Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, hơn 16.000 đội viên thanh niên xung phong đã trở thành lực lượng chủ lực sát cánh cùng bộ đội nơi tuyến đầu. Họ mở đường, dẫn đường cho các đơn vị hành quân; rà phá bom mìn, san lấp hàng chục nghìn mét khối đất đá; ngày đêm giữ cho những tuyến đường huyết mạch không bị chia cắt giữa mưa bom bão đạn. Trên vai họ còn là những chuyến hàng lương thực, đạn dược tiếp sức cho chiến trường.

72 năm đã trôi qua kể từ ngày lá cờ "Quyết chiến - Quyết thắng" tung bay trên nóc hầm De Castries, những "tọa độ lửa" năm xưa nay đã xanh mướt nương ngô, đồng lúa. Thế nhưng, trong ký ức của những nhân chứng lịch sử, âm vang của tiếng búa mở đường và bước chân rầm rập của những đoàn quân điệp điệp trùng trùng vẫn chưa bao giờ dứt. Họ, những chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi ngày ấy đã viết nên một chương sử hào hùng bằng mồ hôi, máu và cả tuổi thanh xuân rực rỡ nhất.

"Vai 20 cân gạo, tay 10 cân muối", quyết không để tắc đường

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, bà Trần Thị Nhĩ (SN 1935, quê Thanh Hóa), hiện sinh sống tại TP Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên bồi hồi xúc động khi nhắc lại những năm tháng thanh xuân giữa khói lửa Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Năm ấy, bà Nhĩ là một cô gái trẻ, cùng đồng đội ngày đêm bám trụ nơi tuyến đầu. Nhiệm vụ của bà và các thanh niên xung phong là làm đường, vận chuyển gạo, vũ khí phục vụ chiến dịch. Với khẩu hiệu “thanh niên xung phong có thể hy sinh, nhưng quyết không để huyết mạch giao thông bị tắc”, “không để tắc đường quá 4 tiếng/ngày”, tinh thần ấy đã trở thành mệnh lệnh thôi thúc họ vượt qua mọi hiểm nguy.

“Cứ sau mỗi trận địch đánh phá, anh em trong đội lại lao ra san lấp hố bom, sửa đường thật nhanh để xe tiếp tục đưa hàng ra mặt trận. Ai cũng quyết tâm phải thông đường trong thời gian ngắn nhất”, bà Nhĩ xúc động nhớ lại.

Đội thanh niên xung phong của bà khi đó có khoảng 10 người. Một người có đôi mắt tinh nhất được giao nhiệm vụ quan sát, đếm bom chưa nổ, đánh dấu vào tấm bản đồ tự vẽ rồi cắm tiêu để đội phá bom đến xử lý. Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, những chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi vẫn không lùi bước, mang theo trong mình tinh thần yêu nước và khát vọng chiến thắng.

Không chỉ đảm bảo giao thông, những nữ thanh niên xung phong như bà Nhĩ còn trực tiếp tham gia vận chuyển hàng hóa. “Vai đeo 20 cân gạo, tay xách 10 cân muối, vượt qua bom đạn của địch”, bà Nhĩ bồi hồi kể. Hình ảnh những cô gái nhỏ bé gồng gánh trên vai khối lượng nặng gấp nhiều lần cơ thể, vượt qua những cung đường cheo leo giữa mưa bom bão đạn đã trở thành biểu tượng cho ý chí và nghị lực phi thường của một thế hệ.

Cuộc sống nơi chiến trường vô cùng khắc nghiệt. Câu thơ của Tố Hữu “khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt” đã phản ánh chân thực những gì bà Nhĩ và đồng đội từng trải qua.

“Chúng tôi phải khoét núi làm đường, đào hầm trú ẩn. Đêm ngủ dưới hầm ẩm thấp, muỗi đốt. Có khi nhiều ngày không có cơm ăn, phải ăn củ rừng, lá rừng cầm hơi. Chấy rận đầy người, sốt rét rừng hành hạ. Cơm thì chỉ là những nắm cơm vắt ăn với muối vừng, có khi chẳng có gì”, bà kể.

Bom đạn nổ ngay bên cạnh, nỗi sợ là điều không thể tránh khỏi. Nhưng tinh thần “đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” đã giúp họ vượt qua tất cả. Trong những tháng ngày gian khó ấy, tình đồng đội và sự sẻ chia trở thành nguồn động viên lớn lao. Đau xót nhất là khi chứng kiến đồng đội hy sinh ngay trước mắt, nhưng mất mát ấy không khiến họ chùn bước mà càng hun đúc thêm ý chí chiến đấu.

