Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, đi sâu phân tích hồ sơ đấu thầu của Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông (Mã số thuế: 6400328420, địa chỉ trụ sở tại Tổ 5, phường Bắc Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng) tại địa bàn tỉnh Lâm Đồng trong năm 2026 ghi nhận một thực tế đầy nghịch lý.

Tại những gói thầu mà doanh nghiệp này trúng thầu độc lập, họ luôn ở thế "độc diễn" và giành chiến thắng sát nút với tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước thấp. Tuy nhiên, khi bước vào những cuộc đấu thầu xuất hiện sự cạnh tranh sòng phẳng từ những nhà thầu có năng lực khác, Nam Việt Đắk Nông lại bộc lộ những hạn chế về kỹ thuật hoặc không thể cạnh tranh về giá chào, dẫn đến kết quả bị loại hoặc xếp sau đối thủ.

Sự tương phản gay gắt giữa đấu thầu "một mình một ngựa" và cạnh tranh thực tế

Theo tài liệu thu thập của phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống, trong chuỗi 5 gói thầu xây dựng công trình giao thông và dân dụng cấp cơ sở mà Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông đã trúng thầu độc lập trong tháng 7 năm 2026, biên bản mở thầu qua mạng đều ghi nhận một kịch bản chung: chỉ có duy nhất 1 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu.

Do không phải chịu bất kỳ áp lực cạnh tranh nào từ thị trường, nhà thầu này luôn đưa ra mức giảm giá vô cùng tượng trưng (chỉ từ 0,1% đến 0,2%), dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước tại các gói thầu này đều dao động quanh mức từ 0,20% đến 0,31%. Việc các gói thầu xây lắp quy mô hàng chục tỷ đồng được tổ chức đấu thầu rộng rãi công khai qua mạng nhưng lại thường xuyên rơi vào cảnh "một mình một ngựa" tham gia đã đặt ra những dấu hỏi lớn về tính cạnh tranh thực chất và hiệu quả sử dụng dòng vốn đầu tư công tại các địa phương này.

Loại từ bước kỹ thuật khi đối mặt cạnh tranh thực sự

Nghịch lý đấu thầu của Nam Việt Đắk Nông càng lộ rõ khi đối chiếu với gói thầu xây lắp thuộc công trình "Khắc phục hậu quả thiên tai, mưa lũ gây ra trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng (Khắc phục sạt lở đoạn Km253+300 ÷ Km253+600 - Đèo 52, Quốc lộ 28)" do Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng làm chủ đầu tư. Gói thầu này có giá dự toán được duyệt là 19.664.316.000 đồng.

Khác với các cuộc thầu cấp xã, phường nêu trên, đây là cuộc thầu có tính cạnh tranh thực chất khi biên bản mở thầu ghi nhận có 3 nhà thầu tham dự nộp hồ sơ, bao gồm: Liên danh thi công Đèo 52, Quốc lộ 28; Công ty CP Xây dựng P&T; và Liên danh Nam Việt - Đại Long - Đèo 52 (gồm Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông và Công ty TNHH Đại Long Đắk Nông).

Tại cuộc so kè sòng phẳng này, năng lực thực tế của liên danh nhà thầu có sự góp mặt của Nam Việt Đắk Nông đã bộc lộ hạn chế. Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 1037/QĐ-SXD ngày 16/07/2026 của Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng và Báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu số 21/BCĐG-TCG ngày 14/07/2026 của Tổ chuyên gia số 34 chỉ rõ: Liên danh Nam Việt - Đại Long - Đèo 52 đã bị loại trực tiếp từ bước đánh giá về mặt kỹ thuật. Lý do chi tiết được ghi nhận trong báo cáo chấm thầu là: hồ sơ dự thầu của liên danh nhà thầu này không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật quy định tại khoản 6 của Mục 3 - Tiêu chuẩn đánh giá về kỹ thuật.

Nhờ xuất hiện sự cạnh tranh thực tế giữa các nhà thầu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, Liên danh thi công Đèo 52, Quốc lộ 28 (gồm Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Đầu tư Sao Việt, Công ty Cổ phần Địa chất Đông Dương và Công ty CP Xây dựng Lực Việt) đã được phê duyệt trúng thầu với giá tối ưu là 18.816.100.000 đồng. Việc xuất hiện tính cạnh tranh sòng phẳng tại dự án này đã mang lại một kết quả tiết kiệm ngân sách vô cùng chất lượng cho nhà nước khi cắt giảm được tới 848.216.000 đồng cho quỹ vốn đầu tư công, đạt tỷ lệ tiết kiệm 4,31%.

