Nghe cái tên “bom núi lửa”, nhiều người có thể nghĩ đến một hiện tượng nguy hiểm liên quan đến cháy nổ. Thực tế, trong địa chất học, bom núi lửa là những khối dung nham nóng chảy bị núi lửa phóng lên không trung rồi đông đặc trước khi rơi xuống đất. Trong số rất nhiều dạng bom núi lửa khác nhau, bom núi lửa vỏ bánh mì (Breadcrust bomb) được xem là một trong những loại độc đáo và dễ nhận biết nhất.
Ảnh: NPS
Điều khiến loại đá này trở nên đặc biệt là bề mặt của nó có vô số vết nứt đan xen, trông giống lớp vỏ của một ổ bánh mì mới nướng. Chính sự tương đồng kỳ lạ ấy đã mang lại cho chúng cái tên “breadcrust” – nghĩa là “vỏ bánh mì”.
Ảnh: bsfineart
Quá trình hình thành của bom núi lửa vỏ bánh mì là một minh chứng thú vị cho sự tương tác giữa nhiệt độ và áp suất. Khi một khối dung nham giàu khí bị phun mạnh vào không khí, lớp ngoài của nó tiếp xúc với môi trường lạnh hơn nên nguội đi và đông cứng khá nhanh. Tuy nhiên, phần lõi bên trong vẫn còn rất nóng, mềm và chứa nhiều khí hòa tan.
Khi khối dung nham tiếp tục bay hoặc sau khi rơi xuống đất, khí bên trong vẫn giãn nở. Áp lực từ lõi nóng khiến lớp vỏ cứng bên ngoài bị kéo căng rồi nứt ra thành mạng lưới các khe rạn đặc trưng. Kết quả là bề mặt xuất hiện những mảng nứt giống hệt lớp vỏ bánh mì vừa nở trong lò nướng. Đây là một trong những ví dụ hiếm hoi mà một hiện tượng địa chất có thể được giải thích bằng hình ảnh quen thuộc trong đời sống hằng ngày.
Ảnh: volcano.si
Kích thước của bom núi lửa vỏ bánh mì rất đa dạng. Một số chỉ lớn bằng quả bóng tennis, trong khi những mẫu vật lớn có thể đạt kích thước bằng chiếc xe hơi nhỏ. Chúng thường được tìm thấy quanh các núi lửa có dung nham giàu silica và độ nhớt tương đối cao, nơi khí dễ bị giữ lại trong khối nóng chảy.
Đối với các nhà địa chất, những “ổ bánh mì bằng đá” này không chỉ là vật thể đẹp mắt. Các vết nứt và cấu trúc bên trong của chúng cung cấp nhiều thông tin về thành phần magma, hàm lượng khí và cơ chế phun trào của núi lửa. Nhờ đó, các nhà nghiên cứu có thể hiểu rõ hơn về những quá trình diễn ra sâu dưới lòng đất.
Ngày nay, nhiều mẫu bom núi lửa vỏ bánh mì được trưng bày trong các bảo tàng địa chất trên thế giới. Chúng là lời nhắc nhở rằng ngay cả trong những sự kiện dữ dội nhất của thiên nhiên, Trái Đất vẫn có thể tạo ra những hình dạng kỳ lạ và đẹp mắt đến không ngờ.
