AP đưa tin, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ sẽ khởi động một chiến dịch vào ngày 4/5 nhằm “hướng dẫn” các tàu mắc kẹt rời khỏi eo biển Hormuz đang bị Iran kiểm soát. Tuy nhiên, ông chủ Nhà Trắng không tiết lộ nhiều chi tiết về chiến dịch có thể mang tính quy mô lớn này nhằm hỗ trợ hàng trăm tàu và khoảng 20.000 thủy thủ. Iran nhanh chóng lên án đây là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn.
Khởi động "Dự án Tự do" từ ngày 4/5
Ông Trump đăng trên mạng xã hội hôm 3/5 rằng các quốc gia “trung lập và vô tội” đã bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến giữa Mỹ với Iran, và “chúng tôi đã thông báo với những quốc gia này rằng chúng tôi sẽ hướng dẫn tàu của họ rời khỏi các tuyến đường thủy bị hạn chế này một cách an toàn, để họ có thể tự do tiếp tục công việc kinh doanh của mình”.
“Dự án Tự do” sẽ bắt đầu vào sáng 4/5 tại Trung Đông, Tổng thống Trump nói, đồng thời cho biết thêm các đại diện của Mỹ đang thảo luận với Iran, có thể dẫn đến điều gì đó “rất tích cực cho tất cả các bên”.
Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm của Mỹ, sáng kiến này sẽ huy động các tàu khu trục tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay và 15.000 binh sĩ. Lầu Năm Góc chưa trả lời ngay các câu hỏi về cách thức triển khai lực lượng này.
Việc Tehran đóng cửa eo biển gần như hoàn toàn diễn ra sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống lại Iran vào ngày 28/2, làm rung chuyển các thị trường toàn cầu.
Các tàu và thủy thủ, phần lớn trên các tàu chở dầu, khí đốt và hàng hóa, đã bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư kể từ khi chiến sự nổ ra. Một số thành viên thủy thủ đoàn kể rằng họ đã chứng kiến máy bay không người lái và tên lửa bị đánh chặn phát nổ, đồng thời đối mặt với tình trạng cạn kiệt nước uống, thực phẩm và các nhu yếu phẩm khác trên tàu.
“Họ là nạn nhân của hoàn cảnh”, ông Trump viết, đồng thời mô tả chiến dịch "Dự án Tự do" này là một cử chỉ nhân đạo “thay mặt cho Mỹ, các quốc gia Trung Đông, nhưng đặc biệt là Iran”. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo: “Nếu quá trình nhân đạo này bị can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào, thì sự can thiệp đó, rất tiếc, sẽ phải bị xử lý một cách mạnh mẽ”.
Vi phạm lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran?
Hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran gọi tuyên bố của ông Trump là một phần trong “ảo tưởng” của ông, còn ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran, viết trên mạng X rằng bất kỳ sự can thiệp nào vào eo biển sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn.
Ông Trump phát biểu chỉ vài giờ sau khi Iran cho biết đang xem xét phản hồi của Mỹ đối với đề xuất mới nhất nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa hai nước.
Trước đó vào ngày 3/5, một tàu hàng gần eo biển Hormuz đã bị tấn công bởi nhiều tàu nhỏ, theo Trung tâm Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO). Đây là vụ tấn công mới nhất trong ít nhất 20 vụ xảy ra trong và xung quanh eo biển kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Iran bắt đầu, đồng thời nhấn mạnh rủi ro nếu nỗ lực mới của Mỹ được triển khai.
Tất cả thủy thủ đoàn trên tàu hàng không xác định đang di chuyển về phía bắc đều an toàn sau vụ tấn công ngoài khơi Sirik, Iran, phía đông eo biển, UKMTO cho biết thêm. Các quan chức Iran khẳng định họ kiểm soát eo biển và các tàu không liên quan đến Mỹ hoặc Israel có thể đi qua nếu trả phí.
Các hãng Fars và Tabnak của Iran đưa tin, Tehran phủ nhận vụ tấn công, cho biết một tàu đi qua đã bị dừng lại để kiểm tra giấy tờ như một phần của hoạt động giám sát.
Đây là vụ tấn công đầu tiên được ghi nhận trong khu vực kể từ ngày 22/4. Tehran đã gần như đóng cửa eo biển bằng cách tấn công và đe dọa các tàu, và mức độ đe dọa trong khu vực vẫn ở mức nghiêm trọng.
Các tàu tuần tra của Iran, một số chỉ sử dụng động cơ nhỏ, linh hoạt và khó bị phát hiện. Tháng trước, ông Trump đã ra lệnh cho quân đội Mỹ “xử lý” các tàu nhỏ của Iran nếu chúng thả thủy lôi ở eo biển.
UKMTO cũng cho biết vào ngày 3/5 rằng các tàu gần Ras al-Khaimah và gần eo biển đã nhận được cảnh báo qua radio yêu cầu rời khỏi khu neo đậu. Không rõ ai là người gửi các thông điệp này.
Iran xem xét phản hồi của Mỹ đối với đề xuất mới nhất
Tehran đang xem xét phản hồi của Mỹ đối với đề xuất mới nhất nhằm chấm dứt cuộc chiến, hãng Mizan của ngành tư pháp Iran dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết.
"Tuy nhiên, ở giai đoạn này, chúng tôi không có các cuộc đàm phán hạt nhân”, ông Baghaei nói. Chương trình hạt nhân và uranium làm giàu của Iran từ lâu đã là vấn đề trung tâm trong căng thẳng với Mỹ, nhưng Tehran muốn giải quyết vấn đề này sau.
Đề xuất của Iran muốn giải quyết các vấn đề khác trong vòng 30 ngày và hướng tới chấm dứt cuộc chiến thay vì kéo dài lệnh ngừng bắn, theo truyền thông liên kết với nhà nước Iran. Ông Trump hôm 2/5 cho biết đang xem xét đề xuất này nhưng hoài nghi khả năng đạt được thỏa thuận.
Pakistan vẫn đang tích cực làm trung gian cho các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran. Được biết, Thủ tướng, Ngoại trưởng và Tổng tham mưu trưởng Quân đội Pakistan tiếp tục khuyến khích Mỹ và Iran đối thoại trực tiếp, theo hai quan chức Pakistan giấu tên.
>>> Mời độc giả xem thêm video: Đàm phán Mỹ - Iran bế tắc
