Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, hồ sơ hoạt động giao thầu công liên quan đến Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Nguyễn Gia NT (mã số thuế: 4201965848, trụ sở đặt tại xã Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa) không chỉ dừng lại ở bề nổi là hiệu suất trúng 16/16 gói thầu bằng hình thức chỉ định thầu. Đi sâu mổ xẻ và đối chiếu trực diện các quyết định phê duyệt hành chính với quy định pháp luật hiện hành, hàng loạt điểm nghẽn về mặt thủ tục và dấu hiệu bất thường về mặt tài chính đã lộ diện, đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác kiểm tra, hậu kiểm từ cơ quan chuyên môn.

Trong bối cảnh nền hành chính quốc gia đã chính thức vận hành theo mô hình tinh gọn, bỏ cấp huyện và chỉ còn hai cấp tại địa phương (cấp Tỉnh và cấp Xã) theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, quyền tự chủ tài chính được đẩy mạnh về các địa phương. Điều này đồng nghĩa, kỷ cương quản lý dòng vốn đầu tư công tại cấp cơ sở phải được siết chặt bằng hệ thống pháp luật minh bạch.

Khoảng lặng thông tin và độ trễ công bố kết quả bất thường

Khúc mắc đầu tiên cần làm rõ nằm ở khoảng thời gian “độ trễ” công khai thông tin từ phía các cơ quan chủ đầu tư đối với chuỗi dự án của Công ty Nguyễn Gia NT.

Hệ thống pháp luật về đấu thầu hiện hành yêu cầu kết quả lựa chọn nhà thầu phải được bên mời thầu đăng tải chậm nhất không quá 05 ngày làm việc trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Quy trình này là rào cản pháp lý bắt buộc nhằm ngăn chặn các thỏa thuận thiếu minh bạch, bảo vệ quyền giám sát của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế diễn ra tại Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường Bắc Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) lại cho thấy một "khoảng lặng" thông tin bất thường.

Dữ liệu hồ sơ gốc thể hiện, vào ngày 22/05/2026, Giám đốc Trung tâm này là ông Lê Văn Mỹ đã đặt bút ký phê duyệt hàng loạt quyết định kết quả chỉ định thầu rút gọn cho Công ty Nguyễn Gia NT. Chuỗi văn bản bao gồm 04 quyết định: Quyết định số 108/QĐ-TTDVSNC (gói thầu tư vấn giám sát Trường Mầm non Vĩnh Phương 1); Quyết định số 153/QĐ-TTDVSNC (gói thầu tư vấn giám sát Trường Tiểu học Vĩnh Phước 1); Quyết định số 137/QĐ-TTDVSNC (gói thầu thi công xây dựng Trường Mầm non Hướng Dương) và Quyết định số 118/QĐ-TTDVSNC (gói thầu tư vấn giám sát Trường THCS Nguyễn Viết Xuân).

Đáng nói, thay vì phải công bố ngay trong hạn định quy mô 05 ngày làm việc, các tài liệu hành chính này dường như bị "ngâm" lại cho đến tận ngày 12/06/2026 và 13/06/2026 mới được cập nhật lên cổng thông tin đấu thầu công khai. Khoảng trễ kéo dài liên tục từ 21 đến 22 ngày đối với cùng một nhà thầu là dấu hiệu chưa tuân thủ đầy đủ quy định tại Điều 33 của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.

Bình luận về yếu tố này, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Sự chậm trễ đăng tải kết quả thầu lên đến hơn 3 tuần không thể coi là một sơ suất kỹ thuật ngẫu nhiên khi nó xảy ra đồng loạt đối với 4 gói thầu liên tiếp của cùng một chủ đầu tư giao cho cùng một nhà thầu. Đây là hành vi trực tiếp cản trở tiến trình tiếp cận thông tin công khai của dư luận, làm suy giảm tính nghiêm minh của kỷ cương quản lý nhà nước. Việc bưng bít thông tin kết quả thầu tạo ra một vùng xám thiếu minh bạch, môi trường thuận lợi cho các thỏa thuận khép kín".

Bài toán hiệu quả kinh tế tại các gói thầu chỉ định xây lắp

Bên cạnh các yếu tố về tính công khai thông tin, hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước tại các gói thầu chỉ định thầu rút gọn của Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Nguyễn Gia NT cũng là một khía cạnh cần được phân tích thấu đáo dưới góc độ kinh tế đầu tư công.

Hành lang hướng dẫn quản lý tài chính năm 2026, được cụ thể hóa qua Công văn số 5557/BTC-QLDT của Bộ Tài chính, đã phân định rất rõ hai cơ chế tiết kiệm khi áp dụng chỉ định thầu. Đối với gói thầu xây lắp thuộc trường hợp chỉ định thầu theo quy mô và tính chất tương tự quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, chủ đầu tư bắt buộc phải thương thảo bảo đảm tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu 5%. Tuy nhiên, đối với các gói thầu chỉ định thầu rút gọn theo hạn mức tài chính khác (dưới 2 tỷ đồng đối với xây lắp thuộc dự án), Bộ Tài chính không áp sàn tỷ lệ mà cho phép “chủ đầu tư chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn, bảo đảm khả thi”.

