Trên sao Hỏa có một ngọn núi khổng lồ đến mức nếu đứng trên sườn của nó, con người có thể khó nhận ra mình đang leo núi. Đó là Olympus Mons, ngọn núi lửa lớn nhất và cũng là đỉnh núi cao nhất được biết đến trong Hệ Mặt Trời.

Ảnh: science.nasa

Olympus Mons cao khoảng 22–27 km tùy cách xác định mốc độ cao, tức khoảng ba lần chiều cao của Everest nếu so từ chân núi. NASA mô tả nó là núi lửa lớn nhất Hệ Mặt Trời, với phần chân trải rộng hàng trăm kilomet. Một số dữ liệu địa hình cho thấy đường kính toàn bộ cấu trúc có thể vượt 600 km.

Ảnh: livescience

Điều kỳ lạ là Olympus Mons không hề giống hình dung thông thường về một ngọn núi cao. Nó là một núi lửa hình khiên, có sườn thoải đến mức độ dốc trung bình rất nhỏ. Thay vì dựng đứng như những ngọn núi trẻ trên Trái Đất, Olympus Mons trải rộng thành một “siêu núi lửa” khổng lồ, được xây dựng qua vô số lần dung nham tràn ra và nguội đi.

Bí mật nằm một phần ở chính sao Hỏa. Hành tinh này không có hệ kiến tạo mảng hoạt động giống Trái Đất. Vì vậy, một nguồn magma có thể tiếp tục cung cấp vật chất cho cùng một vị trí trong thời gian rất dài. Trên Trái Đất, chuyển động của các mảng khiến núi lửa lần lượt hình thành thành chuỗi như quần đảo Hawaii; trên sao Hỏa, một núi lửa có thể tiếp tục “lớn lên” tại chỗ. Trọng lực yếu hơn Trái Đất cũng giúp những cấu trúc khổng lồ như Olympus Mons tồn tại.

Ảnh: commons.wikimedia

Trên đỉnh Olympus Mons còn có một miệng núi lửa khổng lồ, thực chất là một caldera (miệng núi lửa sụt lõm) hình thành do phần mái buồng magma sụp xuống sau nhiều giai đoạn phun trào. NASA ghi nhận các dấu vết cho thấy caldera này đã trải qua nhiều lần sụp đổ.

Một chi tiết thú vị khác: đứng trên Olympus Mons có thể không cho cảm giác đang ở trên một “ngọn núi cao nhất Hệ Mặt Trời”. Do kích thước quá lớn và sườn quá thoải, đường chân trời của sao Hỏa sẽ che khuất phần lớn độ dốc. Con người có thể đang ở độ cao hàng chục kilomet nhưng cảnh vật xung quanh vẫn trông giống một vùng đồng bằng rộng lớn.

Olympus Mons vì thế không chỉ là một kỷ lục về chiều cao. Nó là dấu tích khổng lồ của một sao Hỏa cổ đại từng có hoạt động núi lửa dữ dội, nơi những dòng dung nham đã mất hàng triệu, thậm chí hàng tỷ năm để xây dựng nên một trong những cảnh quan kỳ vĩ nhất mà con người từng biết.