ĐHĐCĐ bất thường ngày 29/10 của CTCP Đầu tư Điện Máy Xanh (DMX) đã thông qua phương án phát hành 100 tỷ đồng trái phiếu kèm chứng quyền cho 15 lãnh đạo. Đi kèm khoản trái phiếu kỳ hạn 5 năm là quyền mua tối đa 126,7 triệu cổ phiếu, tương đương 10% số cổ phiếu đang lưu hành. Theo ví dụ minh họa trong nghị quyết, Tổng giám đốc Đoàn Văn Hiểu Em được phân bổ 39,5% gói, nên có thể mua tối đa khoảng 50 triệu cổ phiếu.

Chương trình này khác gì ESOP trước đây?

Đây là một chương trình quyền chọn cổ phiếu dài hạn gắn với kết quả kinh doanh, chưa từng có tiền lệ trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Chủ tịch Nguyễn Đức Tài cho biết dùng trái phiếu kèm chứng quyền là cách khả thi duy nhất theo quy định hiện hành để làm được điều này.

Chương trình cũng khác hẳn các đợt ESOP mà Thế Giới Di Động từng phát hành. Các đợt ESOP trước đây bán cổ phiếu cho nhân sự với giá 10.000 đồng, thấp hơn nhiều so với thị giá, nên thường bị xem là "cho không". Lần này, giá mua xuất phát từ giá IPO, quyền mua được xét lại hằng năm trong suốt 5 năm, và chỉ mở ra khi đạt các chỉ tiêu tăng trưởng cao.

Mua bao nhiêu, mua khi nào?

Quyền mua không mở ra một lần mà được xét theo từng năm, từ 2026 đến 2030. Mỗi năm, căn cứ báo cáo tài chính kiểm toán, HĐQT xác nhận mức hoàn thành chỉ tiêu lợi nhuận và diễn biến giá DMX so với VN30, từ đó quyết định số cổ phiếu được mua, tối đa 3% số cổ phiếu lưu hành mỗi năm. Phần đạt chỉ tiêu có 24 tháng để thực hiện. Lãnh đạo nộp đủ tiền vào tài khoản phong tỏa của công ty trong đợt thực hiện tập trung mỗi năm, nên tiền mua cổ phiếu được giải ngân dần từ năm 2028 đến cuối năm 2031.

Vì sao giá mua thấp dần?

Giá mua ban đầu là 74.000 đồng/cổ phiếu. Theo điều khoản chống pha loãng, mỗi khoản cổ tức tiền mặt DMX chi trả đều được trừ vào giá mua. Nếu công ty trả cổ tức khoảng 4.500 đồng/cổ phiếu mỗi năm, giá mua ở các đợt sau sẽ thấp hơn đợt trước, bình quân cả chương trình còn khoảng 62.000 đồng.

Lãi/lỗ được tính thế nào?

Bảng tính xác định lãi ròng tại thời điểm chương trình kết thúc năm 2031, bằng giá trị cổ phiếu theo thị giá trừ đi tiền mua cổ phiếu, lãi vay và thuế bán chứng khoán 0,1%. Phần trái phiếu không được tính, vì 39,5 tỷ đồng gốc và lãi 8%/năm đều do Vietcombank bảo lãnh.

Mua hết 50 triệu cổ phiếu cần hàng nghìn tỷ đồng, nên nhiều khả năng lãnh đạo phải đi vay một phần hoặc toàn bộ. Lãi vay bằng số tiền vay nhân lãi suất và thời gian vay, và được tính như một khoản chi phí trực tiếp làm giảm lợi nhuận.

Lợi nhuận của ông Hiểu Em phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Khoản lãi hay lỗ cuối cùng là kết quả cộng hưởng của nhiều yếu tố, trong đó sáu yếu tố đầu có thể thay đổi trực tiếp trên bảng tính:

• Số cổ phiếu được mua. Phụ thuộc mức hoàn thành chỉ tiêu lợi nhuận mỗi năm, diễn biến giá DMX so với VN30 và tỷ trọng HĐQT phân bổ cho ông; tối đa khoảng 50 triệu cổ phiếu.
• Giá DMX khi chương trình kết thúc. Đây là yếu tố quyết định nhất: mỗi 10.000 đồng chênh lệch giá làm lãi lỗ thay đổi khoảng 500 tỷ đồng nếu mua tối đa.
• Giá mua bình quân. Bắt đầu từ 74.000 đồng và giảm dần theo cổ tức tiền mặt DMX chi trả, nên phụ thuộc mức cổ tức hằng năm và thời điểm ông thực hiện quyền.
• Tỷ lệ vay. Phần tiền mua cổ phiếu phải đi vay càng lớn, chi phí lãi vay càng cao.
• Lãi suất vay. Chênh lệch vài điểm phần trăm lãi suất có thể làm giá hòa vốn thay đổi tới 10.000 đồng mỗi cổ phiếu.
• Thời gian vay. Tính từ lúc nộp tiền mua cổ phiếu đến khi bán ra hoặc trả nợ; vay càng lâu, lãi vay càng lớn.
• Thuế và phí giao dịch. Thuế bán chứng khoán 0,1% giá trị bán đã được tính; phí môi giới chưa được tính.
• Cổ tức nhận được sau khi mua. Cổ phiếu đã mua tiếp tục nhận cổ tức, giúp bù một phần lãi vay; bảng tính chưa cộng khoản này.
• Các điều chỉnh khác của công ty. Chia tách, thưởng cổ phiếu hay phát hành thêm sẽ làm thay đổi giá mua và số cổ phiếu được mua theo điều khoản chống pha loãng.

Với một kịch bản cụ thể, ông Hiểu Em lãi bao nhiêu?

Giả sử ông Hiểu Em mua tối đa 50 triệu cổ phiếu với giá bình quân 62.000 đồng, tổng tiền khoảng 3.100 tỷ đồng, vay toàn bộ với lãi suất 10%/năm trong 4 năm. Tiền lãi vay khi đó lên tới khoảng 1.240 tỷ đồng, đẩy giá vốn mỗi cổ phiếu lên khoảng 87.000 đồng. Nếu năm 2031 giá DMX đạt 100.000 đồng, ông lãi khoảng 660 tỷ đồng; nếu giá vẫn quanh mức 75.600 đồng như hiện nay, ông lỗ khoảng 560 tỷ đồng. Với lãi suất 6%/năm, giá hòa vốn giảm còn khoảng 77.000 đồng.

Ông Hiểu Em chịu rủi ro gì?

Rủi ro lớn nhất là không đạt chỉ tiêu. Năm nào lợi nhuận thấp hơn mức nền, hoặc giá DMX tăng kém VN30, phần quyền mua tương ứng của năm đó mất đi và không được cộng dồn sang năm sau. Nếu trượt chỉ tiêu cả 5 năm, ông coi như không được gì từ chương trình.

Ngay cả khi đạt chỉ tiêu, ông chỉ thực sự có lãi khi hội đủ ba điều kiện: kết quả kinh doanh vượt mức nền lợi nhuận, giá DMX tăng tốt hơn VN30, và quan trọng nhất là giá thị trường phải cao hơn giá mua cộng cả chi phí lãi vay. Đạt hai điều kiện đầu nhưng giá cổ phiếu không vượt được giá vốn, người được mua quyền vẫn có thể lỗ hàng trăm tỷ đồng.