Tờ Wall Street Journal (WSJ) ngày 1/11 trích dẫn dữ liệu quân sự Mỹ lưu ý rằng hạm đội hải quân của Trung Quốc (bao gồm cả tàu ngầm) đã vượt quá 400 chiếc - nhiều hơn khoảng 35% so với hải quân Mỹ về số lượng tàu.
Trung Quốc đang thách thức sự thống trị hàng hải của Mỹ bằng cách nhanh chóng mở rộng hạm đội tàu chiến và tăng cường các hoạt động viễn dương, dựa trên sức mạnh của ngành công nghiệp đóng tàu hùng mạnh của nước này.
Tàu Sichuan - tàu tấn công đổ bộ lưỡng cư Type-76 đầu tiên của Trung Quốc. Ảnh: Xinhua
WSJ nhận định rằng năng lực mạnh mẽ của Trung Quốc trong việc đóng số lượng lớn tàu thương mại đang hỗ trợ cho sự mở rộng hải quân của nước này. Theo dữ liệu từ S&P Global Market Intelligence được WSJ trích dẫn, Trung Quốc chiếm 52,6% tổng trọng tải đóng tàu chở hàng toàn cầu vào năm ngoái. Hàn Quốc chiếm 27,6%, và Mỹ chiếm 0,01%. Trung Quốc cũng đang sử dụng năng lực sản xuất này để nhanh chóng đóng tàu chiến.
Theo WSJ, Trung Quốc đã bổ sung 71 tàu chiến và tàu ngầm cỡ lớn kể từ năm 2020, trong đó có 19 chiếc vào năm ngoái.
Trung Quốc cũng đang liên tục trang bị những tàu chiến lớn hơn, hiện đại hơn. Hạm đội tàu Type 055 của nước này - mỗi chiếc thuộc lớp 13.000 tấn - đã tăng lên 10 chiếc kể từ khi chiếc đầu tiên đi vào hoạt động năm 2020. Trung Quốc phân loại chúng là tàu khu trục, trong khi Mỹ phân loại chúng là tàu tuần dương mang tên lửa dẫn đường do kích thước và hỏa lực của chúng. Tàu Zunyi - một tàu thuộc lớp này - đã đi vòng quanh Australia vào đầu năm ngoái và tiến hành các cuộc tập trận bắn đạn thật, khiến các chuyến bay dân sự phải chuyển hướng.
Ngược lại, Mỹ đang gặp khó khăn trong việc mở rộng hạm đội của mình vì nền tảng công nghiệp đóng tàu đã suy yếu. Một báo cáo gần đây của Bộ Hải quân Mỹ lưu ý rằng mặc dù ngân sách của nước này dành cho đóng tàu đã tăng gấp đôi trong 20 năm qua, nhưng số lượng tàu vẫn không vượt quá mức năm 2003. Các chương trình như đóng tàu khu trục và kéo dài tuổi thọ của các tàu tuần dương cũ tại Mỹ cũng gặp nhiều khó khăn.
Trong khi đó, Trung Quốc còn đang mở rộng lực lượng tàu sân bay. Hiện nước này có 3 tàu sân bay và đang đóng chiếc thứ tư. Các chuyên gia phương Tây tin rằng chiếc thứ tư sẽ được trang bị động cơ hạt nhân. Tàu Phúc Kiến - tàu sân bay thứ ba của Trung Quốc - được trang bị máy phóng điện từ giúp tăng tốc máy bay cất cánh từ trên tàu.
Một báo cáo hồi năm ngoái của Bộ Quốc phòng Mỹ được WSJ trích dẫn cho rằng Trung Quốc đặt mục tiêu tăng số lượng tàu sân bay lên 9 chiếc vào năm 2035. Mỹ hiện có 11 tàu sân bay, và tờ báo này đưa tin rằng số lượng tàu sân bay của Mỹ dự kiến sẽ không thay đổi trong giai đoạn đó.