Nhắc lại thời khắc Chiến dịch Điện Biên Phủ giành thắng lợi, ánh mắt người nữ thanh niên xung phong năm nào vẫn ánh lên niềm xúc động. “Ôi giời ôi là khóc, vừa khóc vừa vỗ tay”, bà Nhĩ nghẹn ngào nhớ lại giây phút niềm tin về ngày toàn thắng trở thành hiện thực.

Tự hào cùng đồng đội bảo vệ “tọa độ lửa”, góp phần làm nên chiến thắng

“Tôi tự hào cùng đồng đội đã tham gia bảo vệ “tọa độ lửa” Cò Nòi (Mai Sơn, Sơn La), góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ hào hùng”, ông Nguyễn Hùng Thịnh, biên chế đại đội 401, đội 40 của thanh niên xung phong (hiện ở Hà Nội) xúc động chia sẻ.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, ngã ba Cò Nòi (Mai Sơn, Sơn La) giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Đây là điểm giao nhau của ba tuyến vận tải lớn chi viện cho chiến trường Điện Biên Phủ, gồm tuyến từ Việt Bắc qua Ba Khe - Cò Nòi lên Điện Biên Phủ; tuyến từ Khu IV đi từ Nghệ An - Thanh Hóa - Suối Rút qua Mộc Châu - Cò Nòi và tuyến từ Liên khu III qua Nho Quan - Hòa Bình - Suối Rút lên Mộc Châu - Cò Nòi.

Tất cả các tuyến vận tải huyết mạch hướng về Điện Biên Phủ đều phải đi qua ngã ba này. Vì vậy, Cò Nòi trở thành điểm tập kết, trung chuyển lớn nhất cho chiến dịch. Thực dân Pháp và đồng minh tìm mọi cách đánh phá nhằm cắt đứt tuyến chi viện chiến lược, ngăn bộ đội, dân công và vũ khí tiến vào mặt trận.

Ông Thịnh kể, đơn vị của ông hàng ngày phải leo lên các điểm cao để quan sát máy bay địch ném bom, xác định vị trí bom rơi rồi đánh dấu để công binh xử lý bom chưa nổ. Những đoạn đường bị bom cày xới cũng nhanh chóng được lực lượng thanh niên xung phong san lấp, đảm bảo giao thông thông suốt.

Có những ngày cao điểm, máy bay Pháp trút xuống ngã ba Cò Nòi tới 300 quả bom các loại, tương đương gần 70 tấn thuốc nổ. Mặt đường bị cày nát, hố bom chằng chịt khiến công tác khắc phục vô cùng gian nan. Nhưng nguy hiểm nhất vẫn là bom nổ chậm, thứ vũ khí luôn đặt người lính thanh niên xung phong trước lằn ranh sinh tử.

“Mỗi lần máy bay địch thả bom nổ chậm, anh em lại chia nhau leo lên các mỏm đồi cao để quan sát, ghi nhớ vị trí từng quả bom. Đó là cơ sở để công binh tiếp cận tháo kíp”, ông Thịnh nhớ lại.

Thế nhưng, không phải lúc nào cũng tránh được tử thần. Đã nhiều lần, bom bất ngờ phát nổ ngay trong lúc đồng đội của ông đang cẩn trọng xử lý kíp nổ, cướp đi sinh mạng của những người còn rất trẻ.

“Giữa lằn ranh sinh tử mong manh ấy, sau mỗi trận bom, thấy mình vẫn còn sống, vẫn còn được nhìn thấy ánh mặt trời đã là điều kỳ diệu. Đó là ký ức không bao giờ tôi quên”, ông Thịnh bồi hồi nói.

Ông Thịnh chia sẻ, điều khiến ông và các đồng đội vượt qua những tháng ngày gian khổ đó chính là khắc ghi lời dặn của Bác Hồ: “Không có việc gì khó/ Chỉ sợ lòng không bền/ Đào núi và lấp biển/ Quyết chí ắt làm nên”.

Rồi ngày chiến thắng cũng đến. Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng, trở thành mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam. “Đó mãi mãi là những năm tháng đẹp nhất, hào hùng nhất, không bao giờ phai mờ trong tâm trí người lính chúng tôi”, ông Nguyễn Hùng Thịnh xúc động.

​

​