Nếu nhìn một ụ đất nhỏ trên đồng cỏ, thật khó tưởng tượng bên dưới nó có thể là cả một “thành phố” ngầm. Chuột chũi có khả năng tạo ra những hệ thống đường hầm phức tạp để kiếm ăn, tránh kẻ thù và sinh sản.

Ảnh: ardalpha

Tuy nhiên, có một điểm cần phân biệt: không phải mọi loài chuột chũi đều đào đường hầm dài hàng kilomet. Chuột chũi châu Âu (Talpa europaea) thường tạo mạng lưới dài hàng trăm mét; một nghiên cứu gần đây ghi nhận các đường hầm của chúng có thể dài vài trăm mét và trong điều kiện thuận lợi, chúng có thể đào tới khoảng 30m mỗi ngày.

Những con số tính bằng kilomet nổi bật hơn ở chuột chũi gặm nhấm (mole-rats), một nhóm động vật hoàn toàn khác với chuột chũi thật sự. Chẳng hạn, chuột chũi Ansell (Fukomys anselli) sống ở Zambia tạo ra những mạng lưới đường hầm trung bình khoảng 1,2 km, còn hệ thống lớn nhất được nghiên cứu đạt gần 2,8 km.

Ảnh: Pinterest

Vậy chúng đào bằng cách nào?

Cơ thể của những động vật sống dưới lòng đất được “thiết kế” gần như hoàn hảo cho công việc này. Với chuột chũi châu Âu, hai chi trước cực kỳ khỏe, bàn chân rộng và các móng lớn hoạt động giống những chiếc xẻng. Xương và cơ vùng vai cũng phát triển mạnh để tạo lực đẩy đất. Bộ lông mềm đặc biệt giúp chúng dễ dàng tiến và lùi trong những đường hầm chật hẹp.

Nhưng đào đường hầm không phải để xây một ngôi nhà khổng lồ. Đường hầm chính là công cụ kiếm ăn. Chuột chũi châu Âu thường săn giun đất và các động vật không xương sống trong những đường hầm nông. Khi con mồi rơi xuống hoặc di chuyển vào đường hầm, chúng có thể phát hiện và nhanh chóng bắt giữ. Một số đường hầm được sử dụng lâu dài, trong khi những đường hầm kiếm ăn khác có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.

Ảnh: protectthewild.org

Đối với các loài chuột chũi sống theo nhóm, mạng lưới còn phức tạp hơn. Nghiên cứu về chuột chũi Ansell cho thấy hệ thống đường hầm có thể phân nhánh dày đặc quanh tổ, với những đường hầm chính nối các khu vực kiếm ăn và nơi sinh sống. Một số hệ thống thậm chí có đường hầm kết nối với mạng lưới của nhóm khác.

Điều đáng kinh ngạc là tất cả công trình ấy được tạo nên không cần bản thiết kế, không máy móc và gần như hoàn toàn trong bóng tối.

Mỗi ụ đất nhỏ trên mặt đất vì thế có thể là dấu hiệu của một thế giới rộng lớn đang tồn tại ngay bên dưới chân chúng ta – một thế giới mà con người thường chỉ nhìn thấy qua vài centimet đất bị đẩy lên.