Thế giới ngơ ngác nhìn Nga sản xuất 101% sản lượng "báu vật y học": Toàn cầu chỉ số ít quốc gia làm được

Atomic Energy ngày 20/10 cho biết, các tổ máy điện hạt nhân RBMK-1000 của Nga đã hoàn thành kế hoạch sản xuất đồng vị phóng xạ Coban-60 (Cobalt-60) vào năm 2026 sớm hơn dự kiến.

Cụ thể, các nhà máy điện hạt nhân Kursk, Leningrad và Smolensk (các chi nhánh của Tập đoàn Rosenergoatom, thuộc Bộ phận Điện lực của Rosatom) đã hoàn thành 101% kế hoạch sản xuất Coban-60 và việc vận chuyển sẽ tiếp tục trong quý IV năm 2026.

Toàn cầu chỉ có số ít quốc gia làm chủ công nghệ sản xuất Coban-60

Quy trình sản xuất Coban-60 đòi hỏi hạ tầng công nghệ hạt nhân rất cao, nên chỉ có một số ít quốc gia sở hữu công nghệ và năng lực sản xuất ở quy mô thương mại. Có thể kể đến những "gã khổng lồ" như Canada, Nga, Đức, Mỹ, Trung Quốc...

Tổng cộng có chỉ có khoảng 60 công ty/tập đoàn trên thế giới tự chủ công nghệ này. Bốn "ông lớn" trong số đó là Bruce Power (Canada); Rosatom (Nga); Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc (CNNC); Eckert & Ziegler (Đức), theo báo cáo vào tháng 9/2026 của Marketgrowthreports.

Riêng Canada là quốc gia sản xuất và cung ứng Coban-60 lớn nhất thế giới (70% nguồn cung Coban-60 của thế giới được sản xuất tại các nhà máy điện hạt nhân của Canada), Hiệp hội các chuyên gia thống nhất (Canada) thông tin năm 2025.

Tiếp đến là Nga, với khả năng đáp ứng nhu cầu nội địa và xuất khẩu tới nhiều nước trên thế giới.

Báu vật y học 

Coban-60 là một trong những chất phát xạ gamma được săn đón nhất trên thị trường Nga và toàn cầu, với nhu cầu tăng trưởng mạnh mẽ theo năm, phục vụ chủ yếu trong lĩnh vực y học.

Đồng vị y tế này đã trở thành nền tảng của y học hạt nhân và được ví như "báu vật y học". Trên toàn thế giới, mỗi năm có hơn 40 triệu ca thủ thuật y tế được thực hiện bằng cách sử dụng đồng vị phóng xạ, trong đó khoảng 36 triệu ca dành cho chẩn đoán y học hạt nhân và 4 triệu ca cho xạ trị.

Theo báo cáo cập nhật ngày 15/10/2026 của Industry Research, thị trường Coban-60 toàn cầu dự kiến sẽ tăng trưởng từ 560,76 triệu USD vào năm 2026 lên 883,24 triệu USD vào năm 2035, đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 5,18% trong giai đoạn dự báo 2026-2035.

Các nguồn dựa trên đồng vị này được sử dụng rộng rãi để khử trùng các thiết bị và vật liệu y tế; kéo dài thời hạn sử dụng và khử trùng thực phẩm; điều chỉnh tính chất polymer của vật liệu; và giải quyết các vấn đề môi trường.

Việc sản xuất đồng vị Coban-60 cấp độ khử trùng và đồng vị y tế tại các nhà máy điện hạt nhân sử dụng lò phản ứng RBMK nằm trong các dự án quy mô lớn của Rosatom, thuộc các chương trình chiến lược chuyên ngành "Phát triển Y học Hạt nhân và Sản phẩm Công nghệ" và "Phát triển Tập đoàn Nhà nước Rosatom trong lĩnh vực Y tế".

Các chương trình này chủ yếu nhằm mục đích nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy sự phát triển chung của ngành công nghiệp Nga.

Công ty cổ phần Khoa học Rosatom (Bộ phận Khoa học của Rosatom) đóng vai trò là đơn vị vận hành.

Đồng vị Coban-60 được sản xuất như thế nào?

Coban-60 có chu kỳ bán rã là 5,27 năm, khiến nó trở thành đồng vị có chu kỳ bán rã dài nhất của Coban.

Trên thế giới, đồng vị phóng xạ Coban-60 không thể khai thác tự nhiên mà phải được sản xuất nhân tạo bằng cách bắn phá neutron vào Coban-59 (một kim loại có sẵn trong tự nhiên) trong lò phản ứng hạt nhân, nơi nó hấp thụ các neutron và trở thành Coban-60 có tính phóng xạ.

Coban-60 sau đó được lấy ra khỏi lò phản ứng hạt nhân và chuyển đến một cơ sở chuyên dụng để bọc kín trong các ống thép không gỉ dạng thanh (thường gọi là "thanh nguồn").

Các thanh Coban-60 này, thường được gọi là "nguồn phóng xạ", sẽ được kiểm định và chứng nhận đạt các tiêu chuẩn thiết kế quốc tế.

Các nguồn Coban-60 được lắp đặt vào thiết bị chiếu xạ gamma, nơi các sản phẩm và vật liệu được xử lý bằng cách tiếp xúc với bức xạ gamma do các nguồn này phát ra.

Nguồn: Atomic Energy, IIA Global