Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook đã mở ra nhiều cơ hội mua sắm thuận tiện cho người dùng. Tuy nhiên, song song với đó, các hình thức lừa đảo trực tuyến cũng liên tục biến tướng với thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn. Thời gian gần đây, cơ quan chức năng ghi nhận hàng loạt trường hợp người dân bị lừa đảo khi có nhu cầu mua các thiết bị công nghệ giá trị cao như máy ảnh thông qua chiêu trò “hỗ trợ săn sale” trên TikTok.

Thủ đoạn dựng kịch bản nhiều lớp để dẫn dụ người mua

Ảnh minh họa.

Theo phản ánh từ cơ quan chức năng, các đối tượng lừa đảo thường sử dụng hoặc mua lại những tài khoản TikTok có lượng theo dõi nhất định để đăng tải các video quảng cáo “săn sale” máy ảnh với mức giá rẻ bất thường. Những bài đăng này thường sử dụng hình ảnh các dòng máy ảnh nổi tiếng, kèm lời giới thiệu hấp dẫn như “xả kho”, “giảm giá sốc”, “hàng trợ giá”, “flash sale giới hạn”.

Điều khiến nhiều người dễ mắc bẫy nằm ở mức giá được đưa ra quá hấp dẫn. Một số sản phẩm vốn có giá hàng chục triệu đồng nhưng được quảng cáo chỉ từ 270.000 đồng đến hơn 800.000 đồng. Để tăng độ tin cậy, các đối tượng còn cam kết bảo hành 24 tháng, tặng phụ kiện miễn phí, hỗ trợ giao hàng toàn quốc hoặc cho phép kiểm tra hàng trước khi nhận.

Khi người dùng để lại bình luận hoặc nhắn tin hỏi mua, các đối tượng sẽ nhanh chóng tiếp cận, tư vấn rất chuyên nghiệp nhằm tạo dựng lòng tin. Sau vài bước trao đổi, khách hàng được hướng dẫn chuyển sang liên hệ qua Zalo với lý do “dễ hỗ trợ hơn” hoặc “để gửi thông tin ưu đãi riêng”. Đây cũng là bước giúp đối tượng tách nạn nhân khỏi nền tảng TikTok nhằm tránh bị kiểm soát hoặc tố cáo.

Sau khi khách chọn sản phẩm, đối tượng yêu cầu chuyển trước khoản tiền “đặt cọc săn sale”, thường dao động từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng tùy loại máy ảnh. Nhiều người vì tin rằng đây chỉ là khoản phí giữ ưu đãi nên nhanh chóng chuyển tiền.

Để tăng cảm giác giao dịch là thật, các đối tượng tiếp tục dựng thêm một lớp kịch bản khác. Sau khi nhận được tiền cọc, chúng cung cấp thêm tài khoản Zalo mới, tự xưng là “nhân viên giao hàng” hoặc “bộ phận kho vận”. Người này sẽ gửi hình ảnh hóa đơn, ảnh kiện hàng hoặc video quay cảnh “đóng gói sản phẩm” nhằm khiến nạn nhân tin rằng máy ảnh đang được giao thật.

Tuy nhiên, ngay sau đó, nạn nhân bắt đầu bị yêu cầu chuyển thêm tiền với hàng loạt lý do như “phí bảo hiểm đơn hàng”, “phí xác minh giao dịch”, “phí đảm bảo vận chuyển”, “phí hoàn tất thủ tục” hay “phí kích hoạt bảo hành điện tử”. Mỗi khoản thường không quá lớn nhưng được cộng dồn liên tục, có trường hợp lên đến vài triệu đồng.

Anh T.Q.H., một sinh viên tại Hà Nội, cho biết đã bị lừa gần 6 triệu đồng khi đặt mua một chiếc máy ảnh mirrorless giá “săn sale” trên TikTok. Ban đầu, anh chỉ chuyển 500.000 đồng tiền giữ đơn. Sau đó, người tự xưng là shipper liên tục yêu cầu đóng thêm các khoản phí để “mở khóa đơn hàng”. Vì lo mất tiền cọc nên anh tiếp tục chuyển khoản nhiều lần. Chỉ đến khi bị chặn Zalo hoàn toàn, anh mới nhận ra mình bị lừa.

Trong một trường hợp khác, chị N.T.M. tại TP.HCM chia sẻ bản thân bị thu hút bởi quảng cáo bán máy ảnh du lịch giá chưa tới 1 triệu đồng. Sau khi chuyển khoản đặt cọc, chị nhận được hình ảnh kiện hàng và mã vận đơn giả mạo nên hoàn toàn tin tưởng. Đối tượng sau đó yêu cầu chuyển thêm 3,5 triệu đồng với lý do “đơn hàng quốc tế cần phí hải quan”. Khi chị từ chối, toàn bộ tài khoản liên hệ lập tức biến mất.

