hưng, Đỗ Thị Hải Yến, Trần Quang Lộc…

Nhiều câu hỏi được sinh viên đặt ra xoay quanh mối quan hệ giữa di sản và hư cấu nghệ thuật, cách tiếp cận lịch sử của thế hệ trẻ và những trải nghiệm trong quá trình sản xuất phim.

Chuỗi hoạt động “Dấu Ấn Vàng Son – Những Mảnh Ghép Văn hóa Việt Nam – Thế kỷ X” được tổ chức tại TP.HCM từ ngày 5 đến 10/9/2026. Trước đó, triển lãm tại Công viên Chi Lăng giới thiệu hình ảnh, tư liệu và các yếu tố mỹ thuật phỏng dựng thời Đinh tới người dân và du khách.

Từ triển lãm, tọa đàm chuyên môn đến hoạt động giao lưu với sinh viên, chương trình hướng tới việc tạo thêm những cách tiếp cận lịch sử và di sản thông qua ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Điện ảnh không thay thế sử học, bảo tàng hay các công trình nghiên cứu, nhưng có thể góp phần tạo ra hình ảnh, cảm xúc và sự tò mò, qua đó mở thêm một cánh cửa để công chúng tiếp cận lịch sử.

Khi kết nối với giáo dục, du lịch, nghiên cứu, chính sách văn hóa và nguồn lực sáng tạo trẻ, các giá trị di sản có thêm cơ hội được tiếp tục giới thiệu, diễn giải và sáng tạo bằng ngôn ngữ của hôm nay.