Thất thế về tài chính trước đối thủ cạnh tranh sòng phẳng

Một minh chứng đắt giá khác cho thấy hiệu quả kinh tế vượt trội của hoạt động đấu thầu khi có cạnh tranh thực chất là gói thầu thi công xây dựng thuộc dự án "Nâng cấp, sửa chữa, đầu tư bổ sung hệ thống điện chiếu sáng công cộng và kiến thiết thị chính trên địa bàn phường Bắc Gia Nghĩa" do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Bắc Gia Nghĩa làm chủ đầu tư. Gói thầu này có giá được phê duyệt là 2.629.616.000 đồng.

Biên bản mở thầu qua mạng mã số TBMT IB2600249166 ghi nhận có 2 nhà thầu độc lập cùng nộp hồ sơ tham gia cạnh tranh là Công ty TNHH xây lắp Đắk Lắk và Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông. Tại cuộc đua này, Nam Việt Đắk Nông dù vượt qua bước đánh giá kỹ thuật nhưng đã hoàn toàn thất thế trước đối thủ ở bước đánh giá về mặt tài chính.

Theo số liệu công khai tại biên bản mở thầu, Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông chủ động chào giá dự thầu ở mức sát nút giá trần là 2.609.587.536 đồng, trong khi đối thủ Công ty TNHH xây lắp Đắk Lắk tự tin chào giá tối ưu ở mức 2.090.172.201 đồng. Kết quả, tại Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu ngày 06/07/2026, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Bắc Gia Nghĩa Nguyễn Thanh Tuấn đã ký ban hành phê duyệt lựa chọn Công ty TNHH xây lắp Đắk Lắk trúng thầu với giá được làm tròn là 2.090.172.000 đồng. Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông bị xếp hạng thứ hai và chấp nhận trượt thầu.

Nhờ có sự xuất hiện cạnh tranh sòng phẳng giữa hai nhà thầu, gói thầu này đã ghi nhận một tỷ lệ tiết kiệm ngân sách vô cùng ấn tượng lên tới 20,51%, tương đương với việc cắt giảm chi phí đầu tư công hiệu quả và thu hồi về cho ngân sách nhà nước số tiền lên tới 539.444.000 đồng.

Sự tương phản gay gắt giữa hai nhóm gói thầu – một bên trúng độc lập sát nút với tỷ lệ tiết kiệm nhỏ giọt dưới mức 0,3% và một bên là việc liên tiếp trượt thầu khi có cạnh tranh thực tế đã phơi bày những điểm nghẽn bất thường cần được rà soát làm rõ.

Phân tích về khía cạnh pháp lý của thực trạng này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Hiệu quả sử dụng nguồn vốn và tính cạnh tranh lành mạnh là những nguyên tắc tối thượng được pháp luật về đấu thầu bảo vệ nghiêm ngặt. Khi một nhà thầu liên tục độc diễn tại một địa bàn và chỉ chấp nhận giảm giá tượng trưng dưới 0,3% để trúng thầu sát nút, dư luận hoàn toàn có quyền đặt dấu hỏi về tính minh bạch của cuộc thầu. Các cơ quan quản lý cần rà soát kỹ lưỡng xem hồ sơ mời thầu (E-HSMT) do các đơn vị tư vấn thiết lập có xuất hiện các tiêu chí mang tính rào cản kỹ thuật phi lý nhằm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác theo Điều 16 Luật Đấu thầu hay không. Chỉ khi có cạnh tranh thực chất, dòng vốn đầu tư công mới được bảo vệ hiệu quả, tránh nguy cơ lãng phí tài sản công".

Bên cạnh đó, Luật sư Lập cũng lưu ý các chủ đầu tư cần chấp hành nghiêm túc quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và hướng dẫn của Bộ Tài chính tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT về việc tăng cường rà soát, thương thảo hợp đồng để cắt giảm các chi phí chưa cần thiết, bảo đảm tối đa hóa hiệu quả kinh tế của từng dự án đầu tư công, thay vì chấp nhận ký kết các hợp đồng sát giá trần khi chỉ có duy nhất một nhà thầu tham dự.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

Kỳ 3: Trách nhiệm người đứng đầu trong quản lý đầu tư công tại Lâm Đồng