Theo thông tin tại tọa đàm “Ai có nguy cơ chuyển nặng khi mắc sốt xuất huyết?” do Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC) phối hợp với Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam tổ chức, khu vực miền Nam hiện chiếm 73,1% tổng số ca sốt xuất huyết Dengue (SXHD) trên cả nước. Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần nhận diện sớm nhóm nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo để kịp thời tiếp cận chăm sóc y tế.
Những nhóm người cần theo dõi sát khi mắc sốt xuất huyết
TS. BS. Thân Hà Ngọc Thể, Chủ tịch Hội Y học Chăm sóc giảm nhẹ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Lão khoa TP.HCM, cho biết quá trình lão hóa khiến chức năng miễn dịch và khả năng dự trữ sinh lý ở người cao tuổi suy giảm. Các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hay bệnh thận mạn cũng khiến việc điều trị SXHD phức tạp hơn.
TS. BS. Thân Hà Ngọc Thể (trái) cho biết việc bù dịch ở người cao tuổi cần được đánh giá và theo dõi chặt chẽ, vì thiếu dịch hay quá tải dịch đều có thể làm tình trạng bệnh phức tạp hơn.
Đáng chú ý, triệu chứng ở người cao tuổi có thể không điển hình. Thay vì sốt cao hay đau nhức rõ rệt, người bệnh có thể chỉ bồn chồn, lừ đừ hoặc lú lẫn, dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe thường gặp ở tuổi già. Việc bù dịch cũng cần được theo dõi chặt chẽ bởi cả thiếu dịch lẫn quá tải dịch đều có thể khiến tình trạng bệnh phức tạp hơn.
Đối với trẻ em, BS. Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), lưu ý các nhóm nguy cơ gồm trẻ dưới 1 tuổi, trẻ thừa cân, béo phì hoặc có bệnh lý đi kèm. Ở trẻ nhũ nhi, triệu chứng thường không rõ ràng, trong khi diễn biến chuyển nặng khó lường trước. Trẻ thừa cân, béo phì cũng có thể đối mặt với nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như sốc SXHD do thoát huyết tương.
Phụ huynh cần chú ý những thay đổi về trạng thái, mức độ hoạt động và biểu hiện mệt mỏi của trẻ, thay vì chỉ dựa vào việc trẻ vẫn tỉnh táo, nói chuyện bình thường.
Phụ nữ mang thai cũng cần được theo dõi chặt chẽ khi mắc bệnh do nguy cơ biến chứng ở cả mẹ và thai nhi, bao gồm xuất huyết sau sinh, sinh non và trẻ nhẹ cân. Nhóm này nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn theo dõi, điều trị và phòng muỗi đốt phù hợp.
Hết sốt chưa có nghĩa là hết nguy hiểm
SXHD không chỉ gây biến chứng ở các nhóm nguy cơ cao. Người trẻ, khỏe mạnh cũng có thể diễn tiến nặng, thậm chí tử vong.
Theo BS. Trương Hữu Khanh, dấu hiệu mệt mỏi ở trẻ béo phì thường khó nhận biết do các em vẫn có thể tỉnh táo nói chuyện. Do đó, phụ huynh không được chủ quan mà cần quan sát và thăm hỏi kỹ càng. Ảnh: Ngô Trần Hải An.
Thời gian gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM từng tiếp nhận hai bệnh nhân 16 và 21 tuổi trong tình trạng nguy kịch. Một trường hợp phải điều trị bằng kỹ thuật cao như ECMO hơn một tháng, với chi phí gần 1 tỷ đồng; trường hợp còn lại phải lọc máu liên tục trong 45 ngày. Ngày 8/9, bệnh viện cũng ghi nhận một ca tử vong do SXHD nặng ở người bệnh 20 tuổi.
Theo BS. Trương Hữu Khanh, không thể chủ quan cho rằng người bệnh trẻ tuổi, khỏe mạnh sẽ chỉ mắc bệnh nhẹ, bởi tất cả bệnh nhân đều có khả năng chuyển nặng.
Một điểm đáng lưu ý là giai đoạn nguy hiểm của SXHD thường rơi vào ngày thứ 3-7 kể từ khi khởi phát, thời điểm người bệnh có thể đã giảm hoặc hết sốt. Nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời, bệnh có thể gây sốc do thoát huyết tương, xuất huyết nặng hoặc tổn thương các cơ quan như gan, thận, tim, phổi và não.
Các dấu hiệu cảnh báo gồm vật vã, lừ đừ, li bì; đau bụng nhiều và liên tục; nôn ói nhiều; chảy máu chân răng, chảy máu mũi; nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu; kinh nguyệt nhiều bất thường; tiểu ít, không tiểu trong hơn 6 giờ; tay chân lạnh.
Ở người cao tuổi, các biểu hiện như buồn ngủ bất thường, kích động, lú lẫn, thở nhanh hoặc khó thở cũng cần được chú ý. Người sử dụng thuốc chẹn beta điều trị bệnh tim mạch có thể không xuất hiện nhịp tim nhanh ngay cả khi đã có tình trạng sốc.
Khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần đến cơ sở y tế gần nhất, không nên tiếp tục tự theo dõi tại nhà.
Chủ động phòng bệnh từ sớm
Để phòng SXHD, các chuyên gia khuyến cáo người dân thường xuyên diệt lăng quăng, loại bỏ các vật dụng chứa nước đọng, giữ gìn môi trường sống sạch sẽ và ngủ màn, kể cả ban ngày, nhằm hạn chế muỗi đốt.
"Bác sĩ không bao giờ dám chủ quan khẳng định ca này sẽ nhẹ hay ca kia sẽ nặng. Tất cả bệnh nhân đều có khả năng trở nặng" – BS. Trương Hữu Khanh nhấn mạnh.
Khi xuất hiện triệu chứng sốt trong mùa dịch, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền, người bệnh nên đi khám sớm, đồng thời cung cấp đầy đủ thông tin về bệnh lý và các loại thuốc đang sử dụng để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe.
Bên cạnh các biện pháp kiểm soát muỗi và theo dõi bệnh đúng hướng dẫn, người dân có thể trao đổi với nhân viên y tế về tiêm chủng phòng SXHD để được tư vấn theo độ tuổi và chỉ định cụ thể.
Việc nhận diện nguy cơ, theo dõi sát diễn biến bệnh và phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng và giảm gánh nặng điều trị cho người bệnh và gia đình.
