Sư tử hang động châu Âu (Panthera spelaea) là một trong những loài mèo lớn đáng chú ý nhất từng sinh sống trên Trái Đất. Chúng xuất hiện trên những vùng rộng lớn của Âu - Á trong kỷ Pleistocene, cùng thời với voi ma mút, tê giác lông mượt và những đàn tuần lộc khổng lồ. Dù có họ hàng gần với sư tử hiện đại, các bằng chứng hóa thạch và di truyền cho thấy đây là một dòng tiến hóa riêng biệt, thường được công nhận là một loài đã tuyệt chủng.

Tên gọi “sư tử hang động” dễ khiến người ta hình dung chúng sống trong hang tối. Thực tế, cái tên này bắt nguồn một phần từ việc hài cốt của chúng thường được tìm thấy trong các hang động, chứ không có nghĩa chúng chuyên cư trú ở đó. Môi trường sống điển hình của chúng là những vùng đồng cỏ rộng mở và thảo nguyên lạnh, nơi có nhiều con mồi lớn. Với thân hình khỏe khoắn và khả năng săn bắt của một động vật ăn thịt đầu bảng, chúng là một trong những kẻ săn mồi đáng gờm của thời kỳ băng hà.

Tranh phục dựng sư tử hang động trong cảnh quan châu Âu thời băng hà. Ảnh: Mauricio Antón, Wikimedia Commons.

Kích thước của loài vật này cũng là chủ đề hấp dẫn. Những cá thể thuộc các dạng cổ xưa có thể lớn hơn đáng kể so với sư tử ngày nay, trong khi các quần thể sống vào giai đoạn muộn có kích thước biến đổi theo thời gian. Chúng có thể săn ngựa hoang, tuần lộc và những động vật ăn cỏ lớn khác. Một chi tiết thú vị đến từ nghệ thuật hang động: hình vẽ tại hang Chauvet ở Pháp thể hiện những con sư tử hang động không có bờm lớn như sư tử đực hiện đại. Tuy nhiên, hình vẽ cổ không thể tự nó chứng minh mọi cá thể đều không có bờm.

Sư tử hang động biến mất vào cuối kỷ Pleistocene, khoảng 14.000–14.500 năm trước tại phần lớn khu vực Âu - Á. Nguyên nhân chính xác vẫn còn được nghiên cứu, nhưng biến đổi khí hậu sau thời kỳ băng hà, sự thu hẹp môi trường sống đồng cỏ và những thay đổi trong quần thể con mồi có thể đã góp phần. Tác động của con người cũng được xem xét, dù mức độ ảnh hưởng trực tiếp chưa được xác định chắc chắn. Sự tuyệt chủng của loài mãnh thú này là một phần trong cuộc biến động lớn của hệ động vật khổng lồ cuối kỷ băng hà.