Theo cơ quan chức năng, điểm nguy hiểm của thủ đoạn này là các đối tượng tạo ra quy trình giao dịch nhiều bước rất giống hoạt động mua bán thật. Nạn nhân thường bị dẫn dắt tâm lý theo kiểu “đã lỡ chuyển rồi thì cố chuyển thêm để lấy lại hàng”. Chính điều đó khiến nhiều người tiếp tục sập bẫy dù đã xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Không chỉ gây thiệt hại tài chính, những vụ việc như trên còn khiến niềm tin của người dùng đối với hoạt động mua sắm trực tuyến bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Trong bối cảnh nhu cầu mua bán thiết bị công nghệ ngày càng lớn, các chiêu trò lợi dụng tâm lý ham giá rẻ vẫn đang tiếp tục được biến tướng trên nhiều nền tảng mạng xã hội.

Cơ quan chức năng và chuyên gia cảnh báo không chuyển tiền theo “kịch bản”

Trước thực trạng gia tăng các vụ lừa đảo mua bán thiết bị công nghệ trên mạng xã hội, lực lượng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã phát đi nhiều khuyến cáo tới người dân.

Theo cơ quan chức năng, người dùng cần đặc biệt cảnh giác với các quảng cáo bán hàng có giá thấp bất thường trên TikTok, Facebook hoặc các nền tảng trực tuyến khác. Với các mặt hàng giá trị cao như máy ảnh, điện thoại, laptop, mức giá chênh lệch quá lớn so với thị trường thường là dấu hiệu đáng nghi ngờ.

Người dân được khuyến cáo không chuyển tiền trước cho người bán khi chưa xác minh rõ danh tính, địa chỉ, độ uy tín cũng như tính xác thực của giao dịch. Thay vì mua hàng qua các tài khoản cá nhân trên mạng xã hội, người dùng nên ưu tiên giao dịch thông qua các sàn thương mại điện tử chính thống có chính sách bảo vệ khách hàng và hỗ trợ thanh toán khi nhận hàng.

Cơ quan chức năng cũng nhấn mạnh rằng các yêu cầu chuyển thêm tiền dưới những lý do như “bảo hiểm đơn hàng”, “xác minh giao dịch”, “phí kích hoạt” hay “phí giữ kho” đều là dấu hiệu phổ biến của các vụ lừa đảo trực tuyến. Một khi đã phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân cần dừng ngay giao dịch thay vì tiếp tục chuyển tiền với hy vọng nhận lại hàng.

Ngoài ra, người dùng cũng cần hạn chế cung cấp hình ảnh hóa đơn chuyển khoản, thông tin cá nhân hoặc mã xác thực cho người lạ trên không gian mạng. Trong trường hợp nghi ngờ bị lừa đảo, cần nhanh chóng lưu giữ toàn bộ nội dung trao đổi, thông tin tài khoản nhận tiền và trình báo cơ quan Công an để được hỗ trợ kịp thời.

Liên quan đến các rủi ro trong giao dịch thương mại điện tử, chuyên gia an ninh mạng Vũ Ngọc Sơn từng nhận định trong một tham luận về an toàn giao dịch số rằng người dùng hiện đang sống trong “nghịch lý của kỷ nguyên số”, khi việc mua sắm ngày càng thuận tiện nhưng tài sản cũng có thể bị đánh cắp rất nhanh chỉ sau một lần bất cẩn.

Theo phân tích của ông Sơn, các đối tượng lừa đảo hiện nay không chỉ giả mạo cửa hàng uy tín mà còn tận dụng công nghệ AI, deepfake, tin nhắn giả mạo và các liên kết độc hại để thao túng tâm lý người dùng. Chuyên gia này cho rằng để bảo vệ người dân trên môi trường số cần triển khai đồng bộ “khiên 3 lớp” gồm pháp lý, công nghệ và kỹ năng số cho cộng đồng.

Ông Sơn cũng khuyến nghị người dùng cần hình thành phản xạ an toàn với nguyên tắc “3 Không - 3 Nhanh”, bao gồm không tin tưởng tuyệt đối vào các giao dịch trực tuyến, không cài ứng dụng từ liên kết lạ, không chuyển tiền khi chưa xác thực đầy đủ; đồng thời nhanh chóng kiểm tra thông tin, ngắt kết nối và báo cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Những chia sẻ này được ông đưa ra trong phần tham luận về giải pháp bảo vệ người dùng thương mại điện tử trước các nguy cơ an ninh mạng.

Trong bối cảnh tội phạm mạng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, giới chuyên gia cho rằng yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự tỉnh táo của người dùng. Chỉ một phút chủ quan trước lời mời “săn sale siêu rẻ” cũng có thể khiến nhiều người mất trắng số tiền tích góp trong thời gian ngắn. Việc nâng cao kỹ năng nhận diện lừa đảo, kiểm chứng thông tin trước khi giao dịch và ưu tiên các nền tảng mua bán chính thống đang trở thành “lá chắn” quan trọng nhất để bảo vệ người dân trong môi trường số hiện nay.