"Chuỗi đảo thứ nhất" là địa điểm trọng yếu trong cuộc đối đầu Mỹ - Trung
Các tàu sân bay của Trung Quốc cũng đang hoạt động trên một khu vực rộng lớn hơn. Tháng 6 năm ngoái, Trung Quốc lần đầu tiên đồng thời điều hai tàu sân bay ra vùng biển mở ở Tây Thái Bình Dương, tại đây họ đã tiến hành một cuộc tập trận với các tàu đóng vai đối phương. Cũng trong năm ngoái, Trung Quốc còn có lần đầu tiên điều một tàu sân bay vượt ra ngoài các hòn đảo ở Thái Bình Dương, nơi kết nối những trung tâm quân sự trọng yếu của Mỹ như Guam.
WSJ phân tích rằng các mục tiêu quân sự cốt lõi của Trung Quốc là kiểm soát các vùng biển, thống nhất Đài Loan và ngăn chặn sự can thiệp quân sự của Mỹ. Khu vực xung quanh "Chuỗi đảo thứ nhất" (trải dài từ Nhật Bản qua Đài Loan đến Philippines) là địa điểm trọng yếu trong cuộc đối đầu Mỹ - Trung này.
Có tới 100 tàu hải quân Trung Quốc hoạt động dọc theo các tuyến thương mại và vận tải chính ở châu Á. Bên cạnh hải quân còn có lực lượng bảo vệ bờ biển, tàu đánh cá (có thể đóng vai trò là lực lượng dân quân biển trong trường hợp khẩn cấp) và các tàu nghiên cứu. WSJ đưa tin rằng các hoạt động này của Trung Quốc liên quan đến nhiều loại tàu khác nhau, đang làm gia tăng gánh nặng cho Mỹ và các đồng minh, khi phải theo dõi và tìm cách đối phó với chúng.
Mặc dù vậy, WSJ lưu ý rằng Mỹ vẫn dẫn đầu về tổng trọng tải hạm đội hải quân và duy trì ưu thế trong việc vận hành các tàu sân bay.
Tàu Phúc Kiến - tàu sân bay thứ ba của Trung Quốc - được trang bị máy phóng điện từ giúp tăng tốc máy bay cất cánh từ trên tàu. Ảnh: CCTV
Việc Trung Quốc tăng cường sức mạnh hàng hải gắn liền với chiến lược quốc gia của Chủ tịch Tập Cận Bình. Ngay sau khi nhậm chức Chủ tịch Trung Quốc vào năm 2013, ông Tập đã nhấn mạnh với các lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc rằng nước này cần trở thành một "cường quốc hàng hải".
Phó giáo sư Ryan Martinson tại Trường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Mỹ - giải thích rằng Trung Quốc đang bình thường hóa các hoạt động quân sự bên ngoài "Chuỗi đảo thứ nhất", đồng thời tiến hành huấn luyện nhằm ngăn chặn lực lượng Mỹ tiếp cận lục địa Trung Hoa trong trường hợp xảy ra xung đột. Theo phân tích này, Trung Quốc đang tìm cách đẩy phạm vi chuẩn bị cho một cuộc đối đầu trên biển với Mỹ ra xa nhất có thể về phía đông.
Nhà Trắng nói với WSJ rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump đang nỗ lực khôi phục năng lực đóng tàu của Mỹ, đồng thời theo đuổi phát triển nguồn nhân lực và cải cách quy định. Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump đã đặt việc khôi phục vị thế thống trị hàng hải của Mỹ lên hàng đầu.
WSJ đặc biệt nhấn mạnh hai xưởng đóng tàu trên đảo Trường Hưng gần Thượng Hải của Trung Quốc. Nơi đây đang đóng các tàu chiến hiện đại, đồng thời sản xuất tàu chở khí đốt và tàu container cỡ lớn theo đơn đặt hàng của khách hàng nước ngoài. Phân tích hình ảnh vệ tinh từ tháng 5 năm nay do WSJ công bố cho thấy 2 tàu đổ bộ, 2 tàu tuần dương, 3 tàu khu trục và 2 tàu hộ vệ đang được đóng hoặc bảo trì cùng lúc.