Đối chiếu với hồ sơ thực tế, Gói thầu số 1: Thi công xây dựng công trình Nâng cấp, sửa chữa đoạn hẻm 25/30 Hà Thanh (đoạn cuối) do Ban Quản lý dự án phường Nha Trang làm Chủ đầu tư có giá gói thầu được duyệt là 1.144.496.103 đồng. Theo Quyết định phê duyệt số 153/QĐ-BQLDA ngày 08/06/2026, giá trúng thầu của Công ty Nguyễn Gia NT là 1.110.161.000 đồng. Phép tính số học cho thấy tỷ lệ tiết kiệm thực tế đạt 3% (tương ứng giảm chi cho công quỹ 34.335.103 đồng). Xét về mặt pháp lý, do đây là gói thầu chỉ định thầu rút gọn theo hạn mức, mức tiết kiệm 3% này hoàn toàn tuân thủ đúng thẩm quyền và tinh thần chủ động thương thảo của chủ đầu tư theo hướng dẫn tại Mục 1b Công văn số 5557/BTC-QLDT. Mặc dù vậy, dưới góc độ hiệu quả kinh tế thuần túy, việc chỉ đạt tỷ lệ giảm giá sát sàn này vẫn đặt ra bài toán tối ưu hóa chi tiêu công cho đơn vị quản lý trong bối cảnh thắt chặt ngân sách địa phương.

Đáng chú ý, hiện tượng hiệu quả kinh tế chạm mốc tối thiểu 0% cũng đã xuất hiện tại gói thầu phá dỡ nền sân cũ và đổ bê tông trước mặt cổng sân trường thuộc Điểm chính của Trường Tiểu học Vĩnh Hiệp. Theo Quyết định phê duyệt số 112/QĐ-THVH ngày 28/04/2026 của Phó Hiệu trưởng phụ trách Nguyễn Nguyên Kim Khương, giá dự toán và giá trúng thầu của Công ty Nguyễn Gia NT trùng khớp hoàn toàn ở con số 89.100.000 đồng. Dù không vi phạm các quy định pháp luật hiện hành do gói thầu quy mô nhỏ được quyền chủ động thương thảo, việc giá trúng thầu trùng khít 100% giá dự toán cho thấy quá trình thương thảo hợp đồng chưa mang lại giá trị giảm giá trực tiếp nào cho nguồn chi thường xuyên phục vụ giáo dục tại cơ sở.

Phân tích về hiệu quả tài chính và tính pháp lý của các gói thầu chỉ định thầu rút gọn, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) đánh giá: "Theo quy định tại mục 1b Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính, đối với các trường hợp chỉ định thầu rút gọn theo hạn mức tài chính, chủ đầu tư được trao quyền chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với điều kiện thị trường và địa bàn nhằm bảo đảm tính khả thi cho nhà thầu. Tỷ lệ tiết kiệm tối thiểu 5% trong xây lắp chỉ định thầu chỉ là điều kiện bắt buộc áp dụng cho các gói thầu thuộc quy mô và tính chất tương tự theo điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Do đó, việc Ban Quản lý dự án phường Nha Trang thương thảo mức tiết kiệm 3% đối với gói thầu nâng cấp hẻm 25/30 Hà Thanh là hoàn toàn hợp pháp, đúng thẩm quyền và tuân thủ chặt chẽ các văn bản hướng dẫn hành chính. Tuy vậy, dưới góc độ kinh tế học công sản, dù không có vi phạm luật định, việc xuất hiện các gói thầu có giá trúng khít giá trần với tỷ lệ giảm giá đạt mức 0% như tại Trường Tiểu học Vĩnh Hiệp vẫn đặt ra đòi hỏi rất lớn đối với các chủ đầu tư trong việc nâng cao kỹ năng thương thảo để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế sử dụng công quỹ."

Sự xuất hiện của loạt gói thầu độc hành với tỷ lệ tiết kiệm thấp nhưng được thực hiện hoàn toàn đúng thẩm quyền thương thảo chủ động, kết hợp với tình trạng chậm công bố thông tin, đang đặt ra bài toán lớn về năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình của các chủ đầu tư. Giao thầu chỉ định không phải là khoảng trống miễn trừ trách nhiệm. Những dấu hiệu này đang chờ đợi sự rà soát, kiểm tra thường xuyên từ các cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu tại địa phương để bảo đảm mọi đồng vốn đầu tư công đều được sử dụng công bằng, minh bạch và mang lại hiệu suất sử dụng thực tế cao nhất.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.