Thuận thiên Cao Hoàng hậu Trần Thị Đang (1769 – 1846), là con gái thứ của Thọ Quốc công Trần Hưng Đạt. Bà nổi danh một vùng là tiểu thư danh gia vọng tộc, công dung ngôn hạnh đều hội đủ.
Mặc dù không phải là vợ cả, nhưng bà Trần Thị Đang gắn bó với vua Gia Long từ thủa hàn vi. Lúc quân Tây Sơn còn mạnh, bà theo Nguyễn Ánh phiêu bạt nhiều nơi.
Năm 1788, một đêm bà nằm mộng thấy một vị thần dâng lên một cái tỉ và hai cái ấn; cái tỉ màu sắc đỏ bóng nhẫy tươi sáng như mặt trời; một cái ấn thì sắc tía, cái kia thì sắc rất nhạt, bà nhận lấy tất cả. Đây có lẽ là điềm báo cho tương lai đầy uy quyền của người phụ nữ này.
Năm 1791, điềm báo thành đã thành sự thật. Bà hạ sinh được 4 vị hoàng tử là Hoàng tử Đảm (tức vua Minh Mạng), Kiến An Vương Đài, Hoàng tử Diệu (mất từ nhỏ) và Thiệu Hóa Quận vương Chẩn.
Năm 1806, vua Gia Long sắc phong bà Tống Phúc Thị Lan làm Hoàng hậu, bà Trần Thị Đang tuy chỉ được phong phi nhưng quyền lực trong cung cấm lại ngang ngửa Hoàng hậu.
Bà có được sự sủng hạnh lớn như vậy bởi bà và Hoàng hậu là hai người đã đi theo vua Gia Long khi chưa có cơ đồ. Tuy bà với vua Gia Long trên danh nghĩa là phu thê, nhưng sự thực hai người lại tựa như tri âm tri kỷ của nhau.
Khi vua Gia Long băng hà, bà một lòng một dạ dạy dỗ, chỉ bảo vua Minh Mạng phép trị nước, an dân. Năm 1821, Minh Mạng cùng bá quan dâng biểu tôn bà làm Hoàng thái hậu, vào ở trong cung Từ Thọ.
Năm 1840, vua Minh Mạng mất, vua Thiệu Trị lên ngôi bà lại dốc lòng nuôi daỵ và chỉ bảo vị vua trẻ. Năm 1841, Thiệu Trị dâng tôn hiệu cho bà là Nhân Tuyên Thái hoàng Thái hậu. Được biết, lúc sinh thời cả vua Minh Mạng và Thiệu Trị đều kính trọng và rất nghe lời bà.
Nhân Tuyên Thái hoàng Thái hậu Trần Thị Đang cũng nổi tiếng là người am tường và tiết kiệm. Bà vẫn dạy Thiệu Trị nên nghĩ kỹ về tiết kiệm, chớ xa xỉ về ăn uống hay sửa sang cung điện để làm vui vì “thực không phải là chí của người trước”.
Bà thường thong dong bảo Thiệu Trị về việc tin dùng người cũ, tuân theo phép nước, khéo nối chí, khéo léo theo việc mới là hiếu, đáng làm trưởng, đáng làm Đế mới là người trên.
Năm 1846, Thái hoàng Thái hậu lâm bệnh nặng và qua đời, hưởng thọ 77 tuổi được vua Thiệu Trị dâng tôn hiệu là Thuận Thiên Hưng Thánh Quang Dụ Hóa Cơ Nhân Tuyên Từ Khánh Đức Trạch Nguyên Công Cao Hoàng hậu gọi tắt là Thuận Thiên Cao Hoàng hậu. Bà đã sống trọn đời mình để cống hiến cho 3 đời vua triều Nguyễn.
Trong phim Phượng Khấu, vai Thuận Thiên cao Hoàng hậu Trần Thị Đang do NSƯT Lê Thiện thủ vai. Vai diễn rất được ưu thích bởi cách diễn nhập vai xuất sắc của NSUT Lê Thiện.
Tuy nhiên, nhân vật cũng gây nhiều tranh cãi bởi nhiều chi tiết sai khác so với sự thật. Trong phim, Nhân Tuyên Thái hoàng Thái hậu - Thuận Thiên Cao Hoàng hậu Trần Thị Đang là người độc đoán, chuyên quyền, bất chấp mọi thủ đoạn để chứng tỏ quyền lực.
