Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho hay, việc thành phố Hà Nội lập quy hoạch tổng thể không gian Hồ Gươm và vùng phụ cận với tầm nhìn 100 năm, đồng thời tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của Nhân dân và giới chuyên gia (đến hết ngày 26/9/2026) là một bước đi rất đúng đắn, đúng thời cơ và vô cùng cần thiết.

Quy hoạch khu vực Hồ Gươm với tầm nhìn 100 năm đặt ra cơ hội lớn để Hà Nội vừa sáng tạo những giá trị mới, vừa giữ được sự tiếp nối của ký ức đô thị.

Quy hoạch Hồ Gươm: Cơ hội lớn để tạo lập di sản kiến trúc tương lai

- Hà Nội công bố phối cảnh quy hoạch mới và lấy ý kiến người dân, chuyên gia. Ông nhìn nhận thế nào về tầm nhìn 100 năm và tính cấp thiết của quy hoạch này?

Đây là một bản quy hoạch đặt ra tầm nhìn 100 năm. Hà Nội là thành phố nghìn năm lịch sử. Cách đây 100 năm, có lẽ các thế hệ trước cũng khó hình dung diện mạo Hồ Gươm hôm nay. Vì vậy, những hình ảnh về Hồ Gươm trong tương lai có thể gây bất ngờ, nhưng mục tiêu của quy hoạch là cần thiết.

Một thế kỷ trước, Hà Nội chỉ có vài chục vạn dân, trong khi hiện nay quy mô dân số toàn thành phố gần 10 triệu người, riêng khu vực nội thành gần 6 triệu. Mật độ dân cư và các hoạt động đô thị đã thay đổi rất lớn, đòi hỏi một không gian phù hợp với chức năng của thành phố hiện tại và tương lai. Nhiều công trình được xây dựng trước đây cũng không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu mới.

Do đó, bài toán đặt ra là làm thế nào để ngày càng nhiều người có thể tiếp cận, sử dụng không gian Hồ Gươm một cách phù hợp với chức năng đô thị trong hiện tại và tương lai.

Việc lập quy hoạch là cần thiết, đồng thời việc lấy ý kiến người dân, đặc biệt là các chuyên gia, là cách làm đúng đắn và đúng thời điểm. Chúng ta hiện có điều kiện công nghệ để đẩy nhanh quá trình nghiên cứu, thiết kế với việc ứng dụng AI và nhiều công cụ mới. Tuy nhiên, một số hình ảnh, chi tiết có thể còn cần được kiểm chứng, điều chỉnh. Việc góp ý sẽ giúp quy hoạch hoàn thiện hơn và hạn chế những sai sót trong một cơ hội rất lớn đối với Hà Nội.

Ở góc độ kỹ thuật, tôi đặc biệt quan tâm đến những giá trị kiến trúc có tính biểu tượng. Chẳng hạn, hình ảnh Cung Văn hóa Thiếu nhi hiện chưa được thể hiện trong phối cảnh khiến tôi có phần băn khoăn.

Với một cơ hội lớn như vậy, Hà Nội có thể hướng tới việc tạo dựng những công trình kiến trúc có giá trị của tương lai, đồng thời hình thành một kiến trúc mang tính biểu tượng, vừa có giá trị lịch sử, vừa thể hiện sự tiếp biến.

Nếu biết khai thác hiệu quả công nghệ và kết hợp hài hòa với chức năng cũ, chức năng mới, chúng ta hoàn toàn có thể hướng tới tương lai mà vẫn duy trì được sự tiếp nối của tình cảm và ký ức người Hà Nội.

Không gian ngầm cần được khai thác để tăng giá trị mặt đất

- Phối cảnh mới đề xuất hệ thống tầng hầm kết nối công viên, quảng trường, ga ngầm C9, bãi đỗ xe và các công trình công cộng. Theo ông, việc ngầm hóa hạ tầng tại khu vực Hồ Gươm đặt ra những thách thức gì?

Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Chưa bao giờ chúng ta có một phương án thay thế không gian cũ với quy mô lớn như vậy, nên đây là một cơ hội rất lớn.

Không gian ngầm có chi phí duy trì và vận hành cao hơn nhiều do phải bảo đảm chiếu sáng, thông gió, phòng cháy chữa cháy và các điều kiện vận hành khác. Tuy nhiên, kinh nghiệm của nhiều thành phố hiện đại cho thấy cần khai thác không gian ngầm để xóa khoảng cách giữa không gian ngầm và mặt đất. Thậm chí, các tầng hầm có thể liên thông mà vẫn tiếp cận được ánh sáng tự nhiên.

Có lẽ phương án hiện nay chưa khai thác hết thế mạnh của không gian ngầm. Không gian ngầm cần được tổ chức để không tạo ra sự chia cắt với mặt đất, đồng thời bổ sung nhiều chức năng dịch vụ, công sở.

Những chức năng hiện đại có thể đưa xuống ngầm, qua đó tạo thêm không gian và góp phần bảo tồn tốt hơn các công trình di sản trên mặt đất. Nếu đồ án tiếp tục được nghiên cứu sâu với sự tham gia của các chuyên gia, không gian ngầm sẽ không chỉ góp phần tạo nên một không gian đẹp mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng, giá trị vật chất của thành phố và đất nước.

Hồ Gươm cần được nhìn nhận bằng hệ thống giá trị đa chiều

- Để đồ án hoàn thiện và triển khai hiệu quả, theo ông, Hà Nội cần lưu ý những yếu tố then chốt nào về chính sách và cơ chế giám sát?

Hồ Gươm là nơi "lắng hồi núi sông ngàn năm", chứ không chỉ là những gì chúng ta nhìn thấy trước mắt. Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản, cũng là ranh giới khi tiếp cận đồ án này.

Để đáp ứng yêu cầu đó, cần một hệ thống thông tin rất lớn. Việc đánh giá một công trình kiến trúc không thể chỉ dựa vào phối cảnh 2D, 3D, bởi đó mới là yếu tố thị giác. Chúng ta cần BIM (Building Information Modeling), tức đánh giá đa chiều, từ kinh tế, văn hóa, lịch sử, ký ức đến các giá trị về nơi chốn.

Với đồ án này, yếu tố thị giác chỉ chiếm khoảng 5-10%. Phần còn lại cần được thể hiện qua hệ thống thông tin mà quá trình chuyển đổi số đang tạo ra, để trả lời những câu hỏi của công chúng. Đây là một đồ án rất lớn và có sức sống lâu dài.

Vì vậy, chúng ta càng thận trọng bao nhiêu thì các thế hệ sau càng có cơ hội thụ hưởng những giá trị lớn bấy nhiêu. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội của thời đại chúng ta.

- Trân trọng cảm ơn ông!