Tờ South China Morning Post (SCMP) ngày 20/10 đưa tin, theo một ủy ban hòa giải do Liên Hợp Quốc bảo trợ tại The Hague (Hà Lan) – cơ quan được giao nhiệm vụ hỗ trợ giải quyết tranh chấp giữa hai nước láng giềng Thái Lan và Campuchia, cả hai bên đã đồng ý giảm bớt những tuyên bố gay gắt và sử dụng đường dây nóng giữa các chỉ huy hải quân để tránh các điểm nóng xung đột tại một vùng biển rộng lớn đang tranh chấp ở Vịnh Thái Lan - nơi chứa nhiều tài nguyên năng lượng.
Các tàu cá Thái Lan di chuyển trên Vịnh Thái Lan. Vùng đáy biển tại đây chứa trữ lượng dầu khí ước tính trị giá 300 tỷ USD. Ảnh: SCMP
Theo SCMP, trong nhiều thập kỷ qua, hai quốc gia Đông Nam Á này cũng tranh chấp về việc phân định đường biên giới đất liền dài 800 km. Các cuộc đụng độ tại khu vực này vào năm ngoái đã khiến một số người ở cả hai nước thiệt mạng và làm đình trệ hoạt động thương mại xuyên biên giới trị giá hàng tỷ USD.
Mặc dù một thỏa thuận ngừng bắn mong manh đạt được vào tháng 12/2025 vẫn đang được duy trì dọc theo biên giới, nhưng quan hệ giữa Bangkok và Phnom Penh đã rơi xuống mức thấp nhất. Cả hai bên đều cáo buộc đối phương nhắm mục tiêu vào thường dân trong suốt thời gian xung đột và thỉnh thoảng vi phạm lệnh ngừng bắn.
Trong bối cảnh căng thẳng đó, các tuyên bố chủ quyền chồng chéo đối với vùng đáy biển ở Vịnh Thái Lan – nơi chứa trữ lượng dầu khí ước tính trị giá 300 tỷ USD – đã trở nên gay gắt hơn.
Hồi tháng 5, Thái Lan đã hủy bỏ một kênh đối thoại song phương với Campuchia vốn được thiết lập để giải quyết các tuyên bố chủ quyền đối với vùng biển này.
Động thái đó đã thúc đẩy Campuchia gửi yêu cầu tới Ủy ban Hòa giải được thành lập theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) – cơ quan đã tổ chức các phiên họp tại Singapore vào tháng trước – nhằm khởi động tiến trình hòa giải về quyền kiểm soát vùng biển giàu tài nguyên này.
Vòng đàm phán thứ hai đã diễn ra vào tuần trước tại The Hague, dưới sự chủ trì của Tòa trọng tài thường trực (PCA), nhằm xem xét các tuyên bố chủ quyền đối với một vùng biển rộng 27.000 km2.
Cuối ngày 19/10, PCA cho biết cả Thái Lan và Campuchia đều thể hiện thiện chí đối với việc giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, đồng thời nhất trí thực hiện các biện pháp xây dựng lòng tin trong suốt quá trình này.
Các biện pháp đó bao gồm cam kết khi đưa ra "các tuyên bố công khai về biên giới trên biển và về mối quan hệ giữa hai nước, cần hướng tới việc tạo không gian cho sự tương tác mang tính xây dựng, thay vì gây áp lực lên bên kia hoặc loại bỏ các phương án giải quyết khác".
Tương tự, "cả hai bên cam kết sẽ kiềm chế trong các thông tin và tuyên bố công khai có thể gây ra tâm lý tiêu cực trong dư luận hoặc làm gia tăng căng thẳng giữa người dân hai nước", đồng thời "phòng ngừa thông tin sai lệch và thông tin xuyên tạc có khả năng làm suy yếu tiến trình hòa giải".
SCMP nhận định, đây là một bước tiến nhỏ nhưng đáng kể trong mối quan hệ giữa hai nước láng giềng vốn bị bao trùm bởi sự ngờ vực kể từ khi cuộc xung đột tại khu vực biên giới đất liền bùng phát vào tháng 7 năm ngoái.
Mặc dù xung đột trên thực địa đã tạm lắng, nhưng một cuộc "khẩu chiến" trên mạng xã hội vẫn đang diễn ra gay gắt giữa công chúng hai nước. Các tranh cãi mang màu sắc dân tộc chủ nghĩa vẫn bùng lên xoay quanh nhiều vấn đề.
Một khu tái định cư dành cho các gia đình phải rời bỏ nhà cửa do giao tranh dọc biên giới Campuchia - Thái Lan tại tỉnh Banteay Meanchey, Campuchia, vào ngày 16/9. Ảnh: Reuters
Ngoài ra, PCA cho biết chỉ huy hải quân hai nước sẽ sử dụng một đường dây nóng được thiết lập "nhằm thông báo và xử lý kịp thời các sự cố trên biển, từ đó tránh những hiểu lầm và căng thẳng có thể gây tác động tiêu cực đến tiến trình hòa giải".
Lần thứ hai trong lịch sử
Theo SCMP, đây mới chỉ là lần thứ hai trong lịch sử Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) mà tiến trình hòa giải được áp dụng. Lần đầu tiên là vụ việc do Đông Timor khởi xướng chống lại Australia vào năm 2016, với thời gian giải quyết kéo dài gần hai năm.
Ủy ban Hòa giải lần này gồm năm thành viên, do luật sư kiêm nhà ngoại giao người Australia, bà Katrina Cooper, làm chủ tịch. Tiến trình này không có tính ràng buộc về mặt pháp lý.
Sau vòng thảo luận thứ hai, Bộ Ngoại giao Thái Lan cho biết các biện pháp xây dựng lòng tin sẽ đóng vai trò là "những hướng dẫn nhằm thúc đẩy một môi trường thuận lợi cho việc tiếp tục các cuộc thảo luận trong khuôn khổ tiến trình hòa giải".
Trong một tuyên bố đưa ra vào cuối ngày 19/10, bộ này cho biết thêm: "Trong chặng đường sắp tới, phía Thái Lan hy vọng rằng cả hai bên sẽ nghiêm túc triển khai các biện pháp này."
Bộ Ngoại giao Campuchia cũng bày tỏ quan điểm tương tự, tái khẳng định "sự ủng hộ hoàn toàn đối với tiến trình hòa giải mà chính nước này đã khởi xướng".
"Luật pháp quốc tế cung cấp lộ trình để giải quyết các tranh chấp giữa các quốc gia một cách hòa bình", tuyên bố của phía Campuchia nêu rõ.
